Literatuurgeschiedenis Dautzenberg Hoofdstuk 4: De Romantiek

Literatuur in de 19e eeuw: De Romantiek

1 / 27
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolvwoLeerjaar 5

In deze les zitten 27 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Literatuur in de 19e eeuw: De Romantiek

Opbouw hoofdstuk 19 eeuw

  • Paragraaf 29: Historische achtergrond

  • Paragraaf 30: Overheersende culturele stroming Romantiek

  • Paragraaf 32: De Romantiek in de literatuur

  • Paragraaf 33: Het realisme 

  • Paragraaf 34: Nicolaas Beets (Hildebrand)

  • Paragraaf 35: Francois Haverschmidt (Piet Paaltjens)

  • Paragraaf 36: Multatuli (Eduard Douwes Dekker)

Paragraaf 29: Historische achtergrond

  • In Europa: Industriële Revolutie: stoommachines uitgevonden, maar niet iedereen rijk! -> arbeidersklasse

  • In Nederland: Patriotten in opstand -> Bataafse republiek

Daarna:

  • 1810: Napoleon maakt Nederland Franse kolonie

  • 1815: Napoleon verslagen, Noord en zuid samen

  • 1830: Noord en zuid los -> ontstaan België

Paragraaf 29: Historische achtergrond


  • Verlichting wordt opgevolgd door Romantiek -> 

  • Medio 19e eeuw:  opkomst realisme naast Romantiek

  • Eind 19e eeuw: Romantiek/Realisme -> Fin de siècle

Paragraaf 21: De Romantiek

  • Overgang Verlichting -> Romantiek

  • Bijna alles wat de Verlichting niet was: Romantisch had in de 18e eeuw als betekenis: overdreven, vergezocht, fantastisch 

Let op, dit geldt niet voor de Romantiek:

  • Dat meer mensen ineens verliefd op elkaar werden

  • Dat mensen meer liefdesverhalen schreven

De Romantiek en kunst

  • Kunst gericht op gevoeligheid, verbeeldingskracht, individualisme en originaliteit

  • Kunst in essentie lyrisch (=gevoelig) ipv didactisch  

  • Als vorm van escapisme -> werd gebruikt om aan de wereld van 'nu' te ontsnappen: naar de toekomst, exotische landschappen, naar het bovennatuurlijke en het religieuze

  • Centraal is de natuur -> direct tegenover het industriële

De Romantiek en kunst

Kunst moest:

  • Origineel zijn

  • Persoonlijke opvattingen van de kunstenaar bevatten


  • Kunstenaars zijn bohèmiens: artistieke figuren die er anders uitzien en zich anders gedragen dan de doorsnee mensen

  • en revolutionair

De Romantiek


  • Gevoeligheid

  • Verbeeldingskracht

  • Individualistisch

  • Origineel

  • Natuurlijk

De Verlichting 


  • Rationalisme

  • Classicisme

  • Didactisch

  • Draait om het collectief (maakbare samenleving)

De Romantiek en wetenschap

De interesse in het natuurlijke leidt tot nieuwe takken van wetenschap:

  • Antropologie

  • Vergelijkende taalwetenschap

  • Muziekwetenschap

  • Literatuurwetenschap

De Romantiek vs nu

  • Kunst is nu ook nog romantisch -> gericht op individuele gevoelens en gedachten van de kunstenaar

  • Ook originaliteit wordt nog steeds gewaardeerd

  • Betekenis romantisch nu anders -> meer op liefde gericht

Paragraaf 32: Romantiek in de literatuur

  • Nadruk op gevoel

  • Reactie op het rationalisme 

  • Sensucht en weltschmerz: droefgeestigheid en een romantisch verlangen naar een onbereikbaar geluk

  • Antirationalisme leidt tot nieuwe belangstelling voor het geloof -> eigen verhouding tot God

Nieuwe genres

Het escapisme als tegenreactie op rationalistische karakter van de Verlichting leidt tot het ontstaan van de volgende genres:

  • De historische roman (Sir Walter - Ivanhoe)

  • De griezelroman (Mary Shelley - Frankenstein)

  • Science-fiction (Jules Vernes)

  • Het detectiveverhaal (Edgar Allan Poe)

  • Geschreven sprookjes (Gebroeders Grimm)

Paragraaf 33: Het realisme

  • Als tegenreactie op het lieflijke, sentimentele en fantastische van de Romantiek

  • Zochten inspiratie uit het alledaagse (eerst van de middenklasse, daarna ook het arbeidersleven)

  • Leidt tot de 'klassieke roman'

  • Romantische schrijvers: Haverschmidt en Multatuli

  • Realistische schrijvers: Nicolaas Beets en Guido Gezelle

Aan de slag


  • Lees de paragrafen 29, 30, 32 en 33

  • Maak de opdrachten: 32.1, 32.2 en 33


  • Klaar? Lees door in Reize door het Aapenland

Literatuur in de 19e eeuw: De Romantiek

Vorige les: Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen de Verlichting en De Romantiek als culturele stromingen?

Wat is het verschil tussen romantische kunst in de 19e eeuw en romantische kunst nu?

Romantiek en literatuur: nieuwe tendensen

Nieuwe belangstelling voor geloof:

  • Persoonlijke verhouding mens - Opperwezen

  • Geloof in zelf/eigen hart zoeken

  • Geloof in ongerepte natuur zoeken

Inspiratie uit middeleeuwse literaturen van West-Europa

  • Herleving genres als sprookjes en ballades

Escapisme 

Griezelroman

  • Komt voort uit gothic novel

  • Gebaseerd op irrationele angsten

  • Bekendste voorbeeld: Frankenstein - Mary Shelley

  • En: Edgar Allan Poe

Historische roman

  • Authentieker dan de gothic novel

  • Realistischer, maar nog wel een geromantiseerd beeld


Science-fiction

  • Onbekende mogelijkheden wetenschap en techniek

  • Vaak structuur van imaginair reisverhaal

  • Bekendste schrijver uit 19e eeuw: Jules Vernes (bijv. 80 dagen rond de wereld)

Het sprookje

  • Jarenlang mondeling overgeleverd

  • Nu ook opgeschreven, bijvoorbeeld door gebroeders Grimm

  • Zelf bedachte sprookjes: cultuursprookjes


Hoe verhoudt het realisme zich ookalweer tegenover de romantiek?

Tegenreactie: het realisme

  • Medio 19e eeuw: realisme

  • Reactie op lieflijke, sentimentele en fanatieke kant van de Romantiek

  • Gebaseerd op de realiteit van alle dag: leven van middenklassers en arbeiders

Paragraaf 34: Nicolaas Beets (Hildebrand)

Leidse theologiestudent
Camera Obscura (1839)

  •  Een van de populairste werken van onze literatuur

  • Titel: voorloper van het fototoestel ->biedt 'kijkje' in het leven

  • Satirisch beeld van de Hollandse burgerij uit de 19e eeuw

  1. portretteren leden van deze stand

  2. schapen onvergetelijke figuren

  3. Ik-figuur Hildebrand: kan niks fout doen

Paragraaf 35: Francois 

Haverschmidt (Piet Paaltjens)

  • Ook een theologiestudent

  • Bedacht 'Piet Paaltjens' -> een door hem verzonnen dichter

  • Schreef het bundeltje Snikken en grimlachjes

  • Lag voortdurend met zichzelf overhoop

  • Dubbele betekenis van zijn gedichten: 

  1. grappige parodieën op overdreven romantische poëzie en 

  2. persoonlijke ontboezemingen -> sombere levensangst

Multatuli?

Paragraaf 36: Multatuli (Eduard Douwes Dekker)

Pseudoniem -> letterlijke betekenis 'Ik heb veel gedragen'
Max Havelaar  (1860)

  • Wellicht het bekendste werk uit de Nederlandse literatuur 

-> nummer 1 in de literaire canon

  • Beschrijft de ervaringen van Eduard Douwes Dekker in Nederlands-Indië

  • -> streef naar verbetering van het lot van de inlanders


Gebruik roman ipv essays/krantenartikelen-> groter bereik en meer overtuigingskracht


Aan de slag

  • Lees de paragrafen  34, 35 en 36


  • Maak de bijbehorende opdrachten: 34, 35, 36 + tussentoets


  • Klaar? Lees door in Reize door het Aapenland