Extra bij les 5: Van de vos Reynaerde

Extra bij les 5: Van de vos Reynaerde

1 / 72
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsSecundair onderwijsTechnisch secundair onderwijsLeerjaar 5

In deze les zitten 72 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Extra bij les 5: Van de vos Reynaerde

Deze slide heeft geen instructies

Inleiding

Bekijk de stelling: Wat is jouw mening? Ga op de juiste plek staan van helemaal akkoord naar helemaal niet akkoord. Bespreek kort met de klasgenoten die aan jouw kant staan en zoek samen naar 3 argumenten 

Deze slide heeft geen instructies

Stelling 1

Het is oké om af en toe te liegen - iedereen doet het.

Deze slide heeft geen instructies

Stelling 2

"Boontje komt om zijn loontje" - uiteindelijk wordt iedereen gestraft om zijn slechte daden.

Deze slide heeft geen instructies

Stelling 3

Niemand kan door en door slecht zijn.

Deze slide heeft geen instructies

Reynaert de vos


Met deze kwesties hield het middeleeuwse verhaal van Reynaert de Vos zich ook bezig. De levenslessen werden meegegeven in dierenpersonages, met in de hoofdrol de vos. De vos blijkt de antiheld te zijn in het verhaal.

Deze slide heeft geen instructies

Reynaert de vos is de antiheld in het verhaal. Wie is jouw favoriete antiheld uit een serie, film of boek? Wat maakt hem of haar zo boeiend?

Deze slide heeft geen instructies

De "bad guy" is een vos. Welke eigenschappen kan je toeschrijven aan welke dieren? Kan je jezelf of iemand die je kent met een dier vergelijken?

Deze slide heeft geen instructies

pg.68

Deze slide heeft geen instructies

Als de vos de passie preekt, boer pas op je ganzen

Een vos verliest wel zijn haren, maar niet zijn streken.

Men moet vossen met vossen vangen.

Zo slim als een vos.

Een vos is vaak niet met één strik te vangen.

Als je een slim persoon te pakken wilt krijgen, moet je verschillende strategieën uitdenken.

heel erg slim

Iemand die grote verklaringen aflegt, is vaak niet te vertrouwen.

Je moet een slimme persoon vangen door zelf slim te zijn.

Mensen veranderen weinig doorheen het leven.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Zo sluw als een vos ...

In de Reinaert komen menselijke eigenschappen nadrukkelijk terug in de vorm van dieren. "Vossen zijn sluwe wezens" wordt wel eens gezegd. Lees wat sluw betekent: 

Biologisch gezien is een vos niet zeldzaam slim. Dit imago is de wereld in gekomen. Het is een mysterieus dier dat zich niet laat betrappen (een solitair nachtdier). De middeleeuwer had nog niet veel wetenschappelijke kennis dus vulde de eigenschappen zelf in. Ons beeld van de vos komt meer uit boeken en minder uit het wetenschappelijke veld. Dit toont aan hoe belangrijk de vos Reinaert is geweest. De originele Franse tekst "Judgement de Renart" heeft er zelfs voor gezorgd dat een vos "un rénard" wordt genoemd.

Wat voor personage verwacht je van Reinaert?

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

pg.69

Hofdagen vonden vaak plaats rond feestdagen, in dit verhaal rond Pinksteren. Het was de uitgelegen kans om te netwerken, om politieke banden te smeden en om huwelijken te arrangeren. Daarnaast ging de vorst op de hofdag oordelen over geschillen tussen zijn vazallen, met de intentie hen te verzoenen in het algemeen belang. 

"Gerechtshof"

Deze slide heeft geen instructies

Hofdag van koning Nobel

In de Middeleeuwen waren vazallen verplicht om op de hofdag te verschijnen. Rond de hofdag was er een periode van bevolen vrede zodat de vazallen er veilig konden geraken. Inbreuk hierop was strafbaar.

  • In de openingsscène van De Vos Reynaerde zien we hoe Reinaert de grote spelbreker is. 

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Neem notities tijdens het luisteren:

Luister naar een hertaling van de originele tekst in rijm

Noteer tijdens het luisteren het antwoord op  de vragen volgens de Cornell-methode.

  • Welke dieren doen een aanklacht tegen Reinaert? Geef de naam en het dier

  • Welke verdediging krijgt Reinaert voor zijn daden?

  • Extra vragen: wat kom je al te weten over de context?

  • Wat moet er met Reinaert gebeuren? Wat beslist de koning?


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Isengrin de wolf

- Welk woord voor verkracht gebruikt de schrijver in de originele versie?


Verhoeren betekent 'tot hoer gemaakt' of 'als hoer behandeld'. Er bestaat in het woord wel een woord voor verkrachten. Daarom is het niet helemaal duidelijk wat daar precies gebeurd is. 

Isengrin de wolf

Aanklacht

  • Reinaert heeft zijn vrouw verkracht.

  • Hij heeft zijn kinderen blind gepist.

Weerwoord 

  • Grimbeert de das

  • Isengrin heeft bij een gezamenlijke strooptocht ook van Reinaert gestolen (de pladijzen)

  • Reinaert en de vrouw van Isengrin waren verliefd op elkaar.

- Welk woord voor verkracht gebruikt de schrijver in de originele versie?


Verhoeren betekent 'tot hoer gemaakt' of 'als hoer behandeld'. Er bestaat in het woord wel een woord voor verkrachten. Daarom is het niet helemaal duidelijk wat daar precies gebeurd is. 

Grimbeert de das

Het 'pleidooi' van Grimbeert (de neef)

- Welke hedendaagse woorden herken je voor 'vrouw' (wif) en 'seks' (minnen) en hoe zijn deze woorden door de eeuwen heen veranderd in betekenis? 

Courtois de hond

Aanklacht

  • Reinaert heeft een worst van hem gepikt.

Weerwoord

  • Hij zou de worst zelf hebben gepikt van Tybeert

  • De klacht kan worden gesponeerd.

Na de klachten van Isengrin is dit alsof je een seriemoordenaar van fietsendiefstal beschuldigt. Deze kleine anekdote speelt maar een kleine rol in het verhaal. 


Het kan verwijzen naar het tweetalig Gent, waar er al vetes tussen de Nederlandse en Franstalige bevolking ontstond. Courtois is een bespottelijk franstalig figuur.

Pancer de bever

Aanklacht

  • zag hoe Reinaert Cuwaert de haas een loer draaide:

  • Ze gingen samen het credo zingen

  • Reinaert probeerde de haas de kop af te bijten

  • Speelde zich af tijdens de koningsvrede (gisteren)

Weerwoord

  • Grimbeert de das

  • Het was een lijfstraf omdat Cuwaert het credo vals zong.

  • Reinaert is nu een vegetarische kluizenaar. 

Dit is een rare anekdote. De haas zit tussen de vos zijn benen wanneer ze het credo zingen. Hoe kan een bever trouwens zien dat de vos de haas tot kapelaan zou maken. Er klopt iets niet in het verhaal. 

Reinaert en Cuwaert

illustratie uit de 13de eeuw

psalter (boek met psalmen) van graaf Gwijde van Dampierre uit 1270. Er is discussie over eventuele bijbedoelingen van de vos. Willem (de schrijver) heeft in Cuwaert een dubbelzinnige figuur geschapen. Dit was een hang naar de taboesfeer. Gent had de dubieuze eer op 6 september 1292 de eerst bekende stad in Europa te zijn die de verbranding van een homoseksueel uitvoer. 

Cantecleer de haan

Aanklacht

  • Er komt een rouwstoet

  • De haan heeft het lijk van zijn dochter (Coppe) vast.

  • Reinaert was gekleed als kluizenaar en had een brief 

  • (maar de haan kon niet lezen)

  • In de brief stond dat Koning Nobel vrede had geboden.

  • Hierdoor liet Cantecleer zijn familie vrij rondlopen, waarna Reinaert alle zonen en dochters heeft dood gebeten.

De rouwstoet is een pluimveevariant van wat de middeleeuwse rechtsgeschiedenis 'de klacht met de dode man' noemt. Het was het meest dramatische bewijs dat er een moord had plaatsgevonden met in de hoofdrol het lijk zelf. 

Cantecleer de haan

- Welke hedendaagse woorden herken je voor 'vrouw' (wif) en 'seks' (minnen) en hoe zijn deze woorden door de eeuwen heen veranderd in betekenis? 

Context

Plaats

Het laken van Gent

Deze slide heeft geen instructies

waarschijnlijk rond Gent ontstaan (blijkt uit plaatsnamen in het boek)

Deze slide heeft geen instructies

Beslissing van de koning

Deze slide heeft geen instructies

Bespreking achteraf:

Bespreek per twee:

  1. Welk beeld krijg je van Reinaert?

  2. Wat vind je van de verhalen die de andere dieren over de vos vertellen? Zijn dat goede redenen om iemand voor het gerecht te dagen?

  3. De personages zijn allemaal dieren, terwijl ze toch met mensendingen bezig zijn. Waarom zou een auteur kiezen voor dieren in plaats van mensen?

  4. Wat denk je dat er met de beer zal gebeuren? Hoe weet je dat?


Wat vind je van de manier waarop de tekst geschreven is?

Deze slide heeft geen instructies

Reynaert de vos


Hoe ben je iemand te slim af? En waarom vinden we een absolute misdadiger toch vaak sympathiek?



Het verhaal van Reynaert de vos is een van de meest geliefde teksten uit de hele Nederlandstalige literatuur. 

Deze slide heeft geen instructies

boeken

plaatsen

muziek

fietsroutes

bier

Deze slide heeft geen instructies

Context

Plaats

Het laken van Gent

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

pg.70

Trajectwijzer

pg.166

Deze slide heeft geen instructies

pg.166

Deze slide heeft geen instructies

Het oordeel der dieren

1. De koning en zijn vazallen onderzoeken de 'schalksheid' (deugnieterij) van Reinaert de vos. Het lijkt op een proces.  

3. Het verhaal start met een hofdag, zoals in Walewein. Ook in Karel ende Elegast wil de koning een hofdag houden.

4. Hij wou zijn roem vergroten: dat hi waende, hadde hijs gheval. Houden ten wel groeten love. 

Maar in plaats daarvan komen alle dieren over Reinaert klagen.

pg.70

Deze slide heeft geen instructies

Wat weet je nog over het verhaal?

Deze slide heeft geen instructies

De queeste van Bruun

Sidi in huus Reynaert? Ic bem Bruun, des connix bode!

...


(Reinaert) Menichvoud was zijn ghedochte, hoe hij vonde suken raet (hoe hij er iets slim op vond) om af te rekenen met Bruun den fellen vraet

(agressieve veelvraat)


Bruun vertrekt naar de burcht van Reinaert (casteel Maupertuus). De vos zit te zonnen voor zijn hol wanneer hij aankomt. Bruun proclameert het koniklijk bevel met een dreigement: 'Als u niet met mij meekomt naar de rechtbank, zal de koning u laten radbraken.'


Reinaert bedenkt een list. De beer is een veelvraat. De beer gold in de middeleeuwen als toonbeeld van gulzigheid. Bruun moest dus geraakt worden in zijn maag.

Deze slide heeft geen instructies

pg.72

Deze slide heeft geen instructies

pg.72

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer de beer vastzit, roept de timmerman de dorpelingen bijeen. Deze hebben wel zin in wat berenvlees. Berenjacht was in de middeleeuwen voorbehouden aan de elite, het was een chique sport en berenvlees was een delicatesse. De mensen die erop afkomen zijn boerenpummels met namen zoals 'Kwak en Kwijl' of 'Vuile meid'.

pg.73-75

Deze slide heeft geen instructies

pg.73-75

Deze slide heeft geen instructies

De queeste van Tibeert

5. Reinaert speelt in op de zwaktes van Tibeert (muizen). Hij lokt hem met een list naar de schuur van de pastoor. De kater wordt hier ook aangevallen door mensen. 


6. De pastoor is getrouwd en heeft een kind, wat ongewoon is. Ze zijn gewelddadig. 

pg.75

De listen van Reinaert gaan volgens eenzelfde patroon: hij palmt zijn tegenstanders eerst in en maakt ze lekker op iets (honing en muizen), het begint met vleien en verleiden. Dan verbroedert hij met hen en gaan ze als bondgenoten samen op stap. Om ze ten slotte naar hun ondergang te helpen. Het mondt uit op een ernstige mishandeling van het slachtoffer, waarna Reinaert altijd even langskomt om voor de ultieme verbale vernedering te zorgen. 

pg.76

Deze slide heeft geen instructies

Het verhoor van Reinaert

  1. De moord op Coppe is al zo lang geleden en hij moet toch ook eten. Hij voegt eraan toe dat hij nu vegetarisch is.

  2. Reinaert zegt dat de andere dieren een complot hebben opgezet om Nobel van zijn troon te stoten, en dat hij dat verhinderd heeft.

  3. Hij stal de schat waarmee ze Nobel van de troon wilden stoten en begroef ze ergens ver weg.

  4. Koning Nobel is enkel geïnteresseerd in de schat. Hij is enkel uit op zijn eigen gewin en is dus geen haar beter dan de andere dieren. 


pg.76

De listen van Reinaert gaan volgens eenzelfde patroon: hij palmt zijn tegenstanders eerst in en maakt ze lekker op iets (honing en muizen), het begint met vleien en verleiden. Dan verbroedert hij met hen en gaan ze als bondgenoten samen op stap. Om ze ten slotte naar hun ondergang te helpen. Het mondt uit op een ernstige mishandeling van het slachtoffer, waarna Reinaert altijd even langskomt om voor de ultieme verbale vernedering te zorgen. 

Literair-historische context

1. In welke tijd is het werk geschreven? Welke historische periode? 

  • ca. 1260 

  • Middeleeuwen


Deze slide heeft geen instructies

Literair-historische context

2. Op welke plaats is het werk ontstaan? Is het een origineel werk? 

  • Verwijzing naar Sint-Niklaas: in Waes, in soete lant

  • Onmiskenbare taal en tongval: ic bem (ic ben) 

Deze slide heeft geen instructies

waarschijnlijk in het Waasland ontstaan (blijkt uit plaatsnamen in het boek)

Deze slide heeft geen instructies

Literair-historische context

3. Wie heeft het verhaal geschreven? 

  • De auteur geeft zichzelf prijs in de eerste verzen:  'Willem die Madocke makede’.

  • Ook de laatste verzen zijn een acrostichon van zijn naam.

Het is onduidelijk wie Willem is. Het boek 'Madocke' is nooit teruggevonden. Men vermoedt dat het na dit werk niet goed met hem is afgelopen. 

pg.78

Deze slide heeft geen instructies

Literair-historische context

4. In welk medium is het werk ontstaan? 

  • 3469 versregels in het Middelnederlands

  • Vijf overgebleven handschriften


Dyckse handschrift

Comburgse handschrift

Het is een Middelnederlandse tekst gebaseerd op een frans verhaal, Roman de Renart (dat op zijn beurt gebaseerd is op het Latijnse dierengedicht Ysengrimus) ,maar de gruwelijkheden zijn nieuw toegevoegd in de Middelnederlandse versie. Het was een populair werk want er zijn verschillende handschriften van overgeleverd en het is zelfs vertaald naar het Latijn. . 

Literair-historische context

5. Met welk doel is het werk geschreven? De auteur dreef de spot met de Middeleeuwse standenmaatschappij: 

  • Het hof

  • De geestelijkheid

  • Het gewone volk

Deze slide heeft geen instructies

pg.78

Deze slide heeft geen instructies

pg.78

Deze slide heeft geen instructies

pg.78

Deze slide heeft geen instructies

pg.78

Deze slide heeft geen instructies

pg.78

Deze slide heeft geen instructies

pg.79

Deze slide heeft geen instructies

Persiflage

Een persiflage is een spottende nabootsing van een bestaande tekst, teksttype of genre.

Deze slide heeft geen instructies

pg.79

Deze slide heeft geen instructies

pg.79

Deze slide heeft geen instructies

pg.79

Deze slide heeft geen instructies

pg.79

//

Deze slide heeft geen instructies

pg.79

//

Deze slide heeft geen instructies

Antropomorfisme

Antropomorfisme = dieren worden menselijke eigenschappen toegekend. 

3.  Waarom is dit verhaal een mooi voorbeeld van antropomorfisme?


3a) Waarom werden bepaalde dieren gecast? 

  • Typische links tussen dieren en karaktereigenschappen: de leeuw is koning, de beer is sterk en de vos is sluw. 


pg.79

Deze slide heeft geen instructies

sympathie voor de antiheld

4.  Hoewel Reinaert in dit verhaal wordt afgebeeld als een gewetenloze leugenaar, een moordenaar en een crimineel, wekt hij toch een zeker sympathie van de lezer op. Dat heeft te maken met de manier waarop Willem hem portretteert. Leg die bewering uit en illustreer je verklaring:

  • Hoewel Reinaert een misdadiger is, is hij open en eerlijk. Dit staat in tegenstelling tot de andere personages die zich hoofs voordoen maar schijnheilig zijn. 


pg.79

Deze slide heeft geen instructies