Sociale Kwestie
Hoe bepaalde het zoeken naar oplossingen voor het arbeidersvraagstuk ons huidig politiek landschap?
Sociale Kwestie
Hoe bepaalde het zoeken naar oplossingen voor het arbeidersvraagstuk ons huidig politiek landschap?
Leerdoel
- Je plaatst het socialisme in tijd en ruimte en kan de belangrijkste momenten op een tijdlijn plaatsen
- Je legt uit en analyseert welke 2 strekkingen binnen het socialisme tot stand komen en welke oplossingen ze bieden op de arbeidersproblematiek
- Je bespreekt bronnen aan de hand van de opgedane kennis en bepaalt of ze communistisch/reformistisch zijn
- Je bespreekt de opkomst van de arbeidersbeweging in België
- Je kan volgende personen en begrippen verklaren en in tijd en ruimte plaatsen: Marx, Bernstein, welvaartstaat, Marxisme, socialisme, sociaal-democraten, communisme, Das Kapital, meerwaardeleer, klassenstrijd, communistische revolutie, reformisme, BWP, Charter van Quaregnon, meervoudig stemrecht, algemeen stemrecht
Sociale verschillen:
de kloof tussen arm en rijk.
Ontstaan vanaf neolithische revolutie (ca. 10.000 jaar geleden): sociale verschillen ontstaan samen met de landbouwsamenlevingen.
Hulp aan armen in de 19e eeuw
Bij ziekte of werkloosheid klopte je in eerste instantie aan bij familie.
Geen familie? Dan was je afhankelijk van liefdadigheid.
Liefdadigheid in de 19e eeuw kwam van de kerk of rijke burgers.
Deze liefdadigheid bestond uit: voedsel, brandstof en kleding.
Om liefdadigheid te ontvangen moest je: het écht nodig hebben, je netjes gedragen, dankbaar zijn en naar de kerk gaan.
Wat is een welvaartstaat?
Een staat waarin de overheid voor de inwoners zorgt:
'Van de wieg tot het graf'
Bijvoorbeeld met: uitkeringen, leningen, subsidies en zorg
Maar ook als het gaat om de volksgezondheid
Deze verzorgingsstaat is vastgelegd in een heleboel sociale wetten
Gevolgen van de industrialistatie
Sociale kwestie = vraagstuk rondom deze omstandigheden.
Moet overheid wel/niet ingrijpen?
Verstedelijking:
Minder werk platteland (mechanisatie)
Mensen verhuizen naar de stad op zoek naar werk in de fabrieken
Steden groeien, verstedelijking
Ontstaan klassensamenleving
Woon-en arbeidsomstandigheden:
In steden ontstaan arbeiderswijken/beluiken waarin de leefomstandigheden slecht zijn
Veel arbeiders (ook kinderen) werken in slechte, ongezonde en gevaarlijke omstandigheden in fabrieken en werkplaatsen voor een laag loon
Sociale Kwestie
Ook ontstaan er verschillende arbeidersbewegingen die zich inzetten om het lot van de arbeiders te verbeteren. Arbeiders organiseren zich ook in vakbonden - vooral in crisisperioden waren er stakingen, betogingen en rellen die met geweld onderdrukt werden.
De 'rijken' krijgen ook last van de problemen van de arbeiders: ongelukken en stakingen in de fabrieken, en zeer besmettelijke ziekten.
Rol van de overheid
De rol van de overheid (landelijk en gemeentelijk) was erg klein: zij zagen het niet als hun taak.
Liberalen waren voor weinig overheidsbemoeienis en voor een vrije economie.
Sommige gemeenten hadden een armenfonds. Dit fonds was niet verplicht en het geld was beperkt: op was op.
Maar...liefdadigheid alleen bleek niet genoeg om armen te helpen.
!! Structurele verbetering door goed georganiseerde en ideologisch onderbouwde arbeidersverenigingen.
Socialisme
Elke politieke of economische leer die (delen van) de productie in handen van de gemeenschap en niet van particuliere personen wil stellen.
in de meest uitgebreide vorm: collectivisme = communisme.
Het verschil groeit door manier waarop productiemiddelen in handen van de staat moeten komen
socialisten (sociaal-democraten): geleidelijk en vreedzaam met normale politieke middelen
communisten (marxisten): snel en revolutionair door nationalisatie van de eigendommen
1. Marxisme
Philosophers until now have only interpreted the world in various ways.
The point, however, is to change it.
Karl Marx leefde in de ...
17e eeuw
18e eeuw
19e eeuw
20e eeuw
Hij is geboren in ...
Oostenrijk
België
Zwitserland
Duitsland
Duitsland is in de 19e eeuw op dat moment ...
onder leiding van Wilhelm II
onder een zeer revolutionair bewind (revolutiejaar 1848)
onder een zeer conservatief bewind (restauratie)
een economisch achtergesteld gebied
Hij schreef vrij radicale geschriften dus ...
... werd hij ontslagen als redacteur
... moest hij wegvluchten naar het buitenland
... moest hij het komen uitleggen aan de koning
... werd hij uitgenodigd zijn theorieën in de praktijk te brengen
In het buitenland leerde hij zijn goede vriend kennen:
Friedrich Engels
Friedrich Frans
Friedrich Deutsch
Friedrich Zweeds
Zijn belangrijkste werk is ...
Die Revolution
Das Kapital
Das Proletariat
Die dumme Bourgeoisie
Wat is het grote probleem van de maatschappij?
Mensen hebben geen rechten
eenzijdige verdeling van het privaat bezit
teveel mensen bezitten teveel geld
kapitalisme is voordelig voor de meeste mensen
Dit wil dus zeggen...
De minderheid bezit geld en productiemiddelen
De minderheid heeft geen geld, enkel arbeid
De meerderheid bezit geld en productiemiddelen
De meerderheid bezit enkel zijn lichaam om er arbeid mee te verrichten
Economische theorie Marx:
1. Historisch materialisme
2. Meerwaardeleer
3. Klassenstrijd als uiting van historische dialectiek
De economie (onderbouw) bepaalt het sociale, politieke en culturele domein van de maatschappij (bovenbouw)
Meerwaardeleer
Meerwaardeleer
Marxisme
Karl Marx (1818-1883)
1848 Communistisch manifest
Onrechtvaardige klassenstrijd tussen rijke en arme burgers
(bourgeosie-proletariaat)
Manifest: stelt evolutie naar een klassenloze maatschappij voor waar productiemiddelen in handen zijn van iedereen (collectivisme)
1.Concentratie- en cummulatiefase: concentratie van kapitaal en productiemiddelen in handen van steeds kleinere groep kapitalisten
2.Revolutie: overproductie/dalende koopkracht - vicieuze cirkel
Onoplosbare crisis van het kapitalisme leidt tot proletarische wereldrevolutie
3.Dictatuur van het proletariaat, overgangsfase
- afschaffing privé bezit
- arbeiders nemen productiemiddelen in handen
- zuivering van maatschappij van alle kapitalisme
4.PRODUCTIEMIDDELEN IN HANDEN VAN STAAT
Klassenloze communistische heilstaat: iedereen gelijk, wereldbroederschap
2. Sociaal-democratie
- 1864: Eerste Internationale Arbeiders-Associatie - losse federatie van socialistische vakverenigingen (valt uiteen in 1872)
- 1889: Parijs: Tweede Internationale: hechter georganiseerd en meer gericht op praktische politiek.
2e helft 19e eeuw: socialisme kent meer aanhangers
Verschillen tussen kapitalisten en armen worden groter
socialisme verwezenlijken door revolutie van het proletariaat
Verschillen tussen de klassen wordt kleiner
Socialisme geleidelijk aan ontwikkelen
Socialisme langs wettelijke weg
1.Bernstein wees op fouten bij Marx
ineenstorting kapitalisme blijft uit.
2.Hij geloofde dat de arbeiders binnen het democratische systeem moeten strijden voor hervormingen:
- verbeteren leven arbeidersklasse
- delen van de productiemiddelen geleidelijk in handen van de staat brengen
REVISIONISME:
herziening van de leer van Marx
REFORMISME:
De meeste sociaal-democratische partijen in Europa hebben de opvattingen overgenomen bij het opstellen van hun programma:
- hogere lonen voor arbeiders
- verkorting arbeidsduur
- betere en gezondere werkomstandigheden
- beperking van vrouwen- en kinderarbeid
- uitwerken van sociale zekerheid
Nood aan: algemeen enkelvoudig stemrecht
Socialist vs liberaal
socialist
liberaal
Iedereen moet kunnen doen wat hij wil.
Niet iedereen kan doen wat hij wil, want armen hebben minder mogelijkheden.
De overheid moet zorgen dat arme mensen een een beter leven krijgen.
Politiek is een zaak voor goed opgeleiden.
De Belgische arbeidersbeweging
Oorsprong: traditionele, ambachtelijke kringen.
Waarom?
- hadden meer 'geleerdheid'
- werden het hardst bedreigd door mechanisatie
- traditie van solidariteit (gilden en ambachten)
1e helft 19e eeuw:
Ontstaan van weerstandskassen (bijstandskassen)
Maar: coalitieverbod!
Toch oogluikend toegestaan wegens armoede
Vanaf jaren 1850: ook arbeiders uit industrie verenigen zich
stakingskassen - vakbonden
- Gent: Werkverbond (1857) van wevers en spinners (later progressieve weversbeweging: Vooruit)
1866: afschaffen coalitieverbod - ontstaan vakbonden
BWP
BWP
1872: 1e Internationale valt uiteen - socialisme heeft echter wel duidelijk profiel
Wallonië: onder invloed van anarchisme - radicale revolutie gewenst
- 1871-1874: stakingen met als inzet hogere lonen (succesvol)
- 1874 en 1879: tegen loonsvermindering (defensieve staking: doet weerstandskassen leegbloeden)
Idee groeit dat goed georganiseerde beweging het meest kans op succes had.
1881: oprichting van Samenwerkende Bakkerij 'Vooruit' te Gent
Coöperatievn
Arbeiders die lid werden, werden ook lid van andere socialistische organisaties zoals de socialistische vakbond.
1884-1886: keerpunt.
Economische crisis bereikt dieptepunt - overal werden syndicaten (vakbonden) opgericht die aansloten bij de socialistische partij
1885: oprichting van de Belgische Werkliedenpartij (B.W.P.)
socialistisch? niet vernoemd om christelijke arbeiders te lokken
eis: algemeen stemrecht (via campagnes, meetings, betogingen, stakingen,...)
REFORMISTISCH: hervormingen via parlementaire weg.
1893: Algemeen meervoudig Stemrecht
Eisenpakket BWP:
antiklerikale inslag:
- scheiding kerk en staat
- verplicht en gratis neutraal onderwijs (staatsonderwijs)
Socio-economisch:
- afschaffing van kinderarbeid onder de 12 jaar
- commissies veiligheid en gezondheid binnen fabrieken
- uitbouwen stelsel sociale zekerheid
- nationaliseren van economische sectoren zoals spoorwegen
B.W.P
Charter van Quaregonon
1894: 1e verkiezingen obv algemeen meervoudig stemrecht
Congres van Quaregnon werd ideologische principes vastgelegd in Charter van Quaregnon
eerder communistisch
eerder reformistisch
Wat was het eerste strijdpunt van de BWP?
Oprichten vakbonden
Algemeen stemrecht
Was ze dus in werkelijkheid zo revolutionair als je op basis van het Charter van Quaregnon zou denken?
Ja
Neen
Verklaar: geen revolutie maar....
Charter van Quaregonon
- afschaffing van kapitalisme
- collectief bezit van productiemiddelen
- streven naar klassenloze maatschappij zonder discriminatie
Maar in praktijk: gematigd
Groei te danken aan concrete strijdpunten:
- 8u dag
Algemeen enkelvoudig stemrecht: stakingen 1902 en 1913 (pas in 1919 door WOI)
Resultaten
1. Algemeen meervoudig stemrecht:
- elke man krijgt 1 stem
- obv bezit op diploma kon dit oplopen tot 3 stemmen
2. Sociale wetten (1885-1914)
- verhouding werknemer/werkgever
- sociale zekerheid
3. Algemeen Enkelvoudig stemrecht (1919)
- socialisten sterker in parlement.
- basis sociale zekerheid na WOII