Literatuurgeschiedenis -
middeleeuwen
Literatuurgeschiedenis -
middeleeuwen
Deze slide heeft geen instructies
Waar denk jij aan bij het woord 'middeleeuwen'?
Deze slide heeft geen instructies
Doelen lessenreeks middeleeuwen
Je leert wat belangrijke kenmerken zijn van de middeleeuwen en middeleeuwse literatuur
Je leert hoe onze taal zich heeft ontwikkeld
Je leert verschillende genres van middeleeuwse werken kennen
Je leest een middeleeuws werk (onderdeel leeslijst)
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer vonden de middeleeuwen plaats?
Deze slide heeft geen instructies
Hoofdkenmerken middeleeuwen
van 500 - 1500
Het Romeinse rijk viel:
standenmaatschappij
boekdrukkunst en ontwikkeling schrift
Theocentrisme
Memento mori
ondergeschikte rol auteur
verschillende genres
Alles staat in dienst van het geloof en het leven na de dood.
Het leven op aarde is ondergeschikt aan het leven aan de dood.
Memento Mori: gedenk te sterven
Deze slide heeft geen instructies
Standenmaatschappij
Eerste stand: Bidden = geestelijkheid
Tweede stand: Strijden = de adel en de ridders
Derde stand: Werken = boeren en de vissers (burgerij. komt pas in 12e en 13e eeuw)
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Welke taal sprak men wanneer?
Deze slide heeft geen instructies
1100: eerste sporen van ‘literatuur’
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
'Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu, wat unbidan we nu?' Wat denk jij dat dit betekent?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
'Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu, wat unbidan we nu?'
'Alle vogels zijn al aan het nestelen, behalve ik en jij. Waar wachten we nog op?’
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wanneer in de middeleeuwen (500-1500) ontstond de boekdrukkunst, denk je?
Deze slide heeft geen instructies
De boekdrukkunst
uitgevonden rond 1445
o.a. door de Duitser Johannes Gutenberg (ca.1397-1468)
Maar: Chinese oorsprong! Rond 750 bestond al de 'blokdruk' (het drukken van losse lettertekens)
Grote gevolgen! Verspreiding van werken in grote getalen
Nog steeds luxegoederen en lang niet iedereen kon lezen.
Deze slide heeft geen instructies
Het schrift is door de tijd heen enorm veranderd. Zet op volgorde van oud naar nieuw.
Deze slide heeft geen instructies
Het juiste antwoord...
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Waar deed men aan literatuur?
In de vrome, geestelijke kringen:
veel mystieke literatuur (Hadewijch)
Latijn steeds meer een dode taal
Aan het hof (het centrum rondom een vorst):
de koning
Hoofse literatuur (over hoe je je moet gedragen) > Ridderepiek!
De stad:
adel, rederijkers (Elckerlijc)
pas rond 1300 de burgerij
Tot ongeveer 1450 schreven monniken de verhalen over met de hand.
Boeken waren duur.
1450: uitvinding van de boekdrukkunst
Publiek: adel en geestelijkheid, pas rond 1300 ook voor de burgerij in de steden.
Functie literatuur: verstrooiiend, didactisch-moraliserend.
Teksten en schrijvers
Middelnederlandse teksten vooral vertaald/bewerkt
Voorleescultuur zorgde voor rijmende teksten
Doel teksten: vermaak en boodschap (God)
Deze slide heeft geen instructies
Lerende functie van literatuur
Rooms Katholieke kerk had het voor het zeggen: verhalen over goed en kwaad die lieten zien hoe de mens goed kon leven en het slechte kon vermijden. (bv. Mariken)
Ridderroman: je leerde hoe je je als goede ridder moest gedragen
Deze slide heeft geen instructies
Taal en inspiratie
Volkstaal werd steeds belangrijker
De middeleeuwse schrijver wilde niet iets volkomen nieuws of afwijkends maken: ze proberen voorgangers te benaderen (imitatio) en te overtreffen (aemulatio).
Ook het vrij vertalen van teksten (translatio) was heel gebruikelijk.
Middeleeuwse schrijvers herbewerkten bekende verhalen en lieten bestaande karakters een rol spelen in hun verhalen.
Gelaagdheid in verhalen (Reynaert)
Deze slide heeft geen instructies
Theocentrisch wereldbeeld
God staat centraal
Literatuur in dienst van God
“Memento mori”
Middeleeuwer was wetenschappelijk al veel verder dan men later dacht. https://www.trouw.nl/es-b0733b07 (religie, magie en wetenschap)
Magie kon verworpen worden (heidense toverkunsten, duistere magie), maar kon ook als een mirakel van God worden gezien (Beatrijs/Mariken)
Deze slide heeft geen instructies
Wat betekent 'Memento Mori' denk je?
Pluk de dag
Leef in het moment
Denk eraan dat je moet sterven
Je bent slechts een mens
Deze slide heeft geen instructies
Ondergeschikte rol auteur
Literatuur in dienst van God/het hof
> schrijver van het werk is niet belangrijk
> van veel middeleeuwse werken weten we niet wie de schrijver is
Soms een hint: “Willem die madocke maecte”
Metaforisch
Statussymbolen
in rijm
Deze slide heeft geen instructies
Willem die Madoc maakte is de anonieme, waarschijnlijk uit Oost-Vlaanderen afkomstige auteur van één van de beroemdste Middeleeuwse teksten Van den Vos Reynaerde dat rond 1260 is ontstaan.
Dit werk mag gerust het hoogtepunt van de Middelnederlandse literatuur genoemd worden. Het is een satire op de middeleeuwse samenleving, waarin de auteur niet alleen de verschillende standen (geestelijkheid, adel, boeren), maar ook de middeleeuwse literatuur zelf (zoals de ridderromans) op de hak neemt.
Deze slide heeft geen instructies
Wat valt op aan de manier waarop het fragment uit Van den Vos Reynaerde geschreven is?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Verschillende genres
Epiek = verhalende literatuur.
Lyriek = dichtkunst (poëzie). Gevoel staat centraal.
Dramatiek = toneel (Beatrijs en Mariken)
Deze slide heeft geen instructies
Verschillende soorten verhalen
Ridderroman:
Karelroman: Karel ende Elegast
Arthurroman: Walewein en het vliegende schaakbord
Dierenverhalen / satire:
Van den vos Reynaerde
Marialegende:
Beatrijs en Mariken
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Bij welk genre staat een 'queeste' centraal?
Karelroman
Arthurroman
Deze slide heeft geen instructies
Bij welk genre staan grote veldslagen centraal?
Karelroman
Arthurroman
Deze slide heeft geen instructies
In het werk Karel ende Elegast gaat koning Karel -terwijl hij dit eerst niet wil - uiteindelijk tóch stelen. Waarom?
Deze slide heeft geen instructies
Waarom worden Arthurromans 'hoofse' ridderromans genoemd?
Deze slide heeft geen instructies
Wat is geen belangrijk kenmerk van de hoofse cultuur?
Beleefdheid
Individualisme
Beschaafdheid
Mens staat centraal
Deze slide heeft geen instructies
Hoofsheid
Voorbeeld wereldlijke cultuur
Gedragsregels, beschaafde omgangsvormen, zelfbeheersing
Arthurroman
Liefde = belangrijk onderwerp; de vrouw moet veroverd worden en wordt goed behandeld
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Waarom spelen 'wonderen' zo'n belangrijke rol in de geestelijke literatuur?
Deze slide heeft geen instructies
Antwoord
Ze zijn het bewijs van het bestaan van God
Ze tonen de kracht van het geloof, het Christendom.
Deze slide heeft geen instructies
Als afsluiter! Wat was voor jou vandaag nieuwe informatie?
Deze slide heeft geen instructies
Volgende lessen
Je leest het werk Mariken van Nimwegen
Je verwerkt het gelezen werk Mariken van Nimwegen
Deze slide heeft geen instructies