Persvrijheid - MWO
LES 1: WAT IS JOURNALISTIEK?
Weet jij hoe het journalistieke proces werkt?
Lesduur is: 60 minIntroductie
Instructies
- Een doorloop van de les met daarin instructies en informatie voor elke slide.
Onderdelen in deze les
LES 1: WAT IS JOURNALISTIEK?
Weet jij hoe het journalistieke proces werkt?
Toelichting slide:
Welkom bij de eerste les over desinformatie van Beeld & Geluid
Vandaag gaan we leren hoe journalistiek werkt.
3 mei was dag van de persvrijheid
Vieren dat we vrij kunnen informeren, maar ook om te waarschuwen dat persvrijheid geen vanzelfsprekendheid is en vaak onder druk staat
Deze slide heeft geen instructies
mediawijsheid, nieuwswijsheid, fake news, smiles, beeldengeluid, desinformatie, journalistiek, fakenews, beeld & geluid, persvrijheid, nieuwswijsheid, media, benedmo
Wat is nieuws?
Waarom is journalistiek belangrijk?
Hoe gaat een journalist te werk?
Wat beïnvloedt het werk van een journalist? (bonus)
Aan het einde van je les kun je antwoord geven op de volgende vragen:
Leerlingen kunnen aan het einde van de les antwoord geven op de volgende vragen:
Wat is nieuws?
Waarom is journalistiek belangrijk?
Hoe gaat een journalist te werk?
[BONUS] Wat beïnvloedt het werk van een journalist?
Wat is nieuws?
Elke dag gebeurt er van alles over de hele wereld. Denk hierbij aan politieke ontwikkelingen, sportwedstrijden, protesten tegen klimaatverandering, de lancering van een nieuwe smartphone, misdrijven, of iemand die een wereldrecord verbreekt.
Dit komt echter niet allemaal in de krant of in het journaal: de journalist moet keuzes maken.
Wat was er deze week in het nieuws?
Klassikale vraag aan groep: Wat was er deze week in het nieuws?
Welk nieuws je volgt kan van persoon tot persoon verschillen en is afhankelijk van de bronnen die je raadpleegt (mediawijs.be).
Het bespreken van de antwoorden maakt inzichtelijk welk nieuws bij de leerlingen bekend is.
Maar hoe wordt nieuws gemaakt? In de volgende video legt een journalist uit hoe dat in zijn werk gaat.
Toelichting na video:
De journalist vertelt dat nieuws een product is dat nog gemaakt moet worden en dit begint bij het selecteren van gebeurtenissen. Journalisten worden daarom ook wel poortwachters genoemd. Ze wegen af of bepaalde gebeurtenissen relevant zijn voor het publiek. Een gebeurtenis kan bijvoorbeeld relevant zijn als het dichtbij plaatsvindt, veel impact heeft, afwijkend is en/of actueel is.
Deze slide heeft geen instructies
Waarom is journalistiek belangrijk?
Deze slide heeft geen instructies
Waarom denk jij dat journalistiek belangrijk is?
Klassikale vraag aan groep:
Waarom vind je journalistiek belangrijk in onze samenleving? En waarom denk je dat het belangrijk is in een democratie? (bespreek enkele antwoorden van de leerlingen)
Mogelijke antwoorden vanuit groep:
Controle van de machthebbers: het publiek vertellen wat er in de politiek speelt, schandalen aan het licht brengen (kindertoelagschandaal), politici interviewen over besluiten en beleid, verslag doen van persconferenties en deze uitzenden, vragen stellen en moeilijke onderwerpen onderzoeken.
Confronteren verantwoordelijke partijen: de waarheid blootleggen, opmerkelijke gebeurtenissen uitlichten, kritische vragen stellen, tegenstrijdige argumenten tonen binnen de overheid, bedrijven en andere invloedrijke instellingen.
Het publiek informeren: verslag doen van wat er in de samenleving speelt, verslag doen van nieuws uit het buitenland, verslag doen van verhalen van burgers, meerdere kanten van een verhaal tonen, gebeurtenissen analyseren, duiden wat er gebeurt en waarschuwen voor wat er komt.
Analyseren wat er in de samenleving gebeurt: meerdere bronnen verzamelen, mensen een stem geven en opinies in de samenleving peilen, onderbelichte onderwerpen aan het licht brengen
Toelichting na video:
Door alles dat je ziet en hoort kun jij jouw mening vormen. Nieuws helpt jou bij jouw meningsvorming.
Journalisten hebben in een maatschappij verschillende functies.
Opdracht:
Selecteer jouw nieuws!
Het nieuws geselecteerd door journalisten kan verschillende doelen dienen. Hiermee vervullen journalisten verschillende functies, denk aan:
Informeren - ''Er is brand!''
Controleren van de macht (waakhondfunctie) - ''De minister steelt ons geld!''
Burgers een stem geven (spreekbuisfunctie) - ''Bewoners uit de wijk willen meer groen!''
Informeren: Journalisten houden ons op de hoogte van wat er gebeurt in de wereld en geven daarbij duiding en achtergrondinformatie.
Controleren van de macht: Journalisten controleren machthebbers en autoriteiten door te kijken of zij zich aan afspraken houden en verantwoordelijkheden nakomen.
Burgers een stem geven: Journalisten geven burgers een stem en maken zo inzichtelijk wat er speelt in de samenleving.
Agenderen: Journalisten geven aandacht aan bepaalde thema’s in het nieuws en hebben hiermee invloed op de publieke opinie. Zij bepalen mede hierdoor de maatschappelijke agenda.
Disclaimer:
De volgende drie slides bevatten fragmenten die je met de klas kan kijken. Bij elk fragment kun je de volgende vraag stellen: ‘Welke journalistieke functie(s) herkennen jullie in deze fragmenten?”. Alle drie de fragmenten kunnen worden behandeld. Je kan er ook voor kiezen er één te behandelen.
Hoe gaat een journalist te werk?
Toelichting slide:
Hoe gaan journalisten dan te werk?
Nieuws is er niet zomaar, het is een product dat nog gemaakt moet worden.
Nieuws is er niet zomaar, het is een product dat nog gemaakt moet worden door journalisten.
Bijvoorbeeld: in een artikel (stuk tekst) of video
In onderstaand fragment krijg je een kijkje bij de redactie van NOS.
Behind the scenes!
In onderstaand fragment krijg je een kijkje bij de redactie van NOS.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Toelichting na video:
Journalisten doen hun werk volgens een code om kwaliteitsnieuws te leveren.
DE CODE VAN BORDEAUX
Waarheidsgetrouwheid
Hoor & wederhoor
1 bron = geen bron
Integriteit
Herhaal de codes van de Code van Bordeaux:
Waarheidsgetrouwheid: Journalisten zijn altijd op zoek naar de waarheid en maken daarbij onderscheid tussen feiten en meningen.
Hoor & wederhoor: Het betekent dat je beide kanten van een verhaal hoort, van zowel de betrokkenen als de tegenpartij, om een eerlijk en gebalanceerd verslag te kunnen maken.
1 bron = geen bron: Journalisten hebben minimaal twee bronnen nodig om een verhaal te bevestigen.
Integriteit: Het integer werken van journalisten slaat op meerdere zaken, zoals: het zorgvuldig en respectvol omgaan met bronnen en het niet laten omkopen of beïnvloeden door externe partijen.
Wat beïnvloedt het werk van een journalist?
Disclaimer:
De volgende zes slides over persvrijheid zijn optioneel.
Je kan dan door naar de ‘nu weet je’-slide met de behandelde leerdoelen.
Persvrijheid
Journalisten hebben het recht om vrijelijk informatie te verzamelen en te publiceren zonder dat iemand hen censureert of belemmert.
Dit betekent dat journalisten het recht hebben om vrijelijk informatie te verzamelen en te publiceren zonder dat iemand hen censureert of belemmert.
Kwalitatieve journalistiek en persvrijheid is nodig zodat wij een eigen mening kunnen vormen op basis van feiten die ons worden aangereikt.
Bron: Reporters Without Borders
Vraag: Weet jij waarom Nederland in 2022 op plek 28 terecht is gekomen?
Freedom of Press Index
2022
Aan de hand van verschillende indicatoren (politiek, economisch, juridisch, veiligheid en sociologisch) brengt Reporters Without Borders jaarlijks in kaart hoe het wereldwijd gesteld is met de persvrijheid in elk land.
In 2021 stond Nederland op plek 6. In 2022 stond Nederland op plek 28.
Vraag de leerlingen waarom zij denken dat Nederland op plek 28 terecht is gekomen. Bespreek een aantal antwoorden voordat de volgende slide met de antwoorden wordt getoond.
Quiz!
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Weten jullie waarom Nederland in 2022 zo laag op de ranglijst voor persvrijheid stond?
Bedreigingen van journalisten: als gevolg van berichtgeving over onder andere het Covid-beleid, kregen journalisten te maken met verbale en fysieke agressie. Foto en cameraploegen van de NOS besloten daarom de logo’s van filmbusjes te verwijderen. Dit kan leiden tot zelfcensuur, door het niet aanpakken van bepaalde onderwerpen uit vrees voor agressie.
Dood van Peter R. de Vries: De Nederlandse misdaadverslaggever Peter R. de Vries overleed bij een aanslag door de georganiseerde misdaad. Hoewel zijn moord te maken had met zijn betrokkenheid bij de kroongetuige Nabil B. en niet direct met zijn rol als journalist, is het essentieel dat journalisten, zonder angst voor geweld, hun werk kunnen doen.
Lees hier meer in een artikel van de NVJ (Nederlandse Vereniging van Journalisten) over de daling op de wereldranglijst persvrijheid.
Artikelen met uitleg:
Uitleg NVJ over daling Nederland op wereldranglijst persvrijheid
Uitleg Amnesty International
2023
Afname bedreigingen
Vervolging verdachten in de zaak De Vries
Hulp voor journalisten via het initiatief Persveilig
Freedom of Press Index
In 2023 rapporteert Reporters Without Borders dat de dreigingen jegens journalisten afnemen. Ook worden de verdachten in de Zaak-DeVries vervolgd. Ook zou de hulp die journalisten ontvangen via Persveilig, een initiatief ter bescherming van de journalistiek, hebben bijgedragen aan betere omstandigheden voor Nederlandse journalisten.
De Nederlandse Vereniging van Journalisten waarschuwt nog steeds voor de digitale en fysieke veiligheid van journalisten. Ook misleidende en onjuiste berichten spelen een rol in het vertrouwen in en houding ten opzichte van de journalistiek. Lees het hele artikel hier.
Nu weet je...
Wat nieuws is.
Waarom journalistiek belangrijk is.
Hoe een journalist te werk gaat.
Wat het werk van een journalist beïnvloedt (bonus).
Herhaal de leerdoelen van de les
Kijk of er nog vragen zijn.