Didactiek N2 Lesgeven
Bijeenkomst 4 – taalgericht lesgeven
Onderwijsperiode: 2
Cursuscode: LERDIL03X
Aantal ECs: 5
Docent:
Didactiek N2 Lesgeven
Bijeenkomst 4 – taalgericht lesgeven
Onderwijsperiode: 2
Cursuscode: LERDIL03X
Aantal ECs: 5
Docent:
Welke woorden zijn onbekend voor je leerlingen?
Wat maakt dat jouw leerlingen die woorden niet kennen?
Hoe leer jij onbekende woorden aan?
Programma
Lesdoelen
Aan het einde van de bijeenkomst kan je…
aan een klasgenoot uitleggen wat het nut van interactie tijdens de les is;
belangrijke elementen van woordenschatdidactiek herkennen en verwerken in lesactiviteiten.
Taalgericht Lesgeven
Taalproductie uitlokken (herhaling jr 1)
Leerlingen leren de ‘nieuwe taal’ van jouw vak het beste door de taal actief te gebruiken, daarom moeten wij (docenten) dit faciliteren.
Drie belangrijke doelen: Actieve betrokkenheid: Leerlingen worden tijdens de les actief betrokken bij de lesstof. Versterking van taalvaardigheid: Vaktaal regelmatig gebruiken door de docent én leerlingen (de taal van jouw vak) helpt leerlingen om deze beter te beheersen.
Dieper begrip: Door samen te praten over de leerstof, verwerken leerlingen de informatie op een dieper niveau.
Samengevat: zorg voor een contextrijke leeromgeving (geleerd in jaar 1)
Laat leerlingen samenwerken (interactie), maar zorg er wel voor dat iedere leerling een taak(je) heeft bij het maken van de opdracht (gaan we mee aan de slag in jaar 2 )
Bied taalsteun: geef een ‘moeilijke-woorden-woordenlijst’ of andere extra hulp bij een moeilijke opdracht (komt terug in jaar 3)
Taalgericht Lesgeven Interactie
Wat: Vul de Quickscan ‘aandacht voor interactie’ in
Hoe:
Individueel: vul de Quickscan in.
Duo’s: wat kunnen jullie nog beter doen? Waar kan je op je stage mee aan de slag?
Klassikaal: terugkoppeling > wat gaat er al goed, wat kunnen we nog beter?
Tijd: 10 minuten
Hulp: de docent
Klaar: Bestudeer H4 uit Handboek Taalgericht Vakonderwijs
Resultaat: Inzicht in de eigen vaardigheid
Taalgericht Lesgeven
Interactie, waarom?
Leren is een sociaal proces (sociaal-constructivisme), hiervoor is interactie nodig.
Gesproken taal is een noodzakelijke stap op weg van dagelijks taalgebruik (DAT) naar geschreven schoolse taal (CAT).
De kwaliteit van de interactie hangt af van de mate waarin de interactie voor leerlingen betekenisvol is:
‘Interactie is in onderwijssetting betekenisvol als de leraar alle leerlingen uitnodigt in langere beurten met elkaar te denken, luisteren en praten, waarbij hij focus en structuur aanbrengt en hen de nodige steun geeft om gedachten in schools taalgebruik te leren verwoorden.’
Taalgericht lesgeven = optie 1
Juiste interactie
Wat: Los samen een casus op
Hoe: Werk in groepjes. Je krijgt van de docent een casus toegewezen. Ga samen in de literatuur op zoek naar een passende oplossing. Ga als volgt te werk:
Wat is het probleem?
Welke interventie (oplossing) kiezen jullie?
Waarom werkt jullie interventie volgens de theorie?
Bereid een 1-minuut-presentatie voor om jullie interventie met de klas te kunnen delen.
Tijd: 20 minuten
Hulp: H4 uit Handboek TVO
Klaar: Koppel de casus aan jullie stage. Wat herken je daar wel of niet?
Resultaat: Inzicht in een correcte toepassing van interactie in de klas
Taalgericht Lesgeven = optie 2
Interactie in de klas, hoe?
Wat: Bedenk hoe je interactie kan stimuleren tijdens een les
Hoe: Werk in twee- of drietallen. Je krijgt van de docent een lesfase aangewezen. Voor deze lesfase bedenken jullie een originele werkvorm of docentactiviteit om interactie te bevorderen. Een uitgebreide uitwerking is niet nodig.
Ieder groepslid bedenkt een eigen werkvorm/docentactiviteit
Jullie delen elkaars ideeën en bedenken welke jullie het leukst/origineelst vinden
Bereid een 1-minuut-presentatie voor om jullie werkvorm met de klas te kunnen delen.
Tijd: 5 minuten individueel, 15 minuten samen
Hulp: Quickscan, H4 uit Handboek TVO
Klaar: Verwerk de uitkomst in je eigen eindopdracht
Resultaat: Inzicht in een correcte toepassing van interactie in iedere lesfase
Taalgericht Lesgeven
Interactie in de klas, hoe?
Gesprekstechnieken
Wachttijd geven (minstent 5 seconden)
Leerlingen een eigen bijdrage laten leveren aan een gesprek: ‘wat valt je op aan…’ ‘Wie wil reageren op…’ ‘wat weet je nog meer van…’
Feedback geven om de taal van DAT naar CAT te begeleiden en om het denken aan te zetten
Bevestigende feedback: klopt ‘zij hebben een feestje gevierd’
Uitspraakverbetering: ‘Dat staat toch in dat tabel? – Ja, dat staat in die tabel’
Verhelderende feedback: ‘Wat zie je als het eb wordt? – Op het strand. – Ja, wat die je dan op het strand?’
Verbeterende feedback: ‘Wat is een hoek A voor hoek? – Klein – Ja, het is een kleine hoek, of een scherpe hoek zou je kunnen zeggen.’
Samenwerkend leren
Werken in kleine groepjes (duo’s)
Leerlingen hebben elkaar nodig voor het uitvoeren van een opdracht (wederzijdse afhankelijkheid)
Ieder groepslid moet een eigen bijdrage leveren - taakverdeling (individueel aanspreekbaar)
Inhoud van de opdracht is uitnodigend
Woordenschatontwikkeling
Woordenschatontwikkeling
DAT & CAT
Plaats de woorden die jullie leerlingen niet kennen in het juiste vakje
Voeg woorden toe zodat je voorbeelden uit elk vakje hebt
Weet je nog? Omgaan met verschillende soorten woorden
Alledaagse woorden (DAT)
Zijn bij de meeste leerlingen bekend
Behoeven over het algemeen geen extra aandacht
Algemene schooltaalwoorden (CAT)
Worden vooral op school gebruikt
Zijn vaak abstract
Vraag/Probleem: wie leert ze aan of staat erbij stil? (vakdocenten vaak niet…)
Vaktaalwoorden (CAT)
Woorden die behoren tot de kern en leerdoelen van een vak
Krijgen aandacht via de lesmethode
Leerlingen leren vaak kale definities
school, mobieltje, so, doekoe, conciërge, energie, boven, moeten, behalve (?), schaal
kenmerk, functie, aanduiden, weergeven, consumeren, tenzij, vanwege, eveneens, contrast
bloedsomloop, reliëf, energie, consumeren, contrast, schaal
Woordenschatontwikkeling
Woorden schatten
Waarom?
Bewustwording dat er verschillende niveaus van woordkennis zijn
Gelegenheid tot oriëntatie op nieuwe woorden & voorkennis oproepen
Stimuleren om verbanden tussen de woorden te zien > ‘clusteren’ (denk eens aan de woordparaplu/woordweb, die wordt heel veel op basisscholen gebruikt)
Woordenschatontwikkeling
Woordenschat uitbreiden
Leerlingen breiden hun woordenschat op twee manieren uit:
Via impliciete woordenschatverwerving
Binnen een taalrijke omgeving
Door veel te lezen (!!)
Via expliciet woordenschatonderwijs
Er is aandacht voor de betekenis van woorden in leerteksten.
Doelwoorden worden aangeboden en ingeoefend.
Belangrijke voorwaarden om woordenschat uit te breiden:
passend taalaanbod
genoeg bekende woorden gebruiken
aanleren van woordleerstrategieën (bijvoorbeeld ‘woorden schatten’)
Het Mattheuseffect in woordenschat-ontwikkeling beschrijft hoe kleine verschillen in taalvaardigheid tussen kinderen steeds groter worden naarmate zij ouder worden. Kinderen met een grotere woordenschat hebben namelijk meer toegang tot nieuwe kennis en leren daardoor sneller nieuwe woorden, terwijl kinderen met een kleinere woordenschat juist achterop raken.
Woordenschatontwikkeling
Fases van woordenschatdidactiek
‘De viertakt’ van Verhallen (2009)
Woordenschatontwikkeling
Fases van woordenschatdidactiek - voorbewerken
Creëren van context & activeren van voorkennis
Woordennetwerk openen door te zorgen voor een kapstok om de nieuwe woorden aan te haken
Woordenschatontwikkeling
Fases van woordenschatdidactiek – semantiseren (3 ‘uitjes’)
Uitbeelden
gebaren, aanwijzen, voordoen, uitspelen, laten ervaren
Uitleggen
vertellen, verduidelijken
Uitbreiden
koppelen aan andere woorden die betekenisverbindingen hebben met het woord.
Jouw voorbeeld van voorbewerken: woord + opdracht
Woordenschatontwikkeling
Fases van woordenschatdidactiek – consolideren
Woordenschatontwikkeling
Fases van woordenschatdidactiek – consolideren
Een eigen zin met het woord maken
Taboewoorden
30-seconds
Pictionary
Woordenschatontwikkeling
In de les
Wat: Bedenk een woordenschatactiviteit
Hoe: Bedenk ik tweetallen een woordenschatactiviteit. Deel jullie activiteit op de padlet/menti
Tijd: 10 minuten
Hulp: de docent
Klaar: Bestudeer H4 uit Handboek Taalgericht Vakonderwijs
Resultaat: Verwerk jullie idee in lesontwerp 1
Woordenschatontwikkeling
Fases van woordenschatdidactiek – controleren
Wat: Wat heb je vandaag geleerd?
Hoe: Overhoor elkaar. Werk in tweetallen. Bedenk en stel elkaar om-en-om een ‘overhoringsvraag’ over de les van vandaag.
Tijd: 5 minuten (afsluiting van de les)
Hulp: eigen aantekeningen
Klaar: Huiswerk noteren
Vooruitblik les 5
Activerende didactiek
Verschillende vormen van onderwijs
Voorbereiding bijeenkomst 5