De Republiek in de 17de eeuw
De Republiek in de 17de eeuw
Open de les als overzicht van veranderingen in de Nederlanden, het bestuur van de Republiek, de politieke en militaire ontwikkeling na 1588, religieuze vrijheid en Hugo de Groot.
Leerdoel
Ik kan uitleggen welke veranderingen er in de 17de eeuw in de Nederlanden plaatsvonden en hoe de Republiek zich politiek, militair en religieus ontwikkelde.
De gebruiker noemde meerdere doelen. Dit leerdoel bundelt de doelen die het best door de subonderwerpen worden gedragen.
Welke woorden passen voor jou bij de Republiek in de 17de eeuw?
Gebruik de inzendingen als voorkennis: verwacht woorden als handel, schepen, steden, rijkdom, oorlog, geloof, vrijheid, regenten of Oranje.
Een nieuwe tijd in de Nederlanden
De 17de eeuw heet vaak de Gouden Eeuw
Handel, scheepvaart en steden groeiden sterk
In het noorden ontstond de Republiek
Burgers kregen in steden veel invloed
Benadruk dat deze groei vooral zichtbaar was in Hollandse steden en samenhing met handel en bestuur door burgers, niet door een koning.
Veranderingen in economie en samenleving
Steden werden rijk door handel over zee
Kooplieden investeerden in schepen en pakhuizen
In steden ontstond een sterke burgerlijke cultuur
Kunst, wetenschap en drukwerk bloeiden op
Niet adel, maar rijke burgers kregen veel aanzien
Koppel hier aan het kenmerkende aspect: burgerlijk bestuur en stedelijke cultuur in de 17de eeuw in Nederland.
Overzeese gebieden
De Republiek handelde in Azië, Afrika en Amerika
Er kwamen Nederlandse handelsposten en koloniën
Overzeese gebieden leverden winst en macht op
Handel maakte de Republiek internationaal belangrijk
Noem voorbeelden als Indonesië, Suriname en handelsposten zonder de slide te overladen. Houd de focus op betekenis voor de Republiek.
Waarom veranderde er zoveel?
De combinatie van handel, gunstige ligging aan zee, sterke steden en bestuur door rijke burgers zorgde voor snelle groei. Daardoor werd de Republiek in de 17de eeuw een welvarende en invloedrijke staat.
Dit is een samenvattende dia van het eerste subonderwerp: veranderingen zijn niet los, maar hangen samen.
Geen koning, maar een republiek
Na 1588 had de Republiek geen koning
De zeven gewesten werkten samen
Die samenwerking heet een statenbond
Elk gewest hield veel eigen macht
Leg uit dat een statenbond een losse samenwerking is van gebieden die niet al hun macht afstaan aan één centraal bestuur.
De Staten-Generaal
De Staten-Generaal was de vergadering van de gewesten
Daar werden besluiten genomen over oorlog, vrede en buitenlandse politiek
Vooral Holland had veel invloed
Niet alles werd centraal geregeld
Noem eventueel Den Haag als vergaderplaats. Laat zien dat de Republiek tegelijk samenwerkte en verdeeld bleef.
Regenten bestuurden de steden
Regenten waren rijke burgers uit de stad
Zij bestuurden steden en gewesten
Bestuur bleef vaak in handen van een kleine groep families
Zo ontstond burgerlijk bestuur, maar niet voor iedereen
Maak duidelijk dat 'burgerlijk bestuur' niet betekende dat alle burgers politieke invloed hadden.
De rol van de stadhouder
De stadhouder was een belangrijk bestuurder en legerleider
Vaak kwam hij uit het Huis van Oranje
Zijn macht verschilde per tijd en per gewest
Daardoor was er soms spanning met de regenten
Benadruk dat de Republiek dus geen eenvoudige democratie was, maar een bestuur met meerdere machtscentra.
Hoe werkte het bestuur?
De Republiek werd bestuurd door gewesten, steden, regenten, stadhouders en de Staten-Generaal samen. Juist doordat de macht verdeeld was, bleef overleg belangrijk in het bestuur.
Deze dia landt het antwoord op het tweede lesdoel: hoe de Republiek werd bestuurd in de 17de eeuw.
Hoe heette de samenwerking van de zeven gewesten?
Stedenbond
Statenbond
Keizerrijk
Volksraad
Controleert het kernbegrip statenbond uit slides 6-10.
Na 1588: een zelfstandige Republiek
In 1588 ontstond de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
De strijd met Spanje ging nog door
De Republiek moest zichzelf politiek en militair bewijzen
Zelfstandigheid betekende dus nog geen rust
Noem dat de Opstand tegen Spanje nog liep en dat de Republiek haar positie nog moest veiligstellen.
Politieke ontwikkeling
De Republiek kreeg steeds meer erkenning van andere landen
In Europa werd zij een belangrijke handels- en zeemacht
De gewesten bleven samenwerken, ondanks onderlinge verschillen
Buitenlandse politiek werd een taak van de Staten-Generaal
Zelfstandig werken:
Maak de opdrachten van de Introductie en van 1.1 vraag 1 t/m 4.
De rest van 1.1 komt de volgende les.
minute
second
Laat zien dat politieke ontwikkeling gaat over positie tussen andere staten, niet alleen over binnenlands bestuur.
Militaire ontwikkeling
De Republiek bouwde een sterk leger en een sterke vloot op
De vloot beschermde handel en overzeese belangen
Oorlogen op zee waren belangrijk voor de macht van de Republiek
Militair succes hielp de Republiek overeind te blijven
Koppel de vloot aan handel: militaire macht en economische belangen waren nauw verbonden.
Politiek en oorlog horen bij elkaar
Handel → behoefte aan bescherming
Sterke vloot → meer invloed op zee
Meer invloed → sterkere positie van de Republiek in Europa
Gebruik deze dia als causale samenvatting van de politieke en militaire groei na 1588.
De Republiek als grootmacht
In de 17de eeuw werd de Republiek een belangrijke staat in Europa
Dat kwam door samenwerking van bestuur, handel en leger
De Republiek bleef klein van oppervlak, maar groot in invloed
Benadruk het contrast tussen klein land en grote internationale invloed.
Religie in de Republiek
De publieke kerk was die van de gereformeerden
Andere geloven waren niet overal gelijk toegestaan
Toch was de Republiek vaak toleranter dan veel andere landen
Daardoor kreeg zij een bijzondere plaats in Europa
Maak duidelijk dat tolerantie niet hetzelfde is als volledige gelijkheid. De gereformeerde kerk had een bevoorrechte positie.
Gewetensvrijheid
Gewetensvrijheid betekende dat mensen in hun eigen hart mochten geloven wat zij wilden. Dat betekende niet dat iedereen zijn geloof overal openlijk en op dezelfde manier mocht uitoefenen.
Dit onderscheid is essentieel: vrijheid van denken en geloven is iets anders dan volledige godsdienstvrijheid in het openbaar.
Wie vluchtten naar de Republiek?
Mensen die elders om hun geloof werden vervolgd
Zij zochten veiligheid en meer vrijheid
De Republiek trok daardoor migranten, ambachtslieden en kooplieden aan
Dat hielp ook de economie en cultuur groeien
Noem eventueel dat de Republiek aantrekkelijk was voor groepen die in andere landen minder ruimte kregen, zonder een lange opsomming te geven.
Vrijheid met grenzen
De Republiek kende meer ruimte dan veel andere landen
De gereformeerden stonden het sterkst
Andere groepen moesten zich vaak aanpassen
Toch maakte die relatieve vrijheid de Republiek aantrekkelijk
Laat leerlingen het woord 'relatieve vrijheid' begrijpen: vrijer dan elders, maar niet volledig vrij.
Wat betekende gewetensvrijheid?
Iedereen bestuurde mee
Vrij geloven in je hart
Eén kerk voor allen
Openbare gelijkheid
De foutoptie 'openbare gelijkheid' checkt het verschil tussen gewetensvrijheid en volledige godsdienstvrijheid.
Waarom kwamen veel mensen naar de Republiek?
Meer veiligheid
Meer geloofsruimte
Werk en handel
Een mix hiervan
Deze slide heeft geen instructies
Hugo de Groot
Hugo de Groot was een beroemde denker uit de Republiek
Hij dacht na over regels tussen landen
Zijn ideeën werden belangrijk voor Europa
Daarmee legde hij een basis voor internationaal recht
Gebruik de bekendere Latijnse naam Grotius eventueel mondeling, maar houd op de slide de Nederlandse naam aan.
Volkenrecht
Volkenrecht is het geheel van regels voor de omgang tussen staten. Hugo de Groot vond dat ook staten zich aan regels moesten houden, net als mensen binnen een land.
Leg uit dat het hier gaat om afspraken en normen tussen landen, niet om wetten van één regering.
Oorlogsrecht
Hugo de Groot dacht ook na over oorlogsrecht
Zelfs in oorlog moesten volgens hem regels gelden
Oorlog mocht niet zomaar willekeurig zijn
Zo probeerde hij geweld tussen staten te begrenzen
Benadruk dat dit vernieuwend was: oorlog werd niet gezien als een gebied zonder regels.
Waarom waren zijn ideeën belangrijk?
Door handel, oorlog en contact met veel landen had de Republiek belang bij duidelijke regels tussen staten. De ideeën van Hugo de Groot sloten daarbij aan en werden later een basis voor internationaal recht.
Zelfstandig werken
Maak de rest van de opgaven van 1.1.
Kijk daarna na. We sluiten de les gezamenlijk af.
minute
second
Verbind deze dia terug aan de hele les: een internationale handelsstaat had ook internationale regels nodig.