Fictiedossier: mindmap
Je leest in de komende tijd een leesboek voor het Fictiedossier. Daarna maak je een mindmap; een soort getekende samenvatting. Belangrijk is dat je zo veel mogelijk afbeeldingen gebruikt en enkel wanneer echt nodig een woord gebruikt.
Bij jouw mindmap schrijf je een onderbouwing, waarin je de keuzes voor gebruikte afbeeldingen uitlegt.
We oefenen met literaire begrippen bij het korte verhaal De overval van Maren Stoffels.
Fictiedossier: mindmap
Je leest in de komende tijd een leesboek voor het Fictiedossier. Daarna maak je een mindmap; een soort getekende samenvatting. Belangrijk is dat je zo veel mogelijk afbeeldingen gebruikt en enkel wanneer echt nodig een woord gebruikt.
Bij jouw mindmap schrijf je een onderbouwing, waarin je de keuzes voor gebruikte afbeeldingen uitlegt.
We oefenen met literaire begrippen bij het korte verhaal De overval van Maren Stoffels.
Kerndoelen Nederlands
De leerling toont begrip van literaire teksten (2A)
De leerling evalueert en reflecteert op literaire teksten (2B)
De leerling gebruikt taal op een creatieve manier (3B)
De leerling ontwikkelt zich als bewuste taalgebruiker (5A)
De leerlint ontwikkelt een eigen leesvoorkeur (8A)
De leerling toont inzicht in verhalende teksten (9A)
Daltonkernwaarden
Zelfstandigheid
Samenwerken
Reflectie
Leerdoelen
Ik kan een mindmap maken.
Ik kan woorden visualiseren.
Ik kan literaire begrippen op een gelezen boek toepassen.
Ik kan hoofd- en bijzaken van een gelezen boek onderscheiden.
Ik kan een gelezen boek in hoofdlijnen weergeven.
Ik kan een mening verwoorden over een gelezen boek.
Ik ken de volgende literaire begrippen: personages, ruimte, tijd, plaats, perspectief, verhaallijn, thema, motief, ontwikkeling van de hoofdpersoon.
Werkvorm
Formuleer met leerlingen het leerdoel
Daltonkernwaarden
Zelfstandigheid
Vrijheid en verantwoordelijkheid
Opdracht
1. Gebruik een A3-papier in landscape-positie.
2. Begin in het midden met je thema of onderwerp. In elk geval staan daar de titel van het boek en de schrijver. Als het kan, doe je dit al in de vorm van een tekening. Gebruik kleur!
3. Vanuit het midden maak je takken en zijtakken. Deze takken hebben elk hun eigen onderwerp/eigen kleur.
4. Gebruik bij die takken alleen sleutelwoorden en vooral tekeningen, plaatjes en symbolen.
5. Werk netjes en duidelijk leesbaar.
6. Maak de volgende takken:
De verhaaltak op 12 uur: samenvatting van de gebeurtenissen in afbeeldingen.
De personages op 3 uur: uiterlijk en innerlijk, minimaal 3 personages.
De tijd op 5 uur: wanneer speelt het verhaal? Hoe lang duurt het verhaal?
De ruimte op 7 uur: plaatsen waar het verhaal zich afspeelt/sfeer, minimaal 3 afbeeldingen.
Thema's en motieven op 9 uur: onderwerpen + motieven/symbolen die vaak terugkomen.
Mening over het boek op 11 uur: gebruik beoordelingswoorden, symbolen of emoji's.
7. Typ een uitleg bij de mindmap. Schrijf per tak een alinea.
8. Lever jouw mindmap en uitleg voorzien van naam (voor- en achternaam) en klas in bij jouw docent.
Werkvorm
Een plan maken
Wat weet je al over literaire begrippen?
Ophalen voorkennis met woordweb.
Werkvorm
Vrij terughalen (braindump)
Daltonkernwaarden
Effectiviteit
Werkvorm
Voorbeelden laten zien
Daltonkernwaarden
Vrijheid en verantwoordelijkheid
Zelfstandigheid
Titel en auteur
Titel: korte pakkende naam voor het verhaal, die de lading van het verhaal dekt en nieuwsgierigheid wekt.
Auteur: de schrijver van het boek. Dit kan de eigen naam van de schrijver zijn, of een pseudoniem: een verzonnen 'schuilnaam', die niet de echte naam is van de schrijver. Bijvoorbeeld Eduard Douwes Dekker, die onder de naam Multatuli schreef.
Deze slide heeft geen instructies
Personages
Er bestaan geen verhalen zonder personages. Het belangrijkste personage, degene over wie het hele verhaal gaat, is de hoofdpersoon. Bij een wisselend perspectief kan een verhaal meerdere hoofdpersonen hebben. Je weet wat de hoofdpersoon hoort, ziet, denkt en voelt. De overige personages zijn bijfiguren. Een round character is een personage met veel diepgang, die ontwikkeling doormaakt in het verhaal.
Deze slide heeft geen instructies
Personages
Een bijzondere bijfiguur is de tegenspeler. Die kan verschillende rollen hebben, maar het effect is altijd dat de hoofdrolspeler optimaal tot zijn recht komt. Daarnaast kan er een helper zijn, die de hoofdpersoon helpt om zijn doel te behalen.
Bijfiguren die nauwelijks worden
uitgewerkt zijn typen (flat character).
De rol die zij in het verhaal spelen, is
belangrijker dan wie zij zijn (bijvoorbeeld 'de arts' of
'de politieman'). Als bepaalde kenmerken van typen
overdreven worden, heb je te maken met een karikatuur.
Deze slide heeft geen instructies
De overval - Maren Stoffels
We oefenen met literaire begrippen bij het korte verhaal De overval van Maren Stoffels.
Werkvormen
Hardop denken/modelen
Denken - delen - uitwisselen
Daltonkernwaarden
Samenwerken
Effectiviteit
Reflectie
Welke personages zijn er in het verhaal De Overval van Maren Stoffels en wat voor soort personages zijn dit?
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet je van Claire?
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet je van Kobe?
Deze slide heeft geen instructies
Vanuit welk perspectief lees je het verhaal?
Deze slide heeft geen instructies
Verhaaltak (begin en einde)
Het verhaal kan beginnen:
Met een inleiding
Bij het begin van de eigenlijke gebeurtenissen
Middenin de gebeurtenissen
Het boek kan eindigen met:
een gesloten einde: aan het einde van het boek is het probleem opgelost.
een open einde: het boek is uit, maar het probleem is niet voorbij. De lezer vraagt zich af hoe het verder zal gaan.
Deze slide heeft geen instructies
Benoem hoe het verhaal begint en wat voor einde het verhaal heeft.
Deze slide heeft geen instructies
Verhaaltak (ontwikkeling personage)
In veel verhalen heeft de hoofdpersoon een probleem dat hij probeert op te lossen. In deze verhalen staat de ontwikkeling van de hoofdpersoon centraal.
Vaak is er aan het begin van het verhaal een evenwicht, waarin het leven van de hoofdpersoon 'normaal' is. Je leert de hoofdpersoon kennen.
Dan ontstaat er een conflict: er vindt een gebeurtenis plaats, waardoor het leven van de hoofdpersoon ingrijpend veranderd. Zo'n gebeurtenis kan van alles zijn: een natuurramp, een ongeluk, een scheiding, een verhuizing, een ontmoeting met een ander personage, etc.
De hoofdpersoon komt in actie waardoor er ontwikkeling plaatsvindt, bijvoorbeeld het oplossen van problemen of het overwinnen van tegenslagen. De hoofdpersoon moet met de verandering leren omgaan.
Het verhaal eindigt met een oplossing of nieuw evenwicht: het conflict wordt opgelost óf het bestaat nog steeds, maar de hoofdpersoon is veranderd of heeft een belangrijke les geleerd.
Deze slide heeft geen instructies
Benoem in 4 fasen hoe het verhaal verloopt. (evenwicht - conflict - ontwikkeling - nieuw evenwicht)
Deze slide heeft geen instructies
Tijd
Historische tijd: in welke tijd op de historische tijdlijn het verhaal zich afspeelt. Je kunt bijvoorbeeld letten op jaartallen, historische figuren, historische gebeurtenissen, gewoontes, voorwerpen, kleding, eten en omgeving. Sommige verhalen zijn bewust tijdloos.
Vertelde tijd: de periode waarin het verhaal zich afspeelt. Dat kan een enkele dag zijn, maar ook twee eeuwen. Het verhaal kan bijvoorbeeld beginnen op een mooie lentedag in 2015 en eindigen op 6 september 2018. De vertelde tijd is dan ongeveer 3,5 jaar.
Verteltijd: de tijd die een schrijver nodig heeft om zijn verhaal onder woorden te brengen, wordt verteltijd genoemd (hoeveelheid woorden, pagina’s, zinnen, alinea’s of hoofdstukken).
Deze slide heeft geen instructies
Tijd
Chronologie: een verhaal noem je chronologisch als de gebeurtenissen in het verhaal worden verteld in de volgorde zoals ze zich in werkelijkheid ook hadden afgespeeld.
Flashback: er wordt iets beschreven wat eerder dan het vertelheden is gebeurd, bijvoorbeeld wanneer een personage terugblikt naar een gebeurtenis in het verleden spreek je van een flashback. De gebeurtenis onderbreekt de loop van het verhaal. Vaak helpen flashbacks de lezer om beter te begrijpen wat zich in het het heden van het verhaal afspeelt.
Flashforward: je krijgt als lezer een gebeurtenis in de toekomst te lezen. Meestal keer je daarna weer terug naar het verhaal in het heden. Je weet dan als lezer al iets meer over het verloop van het verhaal, waardoor het interessant is om verder te lezen.
Tijdsprong vooruit: een deel van het verhaal wordt niet verteld en overgeslagen. Een hoofdstuk eindigt bijvoorbeeld op 7 januari en het volgende hoofdstuk begint op 28 maart.
Cliffhanger: een onderbreking van een verhaal, waarbij het hoofdstuk eindigt op een heel spannend moment, een tijdsprong of een wisselend moment. De lezer wil op dat moment graag verder lezen om te weten hoe het verhaal verder gaat.
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet je over de tijd van het verhaal? Wanneer speelt het zich af? Hoe lang duurt het verhaal?
Deze slide heeft geen instructies
Ruimte: setting en sfeer
Verhalen spelen zich altijd af in een bepaalde setting. De setting bestaat uit de plaats, tijd en omstandigheden die de achtergrond vormen waartegen het verhaal zich afspeelt.
Plaats: in een bepaald land, in een stad, in een café, op een school, bij een ruïne.
Tijd: heden, verleden, toekomst, een specifiek jaar, een seizoen of een specifiek tijdperk.
Omstandigheden: oorlog, sneeuwstorm, vakantie.
De plaats, tijd en omstandigheden zijn samen vaak heel bepalend voor de sfeer van een verhaal. De sfeer kan bijvoorbeeld griezelig, dreigend, benauwend, kil, geheimzinnig, ontspannen, verveeld, romantisch of onbezorgd zijn.
Deze slide heeft geen instructies
Wat weet je over de ruimte van het verhaal?
Deze slide heeft geen instructies
Onderwerp en thema's
Het onderwerp van een verhaal is het kortst mogelijke antwoord op de vraag: waarover gaat het? Dit antwoord kan zijn: de Tweede Wereldoorlog, pesten of verliefdheid.
Naast een onderwerp hebben verhalen vaak één of meerdere thema's. Een thema is datgene waarover de auteur je aan het denken zet of waarover hij een bepaalde opvatting heeft, bijvoorbeeld pesten, verlies, goed en kwaad, macht, vriendschap, oorlog, armoede en rijkdom, karma, opvoeding.
Deze slide heeft geen instructies
Motieven en symbolen
In verhalen wordt je aandacht soms getrokken naar verhaalelementen die opvallen, doordat ze bijvoorbeeld vaker voorkomen of heel uitgebreid worden beschreven. Dit soort verhaalelementen noem je motieven. Denk aan: voorwerpen, woorden, begrippen, dichtregels, zinnen. Motieven hebben een betekenis voor het verhaal.
Soms staat die betekenis min of meer vast.
In dat geval heb je te maken met symbolen.
Bekende symbolen zijn bijvoorbeeld een hart
(liefde), een kruis (geloof), een slang
(het kwaad) of een vlag (het land of vrijheid).
Deze slide heeft geen instructies
Welke thema's en motieven staan centraal in het verhaal?
Deze slide heeft geen instructies
Mening
Of je een boek wel of niet leuk vindt, heeft vaak te maken met de stijl: de taal die een schrijver gebruikt om het verhaal te vertellen. Als je iets wilt zeggen over de stijl van een schrijver, kun je bijvoorbeeld letten op:
Figuurlijk taalgebruik, zoals beeldspraak (bijvoorbeeld vergelijkingen, metaforen, personificaties) en stijlfiguren (bijvoorbeeld herhalingen en opsommingen);
Veel of juist weinig beschrijvingen. Sommige lezers vinden dat veel beschrijvingen een verhaal saai of langdradig maken, terwijl andere ze juist mooi vinden omdat ze zich dan goed kunnen voorstellen aar het verhaal zich afspeelt of hoe de personages zich voelen;
Veel of juist weinig dialoog (gesprek tussen twee of meer personages);
Humor, bijvoorbeeld zelfspot (grappen over hoe je zelf bent), ironie (milde spot) of sarcasme (harde spot)
De woordkeus: een schrijver kan bijvoorbeeld moeilijke of nieuwe woorden (neologismen) gebruiken, veel bijvoeglijk naamwoorden of juist ingewikkelde dingen in heel eenvoudige taal beschrijven;
De zinsbouw: een schrijver kan eenvoudige/korte of complexe/lange zinnen schrijven.
Deze slide heeft geen instructies
Benoem een aantal kenmerken van de stijl van de schrijver.
Deze slide heeft geen instructies
Welke beoordelingswoorden vind jij passen bij het verhaal? Kies 3 en leg uit.
Deze slide heeft geen instructies
Feedback
Je presenteert je mindmap + toelichting.
Je geeft jezelf feedback en je geeft elkaar feedback.
Werkvormen
Rubric van 1
Producten vergelijken
Daltonkernwaarden
Zelfstandigheid
Vrijheid en verantwoordelijkheid
Effectiviteit
Beoordeling
Je presenteert je mindmap + toelichting.
Je beoordeelt jezelf en je beoordeelt elkaar.
Eindproduct
Poster (mindmap) + presentatie (schriftelijke onderbouwing/toelichting)
Beoordeling
onvoldoende tot goed
Werkvormen
Rubric van 1
Producten vergelijken
Daltonkernwaarden
Zelfstandigheid
Vrijheid en verantwoordelijkheid
Effectiviteit
Reflectie
Je reflecteert op je eindproduct.
Eindproduct
Poster (mindmap) + presentatie (schriftelijke onderbouwing/toelichting)
Werkvorm
Plus - delta
Daltonkernwaarden
Reflectie