Spijsvertering stelsel + aandoeningen
Spijsvertering stelsel + aandoeningen
Deze slide heeft geen instructies
Wat gaan we doen
ziektes /aandoeningen aan het spijsverteringstelsel
Werken aan een casus
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen
De student:
kan uitleggen wat metabolisme is.
uitleggen hoe het spijsverteringsstelsel werkt.
Aandoeningen aan mond en keelholte
Aandoeningen aan de slokdarmkanker
Aandoeningen aan de maag
Aandoeningen aan dunne en dikke darm
Deze slide heeft geen instructies
De Taken van het Spijsverteringsstelsel
Opnemen (eten en drinken)
Fijnmaken (bijten en kauwen)
Verteren door inwerking van verteringssappen (speeksel, maagzuur, gal en alvleeskliersap)
Transport
Opname voedingsstoffen in bloed via darmwand
Uitscheiding van resterende en onverteerbare bestanddelen via endeldarm en anus
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat kom jij tegen in de praktijk als het gaat om problemen bij mond-keelholte en maag?
tanden tandvlees problemen
mondslijmvliesontsteking (stomatitis)
slikproblemen --- VERSLIK PNEUMONIE
slokdarmkanker
slokdarmvarices------ oesofagitis- hernia diafragmica-oesofagus stenose- oesofagus divertikel en oesofagus bloeding
reflux
maagslijmvliesontstekingen
maagcarcinoom
Tanden + tandvlees ontstoken?? Dan eten zorgvragers anders / minder – observeren !! Ook belangrijk bij mondzorg!
Stomatitis; door bv slecht gebit
Slikproblemen; komt voor bij allerlei doelgroepen / gehandicapten / ziektebeelden
Gevaar is verslikken / stikken. Risico verslikken is pneumonie
Kanker ; slokdarmkanker, varices – helder rood bloed - obsserveren
Reflux ; klepje van slokdarm naar maag functioneert niet goed – voeding terug naar slokdarm
Wat is stomatitis?
ontsteking mondslijmvlies
ontsteking mondhoeken
aften
andere naam voor keelontsteking
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Een aantal maagklachten/aandoeningen...
... maagzweer/ulcus
...maagzuur/zuurbranden
...maagbloeding
...maagperforatie
maagkanker
Deze slide heeft geen instructies
Oorzaken van maag klachten
- Ontstekingen (gastritis/ helicobacter pylori)
- Maagzweer (Ulcus pepticum)
Complicaties bij maagzweer: maagbloeding, perforatie
- Tumoren
Deze slide heeft geen instructies
Ziekten van de maag - Ulcus
= Maagzweer; is een goedaardige zweer van de maag. Er is sprake van een beschadiging in de slijmvlieslaag van de maag.
- Oorzaken
chronische Gastritis
Zie gastritis
- Symptomen
Met name pijn bij een lege maag (hongerpijn)
- Wat is het gevolg van een onbehandelde ulcus??
Maagbloeding
>>>>shock
Maagperforatie
>>>peritonitis
Behandeling
Oorzaak wegnemen
Dieet
Medicatie (AB, maagzuurremmers)
Deze slide heeft geen instructies
Complicaties Maagzweer
Maagbloeding: door maagzweer die bloedvat aantast-> bloeding
Perforatie: gat in de maagwand-> acute buik
Pylorusstenose: door terugkerende maagzweren, is vernauwing overgang maag-twaalfvingerige darm
Maagperforatie:
ernstige aandoening waarin er een gat in de maag of twaalfvingerige darm komt
Kan door maagzweer of trauma (bv schotwond)
Levensbedreigende situatie:
waarvoor een dringende operatie nodig is
grootste gevaar; inhoud maag lekt in de buikholte (peritoneum) en veroorzaakt infectie, buikvlies ontsteking.(.peritonitis)
Oplossing: deel maag verwijderen, gaatje gedicht, soms niets doen, wel daarna AB tegen mogelijke infectie
Wat is gastritis?
andere naam voor maagzweer
gat in de maagwand
een gas in de maag
ontsteking maagslijmvlies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
IBD (inflammatory Bowel Dissaes) is tegenwoordig de verzamelnaam voor chronische darmontstekingen.
Chronische darmontstekingen
Zijn ziekten die een lange tijd, vaak levenslang, klachten veroorzaken. Het verloop is bij iedereen wisselend. Goede en slechte periodes wisselen elkaar af.
Chronische darmontstekingen – waaronder de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa - zijn ernstige aandoeningen met veel pijn en complicaties, vaak in opvlammingen.
De ziekte van Crohn kan zich overal in het darmstelsel voordoen, terwijl colitis ulcerosa zich beperkt tot de dikke darm (het colon).
Beide aandoeningen kunnen een grote verscheidenheid aan complicaties met zich meebrengen, bijvoorbeeld reumatische aandoeningen.
Ook verhogen ze de kans op darmkanker aanzienlijk.
De behandeling bestaat uit een scala aan geneesmiddelen, aangevuld met diëten.
In verband met bloedverlies moet ook bloedarmoede worden aangepakt.
Daarnaast kunnen chirurgische ingrepen nodig zijn, bijvoorbeeld in geval van fistels, abcessen of voor verwijdering van ernstig aangetaste delen van de darm. De ziekte wordt hiermee meestal niet weggenomen.
Ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa
- oorzaak en epidemiologie ('"de cijfers")
Oorzaak: onbekend, mgl immunologische reactie
Pathologie: terugkerend ontsteking van het darmslijmvlies met ulcera (zweren)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Ziekte van Crohn en Colitis ulcerosa - Symptomen
Verloop symptomen: exacerbaties en remissies.
Remissies: geen klachten
Symptomen bij exacerbaties zijn:
diarree met slijm, pus en bloed (crohn vaker slijm/pus, colitis vaker bloed)
soms incontinent voor ontlasting
pijn/krampen in de (onder) buik. opgezette buik
weinig eetlust, vermoeidheid, misselijk
Vermagering doordat voedingsstoffen en vocht niet worden opgenomen.
soms koorts
Triggers voor exacerbatie:
spanning/stress, voeding, medicatie, roken, zonlicht, infectie, te weinig bewegen, verstoord slaapritme.
Deze slide heeft geen instructies
Verschillen
voorkomen
locatie
welke darmlagen doen mee?
1000 nieuwe patient/jaar in Nl
vaker vrouwen
Gehele darmstelsel, in segmenten
alle darmlagen,
1500 nieuwe patienten/jaar in Nl
piek leeftijd: 15-40, mannen 60-70 jaar. vaker bij mannen.
alleen de dikke darm
alleen het slijmvlies
Ziekte van Crohn
Colitis Ulcerosa
Deze slide heeft geen instructies
Onderzoeken maag-darm problematiek
Echo abdomen
X-thorax / X-BOZ
CT-thorax / Abdomen met contrast (beter zicht op eventuele bloeding)
Gastroscopie
Colonscopie
Bloedonderzoek: ontstekingswaarden
Feaceskweken
Bioptie
Deze slide heeft geen instructies
Diagnostiek
- anamnese
- lichamelijk onderzoek
- fecesonderzoek > vertering bekijken
- Rontgen > typisch beeld bij ziekte van Crohn
- colonoscopie/ sigmoïdoscopie, met eventueel biopsie.
Deze slide heeft geen instructies
Behandeling
Acute fase:
- rust aan darmen :
dieetaanpassingen OF
oraal stoppen en parenteraal geven (infuus)
- medicatie:
(5-aminosalicylzuur) die ontstekingremmend werkt
soms in combinatie met corticosteroïden (bij colitis kan dit via klysma)
- laatste redmiddel:
Stoma, hopelijk tijdelijk
Rustige fase: gericht op voorkomen van nieuwe
- leefstijlaanpassingen
- soms onderhoudsmedicatie
- Poeptransplantatie bij clostridium/colitus ulserosa (onderzoek)
Deze slide heeft geen instructies
Voeding:
aangepast dieet, vaak wel oppassen met kruiden.
vaak extra vitaminen en mineralen i.v.m. tekorten door diarree.
Medicijnen:
Milde ontstekingsremmers zijn:
Mesalazine-preparaten: remmen de ontstekingen in uw darm en kunnen soms nieuwe opvlammingen voorkomen.
Voorbeelden hiervan zijn: Mesalazine ( Pentasa®, Salofalk®, Asacol®, Mezavant ®) en Sulfasalazine Salazopyrine
Krachtige ontstekingsremmers zijn :
Corticosteroïden: worden als korte kuur (enkele maanden) voorgeschreven bij hevige acute aanvallen. Ze remmen de ontstekingen in de darm, maar hebben vaak ook forse bijwerkingen (met name op de lange termijn)
Voorbeelden hiervan zijn: Prednisolon (Prednison); remt en onderdrukt de ontstekingen in de darmen.
Budesonide (o.a. Entocort®, Budenofalk®, Cortiment®); afgeleid van prednison. De bijwerkingen zijn aanzienlijk minder.
Afweer-onderdrukkende medicijnen
Immunosuppressiva: remmen uw afweersysteem, waardoor er minder ontstekingsreacties ontstaan.
Deze medicatie wordt vaak voorgeschreven om de ziekte op lange termijn te onderdrukken.
Voorbeelden zijn: Azathioprine (Imuran®), 6-mercaptopurine (Puri-Nethol®) en 6-thioguanine (Lanvis®)
Methotrexaat (Ledertrexate®) Ciclosporine (Neoral® en Sandimmune®)
Therapie bij Colitis Ulcerosa
Voeding:
Voldoende drinken
Medicatie
Operatie
Men moet voldoende drinken.
De darm neem nu minder vocht op.
Ontstekingsremmers
Soms een operatie
Deze slide heeft geen instructies
Complicaties - medisch:
Ziekte van Crohn
- stricturen > ileus
- fistelvorming
- Gewrichtsaandoeningen
- huidafwijkingen
- oogontstekingen
- leverziekten
- gal- en nierstenen
- botontkalking
- Mentale gezondheid
Colitis ulcerosa
- hele dikke darm aangedaan
> toxisch megacolon
> overlijden
Later:
- verandering naar kwaadaardige tumor (20-30 jr)
stoma
tijdelijke voedingsdeficiënties (Hb, Vit K bijv)
speciale voeding/dieet rest van het leven
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Complicaties - Overig:
Huidletsel rond de anus/billen
Onzekerheid en schaamte
Angst voor nieuwe klachten
Sociale isolatie
Deze slide heeft geen instructies
Wat is diverticulitis?
uitstulpingen maagwand die ontsteken
maagzweren
slijm bij de ontlasting
maagkrampen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Werk in groepjes of individueel aan de casus!!
Deze slide heeft geen instructies
Hoe gaat het met iedereen?
- Heb je nog iets geleerd wat je wil delen?
Deze slide heeft geen instructies
Een obstructie-ileus (afsluiting)
Stuwing/ opgezette buik/ pijn/ ischemie/ perforatie
is een mechanische afsluiting van het darmlumen, waardoor darminhoud niet verder kan. Oorzaken zijn verklevingen na operatie, tumoren, volvulus, hernia of feces-impactie.
Deze slide heeft geen instructies
Oorzaken
1. Adhesies (verklevingen)
2. Tumor
3. Hernia inguinalis/incarcerata (beknelling in Liesbreuk).
4. Impactie van feces (met name bij ouderen).
5. Intussusceptie (invaginatie van de darm).
________________________________________
Deze slide heeft geen instructies
5. Volvulus
• Darmlumen afgesloten
• Bloedvaten en lymfevaten afgekneld
• Risico op necrose en perforatie
Het is levensbedreigend omdat:
• Necrose binnen uren kan optreden.
• Fecale peritonitis en sepsis kunnen ontstaan.
Deze slide heeft geen instructies
Dunne darm en dikke darm aandoeningen:
Deze slide heeft geen instructies
darmafsluiting (ileus)
Laag zittende ileus: last van winderigheid, stoelgang steeds minder goed, rottende etensresten weer uitgebraakt( retentiebraken of fecaal braken)
Hoog zittende ileus: vaak oprisping en braken, stoelgang en winderigheid nog mogelijk
Deze slide heeft geen instructies
Dunne darm en dikke darm aandoeningen:
Deze slide heeft geen instructies
Onderzoeken:
Deze slide heeft geen instructies
Onderzoeken
1. Lichamelijk onderzoek (Opgezette buik, peristaltiek?, drukpijn.)
2. Röntgenfoto (BOZ)( Lucht-vloeistofspiegels/ Uitzetten van darmlissen)
3. CT-abdomen met contrast> oorzaak ileus (volvulus, tumor, littekens)
4. Laboratoriumonderzoek • Elektrolyten, nierfunctie → dehydratie
• CRP/leukocyten → ontsteking
• Lactaat → marker voor ischemie
5. Echo abdomen (soms)
Deze slide heeft geen instructies
Behandeling
Darmen rust geven NPO
Infuus met vocht
Maagsonde
Pijnstilling
Voor Tanja een operatie volulus wordt opgeheven
Bij Crohn of CU: medicatie, voeding, en eventueel chirurgie.
Deze slide heeft geen instructies
Verpleegkundige zorg
veel uitleg geven/ gevoelens bespreekbaar maken
voorkomen dat er druk op het stoma komt
Goed aanmeten van stoma materiaal (stoma vpk)
Veel drinken/ vezelrijke voeding
Deze slide heeft geen instructies
Gevolgen absorptie van voedingsstoffen:
Ileumresectie (zoals bij Tanja → ileostoma) minder opname van:
• Vitamine B12
• Galzouten → vetdiarree
• Vetten en vetoplosbare vitaminen (A, D, E, K)
• Meer diarree door slechte wateropname
• Risico op dehydratie en elektrolytstoornissen
Deze slide heeft geen instructies
Colonresectie:
Minder waterabsorptie → diarree
Deze slide heeft geen instructies
Hypokaliëmie
Elektrolytresorptie =
terug opname van zouten (Na⁺, K⁺, Cl⁻) in de nieren.
Kaliumverlies → hypokaliëmie (laag kalium in bloed).
Gevolgen: Spierzwakte, krampen- Vermoeidheid- Tintelingen- Obstipatie- Hartritmestoornissen
Deze slide heeft geen instructies
Bespreek met elkaar
- een ziekte die je hebt uitgewerkt
Deze slide heeft geen instructies
Blindedarmontsteking
appendicitis
vormvormig aanhangsel, de appendix, is ontstoken
is een acute ontsteking
verschijnselen: misselijkheid en braken, tempverhoging, drukpijn re kant onderbuik bij onderzoek, buikpijn die afdaalt
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
PDS
spastische darm of spastisch colon
peristaltiek darmen verstoord-> te snel of te traag
Geen duidelijke oorzaak, kan ook gevolg zijn van bv colitis u.
Klachten: zeurende, krampende, stekende buikpijn li in de buik, opgeblazen gevoel, afwijkend ontlastingspatroon
peristaltiek: knijpede beweging dat het voedsel vooruitbrengt.
Aandoening anus en endeldarm
Aambeien: gezwollen weefsels met bloedvaten in endeldarm en rectum
Anusfissuur: scheur of kloofvormige zweer anusslijmvlies, ontstaat meestal door harde ontlasting
Deze slide heeft geen instructies
Aandoeningen aan lever, galblaas en alvleesklier
Zie opdracht
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De lever
De lever is voor het lichaam de chemische fabriek waarin stoffen uit het voedsel worden afgebroken, omgezet of opgeslagen.
Deze slide heeft geen instructies
Alvleesklier (pancreas)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Pancreatitis
Deze slide heeft geen instructies
Pancreatitis. Wat zou de oorzaak kunnen zijn?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Cholecystitis
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Einde les.
Bedankt en tot de volgende keer!
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Galstenen
Ontstaan in de galblaas (gal ingedikt)
Kunnen jaren aanwezig zijn zonder klachten
Klachten: KOLIEKPIJN
Wanneer galwegen afgesloten door grote steen-> geelzucht
Oplossing: Verwijderen galblaas, vergruizen galstenen
Galstenen bestaan uit bilirubine (afbraakproduct van de rode bloedcellen), kalk en cholesterol
Als de stenen de galwegen afsluiten, dan komen er pas klachten
Ontstaan in de galblaas door indikken van de gal in de galblaas
Behandeling: eerst ERCP 9contrast in de hoofdgalgang), tijdens ercp indien nodig vergruisen en laatste operatief verwijderen van de galblaas.
klachten spijsvertering
braken
buikpijn/ maagpijn
brandend maagzuur / reflux
verstoord ontlastingspatroon: diarree/obstipatie
gewichtsverlies of -toename
gebrek aan eetlust
misselijkheid
vermoeidheid
Deze slide heeft geen instructies
Defecatiestoornissen
Frequentie
Hoeveelheid
Kleur
Consistentie
Geur
Samenstelling
Deze slide heeft geen instructies
Kleur
Zwart (medicijnen, voeding, bloed in het maag- darmkanaal
Rood (meestal aambeien of oorzaak in laatste deel van dikke darm, bietjes)
Grijs (stopverfontlasting, afsluiting galwegen)
Groen (ernstige infecties)
Deze slide heeft geen instructies
Gebrek aan eetlust
Mogelijke oorzaken hiervan zijn directe stoornissen van het spijsverteringskanaal zoals overmatig braken en diarree, maar ook bewusteloosheid door hersenletsel.
Deze slide heeft geen instructies
Voedings advies
Aantrekkelijk
Vet remt de maagontleding en vult snel, niet handig
Kleine porties
Zo min mogelijk inspanningen
Calorierijke voedingsmiddelen vullen snel, niet handig
Voorkeuren zorgvragers
Sterke smaak vermijden
Deze slide heeft geen instructies
Omgevingsfactoren
Deze slide heeft geen instructies
In v.v.t 2 Thema 2
Opdrachten
2.7 Verpleging van zorgvragers met aandoeningen aan het spijsverteringskanaal
Praktijksituaties
Themaopdrachten
Test je kennis over zorgvragers met aandoeningen aan het spijsverteringskanaal
Deze slide heeft geen instructies
Vragen/opmerkingen
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies