Welke systemen ken jij met tandwielen?
Welke systemen ken jij met tandwielen?
Waar vinden we tandwielen?
Fiets
🚲
Tandwiel + ketting brengt je trapkracht over naar het achterwiel
Horloge
⌚
Minuscule tandwieltjes meten exact de tijd
Versnellingsbak
🚗
Tandwielensets kiezen de juiste rijsnelheid
Kraan
🏗️
Grote tandwielen dragen zware lasten
Printer
🖨️
Tandwielen bewegen het papier precies
Boormachine
🔩
Trapschijven regelen het toerental van de boor
Wat is een overbrenging?
Een overbrenging brengt een BEWEGING over van de krachtbron (drijver) naar het werktuig (volger).
DRIJVER
(krachtbron)
⚙️ ⚙️
tandwielen
VOLGER
(werktuig)
De overbrenging kan de SNELHEID en DRAAIRICHTING aanpassen!
⚡ Snelheid: Sneller of trager draaien
🔄 Draairichting: Zelfde of tegengestelde zin
Experiment 1 – Twee even grote tandwielen
DRIJVER A
30 TANDEN
Conclusie
Snelheid
Gelijk ✓
Draairichting
Tegenwijzerszin ✓
Toeren B bij 1 toer A
= 1 toer
Regel: evenveel tanden = gelijke snelheid
DRIJVER B
30 TANDEN
Experiment 2 – Grote drijver → Kleine volger
B
⚡ VERSNELLING!
Snelheid volger:
SNELLER
Verhouding:
60 ÷ 15 ≈ 4×
Draairichting:
TEGENWIJZERSZIN
1 toer A →:
≈ 4 toer B
DRIJVER A
60 TANDEN
VOLGER B
15 TANDEN
Experiment 3 – Kleine drijver → Grote volger
A
B
🐢 VERTRAGING!
Snelheid volger:
TRAGER
Verhouding:
15 ÷ 60 ≈ 0.4×
Draairichting:
TEGENWIJZERSZIN
1 toer B →:
≈ 0.4 toer A
DRIJVER A
15 TANDEN
VOLGER A
60 TANDEN
Soorten tandwielen
Recht tandwiel
Tanden staan recht; meest gebruikt
Conisch tandwiel
Tanden onder een hoek; overbrenging tussen assen in hoek
Kroonwiel
Tanden liggen aan de bovenkant (horizontaal)
Worm & wormwiel
Kleine worm drijft groot wiel; enorme vertraging mogelijk
Tandlat & tandwiel
Draaiende beweging → rechte beweging
OEF 1-7
Draaizin bij tandwielenketens
Hoeveel tandwielen bepaalt de draairichting van het laatste tandwiel!
🔑 Regel: Elke keer dat een tandwiel de richting omdraait! 2 tandwielen = 1× omgedraaid = tegengesteld.
Riemoverbrengingen
DRIJVER
RIEM
VOLGER
Vergelijking: Tandwiel vs Riem
* Bij ongekruiste riem
Trapschijven – de versnellingsbak van de fiets!
Trapschijven zijn meerdere riemschijven aan dezelfde as bevestigd. Ze draaien altijd samen – zelfde snelheid en richting.
Groot
38 tanden
Midden
26 tanden
Klein
13 tanden
Grote → Kleine schijf
VERSNELLING ⚡
Volger draait sneller
Kleine → Grote schijf
VERTRAGING 🐢
Volger draait trager
Gelijke schijven
GELIJKE snelheid
Geen verandering
Samenvatting
1
Een overbrenging brengt beweging over van drijver naar volger
2
Grote drijver + kleine volger → VERSNELLING (meer toeren)
3
Kleine drijver + grote volger → VERTRAGING (minder toeren)
4
2 tandwielen → tegengestelde draairichting; tussenrad keert terug
5
Riemen: zelfde richting (ongekruist) maar risico op slip
6
Trapschijven: gecombineerde versnelling/vertraging in 2 stappen
Techniek 1e graad A-stroom | Overbrengingen | ©2026