COMMUNICATIE
COMMUNICATIE
Wat is communicatie ?
Alles wat gebeurt tussen mensen is communicatie.
Mensen beïnvloeden elkaar voortdurend.
Schema van het communicatieproces
Communicatie bestaat uit verschillende elementen :
Zender – ontvanger
https://www.youtube.com/watch?v=9clt7ZukoTA (VDAB )
https://www.youtube.com/watch?v=ikc5eto0VW0 (stichting communicatie)
Oefening : zender-boodschap-ontvanger
Binnenkant – Buitenkant
Elke zender en ontvanger heeft een binnenkant en een buitenkant.
De buitenkant is wat de ontvanger van je boodschap hoort en ziet (oberveren). De binnenkant is wat je met je boodschap wil bereiken (je bedoeling). Als die twee overeenkomen is je communicatie duidelijk. Is er een verschil ? Dan zorgt je communicatie voor verwarring.
Interpreteren en observeren
De boodschap
Wat men letterlijk zegt of schrijft
https://www.youtube.com/watch?v=9LhLjpsstPY
Mr bean.
Die boodschap gaan we “coderen” (verpakken) aangezien de ander niet rechtstreeks onze gedachten kan ontvangen. De ontvanger zal dan “decoderen”.(interpreteren)
Coderen en decoderen
Doen we met onze zintuigen :
Visueel : zich een beeld vormen van iets
Auditief : een belletje horen rinkelen
Kinesthetisch : iets lijkt tastbaar
Olfactorisch : aan dit verhaal zit een geutje
Gustatorisch : laat een bittere nasmaak na
Hoe meer zintuigen opgeroepen worden bij jouw boodschap, hoe duidelijker je boodschap aankomt.
De Feedback
De reactie van de ander
Ook hier is er sprake van een binnenkant en een buitenkant.
De context
Je communiceert altijd in een omgeving, dus die omgeving bepaalt mee de betekenis van de communicatie
vb: in de klas, met je overste, met je cliënt
Je hebt ook een eigen context, nl de groep waartoe je behoort, je karakter en persoonlijkheid, je opvoeding,…
Het Medium
Is het middel waarmee je communiceert
vb: praten, schrijven, telefoneren, een sms sturen
Denk na over het middel dat je gebruikt, welk is meest passend ?
soms is een gesprek beter dan een mail omdat je meteen antwoord kan h ebben, bij een mail geef je de ontvanger mail tijd om erover na te denken
Communicatie is een cirkel. Er is geen begin en geen einde.
oefeningen
De 5 wetten van communicatie
Verbaal – non-verbale communicatie
https://www.youtube.com/watch?v=_JmA2ClUvUY (baby’s)
https://www.youtube.com/watch?v=bgn_bRpKBis (man-vrouw vanaf 1:13)
Vragenbundel Watzlavik
1: je communiceert altijd
Je kan niet NIET communiceren
NIET gedrag bestaat niet
Gedrag is onze buitenkant, alles wat de ander kan waarnemen.
2.Je communiceert altijd MET en Zonder woorden.
Mensen communiceren altijd op 2 manieren :
Met woorden (verbale communicatie )
Met het lichaam (non-verbale communicatie)
70% van je communicatie bestaat uit lichaamstaal
30% van je communicatie bestaat uit verbale communicatie
3.In communicatie is er altijd een inhoud en een betrekkingsniveau.
De inhoud is WAT ik zeg
Het relationele (betrekkingsniveau) is HOE die inhoud moet begrepen worden ( de boodschap achter de boodschap) . Dit kan een vraag, een opdracht, een wens, een verwijt betekenen. Dit is niet altijd meteen duidelijk.
Vb: we hebben geen suiker meer
: https://www.youtube.com/watch?v=hSFWgKl-O-A (vanaf minuut 0:30)
4. Ieder heeft een eigen waarheid.
Een boodschap ontvangen betekent dat je die interpreteert
Deze interpretatie is niet voor iedereen hetzelfde
Interpreteren doe je op basis van wat je kent, wat je voelt, de dingen die je vroeger meemaakte, de groep waar je bij hoort, toeval, …
Vb:https://www.youtube.com/watch?v=izTLjt3vcgQ (holle bolle lijn)
https://www.youtube.com/watch?v=gtavU5rkWhM (kennisclip)
Oefening per 3
Persoon 1 vertelt een verhaal over een uitstap van kortgeleden met niet al teveel details, p2 en p3 luisteren goed, zonder iets te noteren.
Persoon 2 vertelt het verhaal na, zoals zij het gehoord/geïnterpreteerd heeft, in de “de persoon. Je probeert de verzwegen details in te vullen omdat p3 wat vragen stelt. Intussen zwijgt p1 en noteert de “fouten”.
Nabespreking in het groepje en je noteert de “interpretaties”
Nabespreking in grote groep
5. Communicatie tussen mensen is ofwel symmetrisch of complementair.
Symmetrisch is op basis van gelijkheid , niemand neemt de leiding. Er is wederzijds respect en vertrouwen.
vb: 2 verzorgenden overleggen over een cliënt
Complementair is dat beiden in een verschillende positie staan. Hier is wel sprake van leiding geven. Wederzijds respect blijft belangrijk.
vb: een leerling praat met een leraar
voorbeelden
Ouder-kindrelatie
Collega’s
Leerkracht-cursist
Werknemer-directeur
2 chauffeurs op de weg
Groepswerk tussen studenten
Kookles op FH
Wat is het gevolg van rigide complementariteit of rigide symmetrie.
Starre complementariteit, symmetrische escalatie, onderhandelen.
‘t is te zeggen:
We kunnen de verschillen proberen weg te nemen als we willen tot een overeenstemming komen
Of we kunnen de verschillen benadrukken, om duidelijkheid te creëren, elkaar aan te vullen of tot inzichten te leren komen.
Beide vormen zijn nodig om communicatie succesvol te laten zijn.
Goede Communicatie
Als je binnenkant klopt met je buitenkant, of als wat je zegt en wat je bedoelt hetzelfde is :
Je de ander met respect behandelt
Je ziet dat je boodschap goed overkomt
De context passend is voor deze communicatie
Enkele oefeningen
Oef 1 : je bent te laat gekomen, en moet je hiervoor verantwoorden
1.tov de leerkracht
2. tegenover je zoon
3. tegenover je collega
Oef 2 : je hebt geen melk meer in huis, maar ook geen zin om die te halen, maar er zal straks een broodmaaltijd gegeten worden.
1. thuis
2.in de klas
3. bij je client
Stoorzenders in de communicatie.
Externe ruis : teveel lawaai, mensen die je onderbreken,
Interne ruis : als je gedachten ergens anders zijn, je moe bent, emotioneel bent, net iets vervelend hebt meegemaakt.
De boodschap teveel moeilijke woorden bevat
De boodschap te veel informatie tegelijk bevat
Wanneer zender en ontvanger niet dezelfde taal spreken
Ruis in de communicatie
https://www.youtube.com/watch?v=5Lt2uuoemnw
Ruis ontstaat door vb :
Te moeilijke woorden gebruiken
Een andere taal spreken
Achtergrond geluiden die het gesprek overheersen
Teveel prikkels in de ruimte
Persoonlijke beslommeringen
Kortom : interne of externe zaken die je verhinderen je te concentreren op dit gesprek en zo je boodschap goed te kunnen formuleren, of de gegeven boodschap goed te aanhoren.
Voorbeelden
Ruis : https://www.youtube.com/watch?v=2Ta7kyCrwXI (Sabine)
Oefening per 2 : kaartjes voorlezen (taal, afstand, geluid, stem)
Tekst uit een wetboek wordt voorgelezen
Een opdracht waarbij je teveel info tegelijk krijgt vb : recept
Beter communiceren .
Uist Actief Luisteren
Je open stellen
Meevoelen met de ander
Vragen stellen
Herhalen
https://www.youtube.com/watch?v=xmf8xZQRYlQ kapotte Iphone
Vaardigheden
Op basis van volgend filmpje kan je een aantal basisvaardigheden herkennen die belangrijk zijn voor actief luisteren, welke?
https://www.youtube.com/watch?v=0BqX83p31VM (LSD)
SPECIFIEKE COMMUNICATIEVAARDIGHEDEN:
In je eigen woorden samenvatten/nog eens herhalen
Ingaan op gevoelens
blokkades vermijden
Plaats in de juiste categorie :
ik heb de indruk dat je teleurgesteld bent
bedoel je dat ….
het is je eigen schuld
ik denk dat je je wat onzeker voelt in deze situatie
als ik nu alles eens samenvat dan denk ik dat jij hetzelfde denkt
je had hem nooit moeten vertrouwen
dus jij denkt dat hij/zij er ook zo over denkt
je hebt het van in het begin helemaal verkeerd aangepakt
ik denk dat je boos bent
Verduidelijken
De IK-Boodschap : je omschrijft het gedrag, jouw gevoel hierbij en het gevolg op jou.
Feedback vragen of geven : het effect dat gedrag heeft op jou
https://www.youtube.com/watch?v=jVY9hBShtzc
https://www.youtube.com/watch?v=bZy2Fjut6QY
(Johari venster )
De ik-boodschap bestaat minstens uit 3 delen:
Voor welk gevoel zorgt dat bij jou?
Welke gevolgen heeft dat voor jou?
Wat zie je gebeuren (beschrijf het gedrag)?
https://www.youtube.com/watch?v=og34EQb_Zic
(Creche)
De voordelen van de IK-boodschap
Een ik-boodschap is duidelijk en eerlijk.
Je zegt hoe jij met anderen wil omgaan, en hoe
zij met jou moeten omgaan.
Je toont respect voor de ander.
Je praat over het gedrag van iemand, niet over de persoon zelf. Niet: ‘Jij bent vervelend.’ Wel: ‘Ik vind dat gegiechel vervelend.’
Er is minder kans op strijd en ruzie.
Voorbeelden :
Jij-boodschap: Jij doet ook altijd zo geheimzinnig.
Ik-boodschap: Ik zou graag beter willen weten wat er speelt.
Jij-boodschap: Jij doet nooit wat ik vraag.
Ik-boodschap: Ik zit nog steeds met die onopgeloste kwestie van vorige week.
Jij-boodschap: Jij moet nú je mond houden.
Ik-boodschap: Ik kan zo geen gesprek met je voeren. Ik wil graag dat je kalmeert en ook mij even laat uitpraten.
“Een ik-boodschap is een gepaste assertieve manier van feedback geven op iemands gedrag.”
Storend gedrag aanpakken:
En nog eens,…
Jij – boodschap
Feedback geven - krijgen
Het Johari-venster
Spreken
Let op je –stijl
-taal
-hoe luid
-oogcontact
-lichaamstaal
-toon
Ordenen
Orde brengen in de info door :
Woorden als eerst, daarna, tot slot
Gebaren gebruiken
Hulpmiddelen om naar te kijken (lijst, kalender,)
Goede communicatie :
Geheugensteuntje
Het begrip assertief :
Assertief :
Je komt op voor jezelf, zonder de ander te kwetsen. Je eigen belang en het belang van de ander zijn in evenwicht.
Sub-assertief :
je doet jezelf tekort. Je houdt geen rekening met je eigen mening of met je eigen gevoelens.
Aggressief:
Je houdt geen rekening met de mening of het gevoel van iemand anders. Dit zorgt voor conflicten: je valt anderen aan als je agressief communiceert. Je toont ook niet dat je wil luisteren.
ASSERTIEVER LEREN ZIJN
Probeer een situatie waar je het moeilijk mee hebt goed te begrijpen.
Vraag jezelf af wat je wil veranderen.
Fantaseer over situaties zoals jij die zou willen. Oefen in je verbeelding het nieuwe gedrag en de nieuwe ideeën.
Oefen om neen te leren zeggen, op verschillende manieren.
PROBLEMEN MET ASSERTIVITEIT
Enkele stellingen :
Assertief zijn is moeilijk
Ik wil vooral dat de andere zich goed voelt
Als ik neen zeg is dat onbeleefd
Ik denk vaak dat ik de oplossing moet hebben voor de anders haar probleem
Als iemand iets voor mij doet ben ik dankbaar
Ik moet doen wat de ander mij vraagt, zo ben ik opgevoed.
Neen zeggen :
Kan je niet goed neen zeggen dan:
Zullen anderen daarvan profiteren
Zal je heel veel werk hebben
Zorg je niet goed voor jezelf
…. Vul zelf verder aan
Wat is dan sub-assertief zijn ?
1. Als je allerlei excuses en uitvluchten verzint
2. Als je jezelf onderschat
3. Als je alles perfect wil doen
4. Als je bang bent voor onverwachte gebeurtenissen
5. Als je denkt dat alles toch altijd mis gaat
6. Als je denkt dat alles vastligt, dat niets kan veranderen
7. Als je uit één gebeurtenis of gesprek regels haalt voor altijd
8. Als je denkt dat je reacties van anderen vooraf kent
Wat maakt mij agressief ?
Belangrijk om je eigen valkuilen te kennen :
Ik wordt boos als iemand mij beveelt
Ik ben wie ik ben, anderen moeten mij maar aanvaarden
Aanvallen is de beste verdediging
Ik wil dat alles gebeurt zoals ik het wil
… vul verder aan
Samenwerken :
Ken jezelf :
Welke zijn mijn kwaliteiten
Welke zijn mijn valkuilen
Welke zijn mijn allergieën
Welke zijn mijn uitdagingen
Ken jezelf :
Oefening om naar jezelf te kijken, en hoe goed je jezelf inschat. Teken je hand op een blad en schrijf iets naast elke vinger.
Speed date :
Hoe ziet de andere mij ?
In 2 rijen tegenover elkaar zitten :
Rij één blijft zitten, rij 2 schuift telkens een stoel door.
Vraag : Kan je één goeie eigenschap opnoemen van mij
Valkuilen :
een kwaliteit wordt een valkuil als je erin overdrijft
Kies iemand uit die met jou op zoek wil gaan naar je valkuilen.
Vertrek vanuit je kwaliteiten vb ik ben punktueel , de valkuil hierbij is dat je minder flexibel zou kunnen zijn.
Probeer vooral te focussen op het werken in de zorg.
Allergie en uitdaging
Een allergie is iets wat je niet kan verdragen: een geur, een gevoel, maar kan ook een gedrag zijn van andere mensen, mensen die lui zijn, een situatie zoals eten van een vuile tafel, dweilen met een stoffen dweil, …
Een uitdaging daarentegen is iets wat je kan/wil leren.
Uitdagingen aanpakken .
Werken in een team :
Wat is een team ?
In een team werken mensen samen aan de taak van het team.
Mensen in een team verdelen ook taken, net zoals in een groep.
Maar iedereen voelt zich verantwoordelijk voor alles wat het team moet doen.
Andere methodieken om tot beter teamwerk te komen .
De roos van Leary
De Axenroos
Beiden vertrekken vanuit de plaats die je inneemt in de groep, en hoe mensen op elkaar reageren. (gedrag lokt reactie uit. Dit kunnen we “sturen” .
De Roos van Leary
De Axenroos
Functie van de dieren :
Werken in een team :
Hoe werkt een goed team ?