Literatuur in de 19e eeuw: De Romantiek
Literatuur in de 19e eeuw: De Romantiek
Opbouw hoofdstuk 19 eeuw
Paragraaf 29: Historische achtergrond
Paragraaf 30: Overheersende culturele stroming Romantiek
Paragraaf 32: De Romantiek in de literatuur
Paragraaf 33: Het realisme
Paragraaf 34: Nicolaas Beets (Hildebrand)
Paragraaf 35: Francois Haverschmidt (Piet Paaltjens)
Paragraaf 36: Multatuli (Eduard Douwes Dekker)
Paragraaf 29: Historische achtergrond
In Europa: Industriële Revolutie: stoommachines uitgevonden, maar niet iedereen rijk! -> arbeidersklasse
In Nederland: Patriotten in opstand -> Bataafse republiek
Daarna:
1810: Napoleon maakt Nederland Franse kolonie
1815: Napoleon verslagen, Noord en zuid samen
1830: Noord en zuid los -> ontstaan België
Paragraaf 29: Historische achtergrond
Verlichting wordt opgevolgd door Romantiek ->
Medio 19e eeuw: opkomst realisme naast Romantiek
Eind 19e eeuw: Romantiek/Realisme -> Fin de siècle
Paragraaf 21: De Romantiek
Overgang Verlichting -> Romantiek
Bijna alles wat de Verlichting niet was: Romantisch had in de 18e eeuw als betekenis: overdreven, vergezocht, fantastisch
Let op, dit geldt niet voor de Romantiek:
Dat meer mensen ineens verliefd op elkaar werden
Dat mensen meer liefdesverhalen schreven
De Romantiek en kunst
Kunst gericht op gevoeligheid, verbeeldingskracht, individualisme en originaliteit
Kunst in essentie lyrisch (=gevoelig) ipv didactisch
Als vorm van escapisme -> werd gebruikt om aan de wereld van 'nu' te ontsnappen: naar de toekomst, exotische landschappen, naar het bovennatuurlijke en het religieuze
Centraal is de natuur -> direct tegenover het industriële
De Romantiek en kunst
Kunst moest:
Origineel zijn
Persoonlijke opvattingen van de kunstenaar bevatten
Kunstenaars zijn bohèmiens: artistieke figuren die er anders uitzien en zich anders gedragen dan de doorsnee mensen
en revolutionair
De Romantiek
Gevoeligheid
Verbeeldingskracht
Individualistisch
Origineel
Natuurlijk
De Verlichting
Rationalisme
Classicisme
Didactisch
Draait om het collectief (maakbare samenleving)
De Romantiek en wetenschap
De interesse in het natuurlijke leidt tot nieuwe takken van wetenschap:
Antropologie
Vergelijkende taalwetenschap
Muziekwetenschap
Literatuurwetenschap
De Romantiek vs nu
Kunst is nu ook nog romantisch -> gericht op individuele gevoelens en gedachten van de kunstenaar
Ook originaliteit wordt nog steeds gewaardeerd
Betekenis romantisch nu anders -> meer op liefde gericht
Paragraaf 32: Romantiek in de literatuur
Nadruk op gevoel
Reactie op het rationalisme
Sensucht en weltschmerz: droefgeestigheid en een romantisch verlangen naar een onbereikbaar geluk
Antirationalisme leidt tot nieuwe belangstelling voor het geloof -> eigen verhouding tot God
Nieuwe genres
Het escapisme als tegenreactie op rationalistische karakter van de Verlichting leidt tot het ontstaan van de volgende genres:
De historische roman (Sir Walter - Ivanhoe)
De griezelroman (Mary Shelley - Frankenstein)
Science-fiction (Jules Vernes)
Het detectiveverhaal (Edgar Allan Poe)
Geschreven sprookjes (Gebroeders Grimm)
Paragraaf 33: Het realisme
Als tegenreactie op het lieflijke, sentimentele en fantastische van de Romantiek
Zochten inspiratie uit het alledaagse (eerst van de middenklasse, daarna ook het arbeidersleven)
Leidt tot de 'klassieke roman'
Romantische schrijvers: Haverschmidt en Multatuli
Realistische schrijvers: Nicolaas Beets en Guido Gezelle
Aan de slag
Lees de paragrafen 29, 30, 32 en 33
Maak de opdrachten: 32.1, 32.2 en 33
Klaar? Lees door in Reize door het Aapenland
Literatuur in de 19e eeuw: De Romantiek
Vorige les: Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen de Verlichting en De Romantiek als culturele stromingen?
Wat is het verschil tussen romantische kunst in de 19e eeuw en romantische kunst nu?
Romantiek en literatuur: nieuwe tendensen
Nieuwe belangstelling voor geloof:
Persoonlijke verhouding mens - Opperwezen
Geloof in zelf/eigen hart zoeken
Geloof in ongerepte natuur zoeken
Inspiratie uit middeleeuwse literaturen van West-Europa
Herleving genres als sprookjes en ballades
Escapisme
Griezelroman
Komt voort uit gothic novel
Gebaseerd op irrationele angsten
Bekendste voorbeeld: Frankenstein - Mary Shelley
En: Edgar Allan Poe
Historische roman
Authentieker dan de gothic novel
Realistischer, maar nog wel een geromantiseerd beeld
Science-fiction
Onbekende mogelijkheden wetenschap en techniek
Vaak structuur van imaginair reisverhaal
Bekendste schrijver uit 19e eeuw: Jules Vernes (bijv. 80 dagen rond de wereld)
Het sprookje
Jarenlang mondeling overgeleverd
Nu ook opgeschreven, bijvoorbeeld door gebroeders Grimm
Zelf bedachte sprookjes: cultuursprookjes
Hoe verhoudt het realisme zich ookalweer tegenover de romantiek?
Tegenreactie: het realisme
Medio 19e eeuw: realisme
Reactie op lieflijke, sentimentele en fanatieke kant van de Romantiek
Gebaseerd op de realiteit van alle dag: leven van middenklassers en arbeiders
Paragraaf 34: Nicolaas Beets (Hildebrand)
Leidse theologiestudent
Camera Obscura (1839)
Een van de populairste werken van onze literatuur
Titel: voorloper van het fototoestel ->biedt 'kijkje' in het leven
Satirisch beeld van de Hollandse burgerij uit de 19e eeuw
portretteren leden van deze stand
schapen onvergetelijke figuren
Ik-figuur Hildebrand: kan niks fout doen
Paragraaf 35: Francois
Haverschmidt (Piet Paaltjens)
Ook een theologiestudent
Bedacht 'Piet Paaltjens' -> een door hem verzonnen dichter
Schreef het bundeltje Snikken en grimlachjes
Lag voortdurend met zichzelf overhoop
Dubbele betekenis van zijn gedichten:
grappige parodieën op overdreven romantische poëzie en
persoonlijke ontboezemingen -> sombere levensangst
Multatuli?
Paragraaf 36: Multatuli (Eduard Douwes Dekker)
Pseudoniem -> letterlijke betekenis 'Ik heb veel gedragen'
Max Havelaar (1860)
Wellicht het bekendste werk uit de Nederlandse literatuur
-> nummer 1 in de literaire canon
Beschrijft de ervaringen van Eduard Douwes Dekker in Nederlands-Indië
-> streef naar verbetering van het lot van de inlanders
Gebruik roman ipv essays/krantenartikelen-> groter bereik en meer overtuigingskracht
Aan de slag
Lees de paragrafen 34, 35 en 36
Maak de bijbehorende opdrachten: 34, 35, 36 + tussentoets
Klaar? Lees door in Reize door het Aapenland