H1 Introductie en H1.1

De Republiek in de 17de eeuw

1 / 28
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGeschiedenisVoortgezet speciaal onderwijsLeerroute 2

In deze les zitten 28 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

De Republiek in de 17de eeuw

Open de les als overzicht van veranderingen in de Nederlanden, het bestuur van de Republiek, de politieke en militaire ontwikkeling na 1588, religieuze vrijheid en Hugo de Groot.

Leerdoel

Ik kan uitleggen welke veranderingen er in de 17de eeuw in de Nederlanden plaatsvonden en hoe de Republiek zich politiek, militair en religieus ontwikkelde.

De gebruiker noemde meerdere doelen. Dit leerdoel bundelt de doelen die het best door de subonderwerpen worden gedragen.

Welke woorden passen voor jou bij de Republiek in de 17de eeuw?

Gebruik de inzendingen als voorkennis: verwacht woorden als handel, schepen, steden, rijkdom, oorlog, geloof, vrijheid, regenten of Oranje.

Een nieuwe tijd in de Nederlanden

  • De 17de eeuw heet vaak de Gouden Eeuw

  • Handel, scheepvaart en steden groeiden sterk

  • In het noorden ontstond de Republiek

  • Burgers kregen in steden veel invloed

Benadruk dat deze groei vooral zichtbaar was in Hollandse steden en samenhing met handel en bestuur door burgers, niet door een koning.

Veranderingen in economie en samenleving

  • Steden werden rijk door handel over zee

  • Kooplieden investeerden in schepen en pakhuizen

  • In steden ontstond een sterke burgerlijke cultuur

  • Kunst, wetenschap en drukwerk bloeiden op

  • Niet adel, maar rijke burgers kregen veel aanzien

Koppel hier aan het kenmerkende aspect: burgerlijk bestuur en stedelijke cultuur in de 17de eeuw in Nederland.

Overzeese gebieden

  • De Republiek handelde in Azië, Afrika en Amerika

  • Er kwamen Nederlandse handelsposten en koloniën

  • Overzeese gebieden leverden winst en macht op

  • Handel maakte de Republiek internationaal belangrijk

Noem voorbeelden als Indonesië, Suriname en handelsposten zonder de slide te overladen. Houd de focus op betekenis voor de Republiek.

Waarom veranderde er zoveel?

De combinatie van handel, gunstige ligging aan zee, sterke steden en bestuur door rijke burgers zorgde voor snelle groei. Daardoor werd de Republiek in de 17de eeuw een welvarende en invloedrijke staat.

Dit is een samenvattende dia van het eerste subonderwerp: veranderingen zijn niet los, maar hangen samen.

Geen koning, maar een republiek

  • Na 1588 had de Republiek geen koning

  • De zeven gewesten werkten samen

  • Die samenwerking heet een statenbond

  • Elk gewest hield veel eigen macht

Leg uit dat een statenbond een losse samenwerking is van gebieden die niet al hun macht afstaan aan één centraal bestuur.

De Staten-Generaal

  • De Staten-Generaal was de vergadering van de gewesten

  • Daar werden besluiten genomen over oorlog, vrede en buitenlandse politiek

  • Vooral Holland had veel invloed

  • Niet alles werd centraal geregeld

Noem eventueel Den Haag als vergaderplaats. Laat zien dat de Republiek tegelijk samenwerkte en verdeeld bleef.

Regenten bestuurden de steden

  • Regenten waren rijke burgers uit de stad

  • Zij bestuurden steden en gewesten

  • Bestuur bleef vaak in handen van een kleine groep families

  • Zo ontstond burgerlijk bestuur, maar niet voor iedereen

Maak duidelijk dat 'burgerlijk bestuur' niet betekende dat alle burgers politieke invloed hadden.

De rol van de stadhouder

  • De stadhouder was een belangrijk bestuurder en legerleider

  • Vaak kwam hij uit het Huis van Oranje

  • Zijn macht verschilde per tijd en per gewest

  • Daardoor was er soms spanning met de regenten

Benadruk dat de Republiek dus geen eenvoudige democratie was, maar een bestuur met meerdere machtscentra.

Hoe werkte het bestuur?

De Republiek werd bestuurd door gewesten, steden, regenten, stadhouders en de Staten-Generaal samen. Juist doordat de macht verdeeld was, bleef overleg belangrijk in het bestuur.

Deze dia landt het antwoord op het tweede lesdoel: hoe de Republiek werd bestuurd in de 17de eeuw.

Hoe heette de samenwerking van de zeven gewesten?

A

Stedenbond

B

Statenbond

C

Keizerrijk

D

Volksraad

Controleert het kernbegrip statenbond uit slides 6-10.

Na 1588: een zelfstandige Republiek

  • In 1588 ontstond de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

  • De strijd met Spanje ging nog door

  • De Republiek moest zichzelf politiek en militair bewijzen

  • Zelfstandigheid betekende dus nog geen rust

Noem dat de Opstand tegen Spanje nog liep en dat de Republiek haar positie nog moest veiligstellen.

Politieke ontwikkeling

  • De Republiek kreeg steeds meer erkenning van andere landen

  • In Europa werd zij een belangrijke handels- en zeemacht

  • De gewesten bleven samenwerken, ondanks onderlinge verschillen

  • Buitenlandse politiek werd een taak van de Staten-Generaal

Zelfstandig werken:

Maak de opdrachten van de Introductie en van 1.1 vraag 1 t/m 4.


De rest van 1.1 komt de volgende les.

20

minute

00

second

Laat zien dat politieke ontwikkeling gaat over positie tussen andere staten, niet alleen over binnenlands bestuur.

Militaire ontwikkeling

  • De Republiek bouwde een sterk leger en een sterke vloot op

  • De vloot beschermde handel en overzeese belangen

  • Oorlogen op zee waren belangrijk voor de macht van de Republiek

  • Militair succes hielp de Republiek overeind te blijven

Koppel de vloot aan handel: militaire macht en economische belangen waren nauw verbonden.

Politiek en oorlog horen bij elkaar

Handel → behoefte aan bescherming

Sterke vloot → meer invloed op zee

Meer invloed → sterkere positie van de Republiek in Europa

Gebruik deze dia als causale samenvatting van de politieke en militaire groei na 1588.

De Republiek als grootmacht

  • In de 17de eeuw werd de Republiek een belangrijke staat in Europa

  • Dat kwam door samenwerking van bestuur, handel en leger

  • De Republiek bleef klein van oppervlak, maar groot in invloed

Benadruk het contrast tussen klein land en grote internationale invloed.

Religie in de Republiek

  • De publieke kerk was die van de gereformeerden

  • Andere geloven waren niet overal gelijk toegestaan

  • Toch was de Republiek vaak toleranter dan veel andere landen

  • Daardoor kreeg zij een bijzondere plaats in Europa

Maak duidelijk dat tolerantie niet hetzelfde is als volledige gelijkheid. De gereformeerde kerk had een bevoorrechte positie.

Gewetensvrijheid

Gewetensvrijheid betekende dat mensen in hun eigen hart mochten geloven wat zij wilden. Dat betekende niet dat iedereen zijn geloof overal openlijk en op dezelfde manier mocht uitoefenen.

Dit onderscheid is essentieel: vrijheid van denken en geloven is iets anders dan volledige godsdienstvrijheid in het openbaar.

Wie vluchtten naar de Republiek?

  • Mensen die elders om hun geloof werden vervolgd

  • Zij zochten veiligheid en meer vrijheid

  • De Republiek trok daardoor migranten, ambachtslieden en kooplieden aan

  • Dat hielp ook de economie en cultuur groeien

Noem eventueel dat de Republiek aantrekkelijk was voor groepen die in andere landen minder ruimte kregen, zonder een lange opsomming te geven.

Vrijheid met grenzen

  • De Republiek kende meer ruimte dan veel andere landen

  • De gereformeerden stonden het sterkst

  • Andere groepen moesten zich vaak aanpassen

  • Toch maakte die relatieve vrijheid de Republiek aantrekkelijk

Laat leerlingen het woord 'relatieve vrijheid' begrijpen: vrijer dan elders, maar niet volledig vrij.

Wat betekende gewetensvrijheid?

A

Iedereen bestuurde mee

B

Vrij geloven in je hart

C

Eén kerk voor allen

D

Openbare gelijkheid

De foutoptie 'openbare gelijkheid' checkt het verschil tussen gewetensvrijheid en volledige godsdienstvrijheid.

Waarom kwamen veel mensen naar de Republiek?

1

Meer veiligheid

2

Meer geloofsruimte

3

Werk en handel

4

Een mix hiervan

Deze slide heeft geen instructies

Hugo de Groot

  • Hugo de Groot was een beroemde denker uit de Republiek

  • Hij dacht na over regels tussen landen

  • Zijn ideeën werden belangrijk voor Europa

  • Daarmee legde hij een basis voor internationaal recht

Gebruik de bekendere Latijnse naam Grotius eventueel mondeling, maar houd op de slide de Nederlandse naam aan.

Volkenrecht

Volkenrecht is het geheel van regels voor de omgang tussen staten. Hugo de Groot vond dat ook staten zich aan regels moesten houden, net als mensen binnen een land.

Leg uit dat het hier gaat om afspraken en normen tussen landen, niet om wetten van één regering.

Oorlogsrecht

  • Hugo de Groot dacht ook na over oorlogsrecht

  • Zelfs in oorlog moesten volgens hem regels gelden

  • Oorlog mocht niet zomaar willekeurig zijn

  • Zo probeerde hij geweld tussen staten te begrenzen

Benadruk dat dit vernieuwend was: oorlog werd niet gezien als een gebied zonder regels.

Waarom waren zijn ideeën belangrijk?

Door handel, oorlog en contact met veel landen had de Republiek belang bij duidelijke regels tussen staten. De ideeën van Hugo de Groot sloten daarbij aan en werden later een basis voor internationaal recht.

Zelfstandig werken

Maak de rest van de opgaven van 1.1.

Kijk daarna na. We sluiten de les gezamenlijk af.

20

minute

00

second

Verbind deze dia terug aan de hele les: een internationale handelsstaat had ook internationale regels nodig.