Thema 5:
Ecologie
Boek 4B
Thema 5:
Ecologie
Boek 4B
Deze slide heeft geen instructies
Bs 1 - Leerdoelen
1) Je kunt uitleggen wat een ecosysteem is en wat de kenmerken ervan zijn
2) Je kunt biotische en abiotische factoren binnen een ecosysteem benoemen
3) Je kunt de invloed van de belangrijkste abiotische factoren op organismen beschrijven en de invloed van organismen op abiotische factoren
Deze slide heeft geen instructies
Sleep de organisatieniveaus van groot naar klein
1
2
3
4
ecosysteem
levensgemeenschap
populatie
organisme
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Abiotisch
Biotisch
Predatoren
Parasieten
Temperatuur
Licht
Neerslag
Voedselaanbod
Bescherming door vegetatie
Wind
Bodemvochtigheid
Concurrentie
Ziekteverwekkers
Soortgenoten
Waterdiepte
Grondsoort
Zuurgraad (pH)
Schaduw
Nestgelegenheid
Deze slide heeft geen instructies
Habitat
Een gebied waar dieren en planten leven is hun habitat,
klein gebied binnen de biotoop
(biotoop = het abiotische deel van het ecosysteem)
Er kunnen in één biotoop verschillende habitats zijn.
Deze slide heeft geen instructies
In welk biotoop verwacht je de meeste habitats?
Boeren-akker
Tropisch regenwoud
Zand-woestijn
Naaldbomen bos
Deze slide heeft geen instructies
Macroklimaat
klimaat in een groot gebied.
Deze slide heeft geen instructies
Microklimaat
Deze slide heeft geen instructies
Abiotische factoren zijn van invloed op de soortensamenstelling
Bodem
- Klei
- Zand
- Humus
- pH, grondwaterstand en concentratie mineralen
Deze slide heeft geen instructies
BESCHIKBAARHEID VAN WATER
Bij planten
Dikte cuticula
Hoeveelheid huidmondjes
Grootte wortelstelsel
Bij dieren
Zuurstofgehalte
Zoutgehalte
(cuticula = waslaag over de bladeren/stengels)
Deze slide heeft geen instructies
Aanpassingen om beter te overleven
Licht
klimplant hechtwortels
klimplant ranken
voorjaarsbloeiers
schaduwplanten
zonplant
Deze slide heeft geen instructies
Optimumkromme
Deze slide heeft geen instructies
Tolerantie
Deze slide heeft geen instructies
Tolerantie + beperkende factor
een soort heeft voor een abiotische factor zijn eigen kenmerkende tolerantiegebied: minimum tot maximum waarde op x-as
dit tolerantiegebied bepaalt het verspreidingsgebied (= gebied waar soort voorkomt)
je kunt per soort en per abiotische factor een optimumkromme maken met: Minimum / optimum / maximum - waarde
Beperkende factor= de abiotische factor die het verst van de optimumwaarde ligt
samenvattend
Er is een verband tussen de tolerantie en het verspreidingsgebied van een soort. Bekijk de afbeelding. Welke soort heeft het grootste verspreidingsgebied?
soort A
soort B
soort C
soort D
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de beperkende factor bij verlichtingssterkte 3?
zuurstof
licht
CO2
temperatuur
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de beperkende factor bij verlichtingssterkte 8?
zuurstof
licht
CO2
temperatuur
Deze slide heeft geen instructies
Bs 2 - Leerdoelen
1) Je kunt binnen een ecosysteem vormen van concurrentie en van coöperatie onderscheiden
2) Je kunt de dynamiek en het evenwicht in een ecosysteem beschrijven
Deze slide heeft geen instructies
Leg uit wat wordt bedoeld met concurrentie.
Maak eventueel gebruik van een voorbeeld.
Deze slide heeft geen instructies
Concurrentie
Competitie / strijd
Bij concurrentie is er vaak sprake van een overlappende niche.
Kan plaatsvinden tussen soortgenoten (intraspecifiek) --> verhoogd de selectiedruk
Maar ook tussen verschillende soorten (interspecifiek)
Deze slide heeft geen instructies
Een niche is de rol die het organisme speelt in het ecosysteem; de interactie met het ecosysteem
Voorbeelden:
voeding - wat eet het, door wie wordt het gegeten?
Andere taken; nest bouwen, graven etc.
Niche
Deze slide heeft geen instructies
Natuurlijke selectie leidt tot verschillende niches
Deze slide heeft geen instructies
Wat is symbiose?
Deze slide heeft geen instructies
Coöperatie (binnen de soort)
Bescherming
Verdediging
Paarvorming
Voedsel
Deze slide heeft geen instructies
Symbiose
Mutualisme: + / +
Commensalisme: + / 0
Parasitisme: - / +
Geen symbiose:
Competitie - / -
Predatie - / +
Deze slide heeft geen instructies
Deze symbiose is...
Mutualisme
Parasitisme
Commensalisme
Deze slide heeft geen instructies
Een kreeft die gebruik maakt van een leeg slakkenhuis van een wulk is een voorbeeld van commensalisme.
Goed
Fout
Deze slide heeft geen instructies
De koolplant scheidt een stofje uit dat sluipwespen aantrekt. Sluipwespen leggen eieren in de rupsen die de koolplant op eten.
Mutualisme en parasitisme
Mutualisme en commensalisme
Commensalisme en parasitisme
Mutualisme, commensalisme en parasitisme
Deze slide heeft geen instructies
Populatiedynamiek
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat is de draagkracht van een ecosysteem?
Het aantal dieren in een bepaald gebied
De maximale populatiegrootte die een gebied kan onderhouden
Alle organismen in een bepaald gebied
De minimale populatiegrootte die een gebied kan onderhouden
Deze slide heeft geen instructies
Waardoor leidt overschrijding van draagkracht meestal tot een lagere draagkracht?
de dieren zijn dood
voedselbronnen zijn uitgeput
het systeem schiet door
er zijn meer predatoren
Deze slide heeft geen instructies
Optimale omstandigheden
Groei van populatie is zichtbaar te maken in grafiek.
Draagkracht van ecosysteem is belangrijk voor grootte.
- Exponentiele groei (J)
- Begrensde groei (S)
Deze slide heeft geen instructies
Overschrijden van draagkracht
Als de draagkracht wordt overschreden, zal de populatie een periode van sterfte doormaken
Uiteindelijk kan:
1) De populatie zich herstellen tot de oorspronkelijke draagkracht
2) Een nieuw evenwicht ontstaan bij een lagere draagkracht
3) De populatie verdwijnen uit het gebied
Deze slide heeft geen instructies
Exoten
Exoten: soorten afkomstig uit een ander gebied die zich vestigen in een ecosysteem
Invasieve exoot: brengt een ernstige verstoring teweeg in het ecosysteem
Deze slide heeft geen instructies
Voorbeelden van exoten in Nederland
Deze slide heeft geen instructies
Het langdurig samenleven van organismen van verschillende soorten
bij een plaag
invloeden uit de levenloze natuur
De maximale populatiegrootte in een ecosysteem
Vermogen schommelingen in abiotische factoren te verdragen
Samenlevingsvorm waarbij allebei de soorten voordeel hebben
Abiotische factor die bepaalt of een soort kan overleven in een gebied
Draagkracht
Tolerantie
Beperkende factor
Exponentiële groei
Symbiose
Mutualisme
Abiotische factor
Deze slide heeft geen instructies