§2.4 Delfstoffen in Nederland en Europa

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 3

§2.4 en 2.5 Delfstoffen in Europa en Nederland

Leerdoelen

• Je kunt met behulp van een kaart van Europa delfstoffen lokaliseren.

• Je begrijpt waarom de Europese Unie een lijst met kritieke delfstoffen heeft opgesteld.

• Je kunt uitleggen welk risico Europa loopt bij afhankelijkheid van grondstofleveranciers.

• Je weet welke delfstoffen in Nederland gevonden worden en hoe ze zijn ontstaan.

• Je begrijpt waarom Nederland wat delfstoffen betreft afhankelijk is van het buitenland.

• Je kunt met bodemdoorsnedes aangeven waar steenkool, aardolie en aardgas in de Nederlandse ondergrond voorkomen.

Programma

• 3 sleepvragen en quizvragen over paragraaf van vorige week

• Uitleg over Delfstoffen in Europa

• Nederland: een schetskaart maken met behulp van filmpjes

• Nabespreken en aantekening overnemen

diverse grondstoffen

metalen

fossiele brandstoffen

ontstaan in de natuur

gewonnen uit ertsen

ontstaan uit dikke lagen planten- en dierenresten

Maak de juiste combinaties van letters en cijfers. Let op: je kunt niet alle cijfers gebruiken.

A Gesteente waarin aardolie en aardgas zijn ontstaan.

B Winning van delfstoffen in ondergrondse mijnen.

C Tijdvak in de geologische geschiedenis dat 2,6 miljoen jaar geleden begon

1 dagbouw

2 Kenozoïcum

3 moedergesteente

5 schachtbouw

6 stollingsgesteente

dagbouw

schachtbouw

Waaruit is steenkool ontstaan?

A

Plantenresten

B

Dierlijke resten

C

Kalksteen

D

Fossielen

Steenkool is ontstaan in het

A

Krijt

B

Carboon

C

Perm

D

Cambrium

Delfstoffen in Europa

> In Europa veel delfstoffen, zoals steenkool en ijzererts

> In verleden gezorgd voor economische voorspoed

Hiermee kun je staal maken. Dat gebruiken we in gebouwen, machines en voertuigen.

Steenkool

Het steenkool dat nog in Europa wordt gebruikt komt uit Tsjechië, Polen, Roemenië en Australië.

Steenkoolmijnen in Europa zijn vaak gesloten. Dit komt doordat:

• er minder vraag is naar steenkool.

• steenkool is slecht voor het milieu.

• importeren van buiten Europa goedkoper is.

IJzererts

Grootste ijzerertsvelden in Zweden.

Vind je het in de buurt van steenkool? Dan ontstaat er een welvarend gebied (Ruhrgebied)

Kritieke grondstoffen

Van sommige delfstoffen is voldoende voor de Europese industrie, van andere is er een tekort --> import uit andere landen!!

De Europese Unie stelt om de paar jaar een lijst op van kritieke grondstoffen, omdat ze economisch erg belangrijk zijn

= grondstoffen die economisch belangrijk zijn, maar waarvan de aanvoer niet betrouwbaar is

• worden gebruikt in bijna alle industrieën

• worden toegepast in moderne technologieën (smartphones / zonnepanelen

• zijn nodig voor energiezuinige toepassingen

• landen die grondstoffen leveren zijn verwikkeld in een gewapend conflict

• in de landen is sprake van een onbetrouwbare overheid

• één of enkele landen bezitten de grondstoffen en kunnen bepalen welke prijs ze willen vragen

• landen hebben de grondstoffen zelf nodig, denk aan China die bezig is zelf de economie op te bouwen

Kritieke grondstoffen

Herkomst kritieke grondstoffen

Welke grondstoffen zijn 'kritiek'

Opdracht

• Pak tekenpapier en tekenspullen.

• Je gaat fragmenten van filmpjes bekijken. 

• Met de informatie uit de fragmenten, maak je een schetskaart van delfstoffen in Nederland.

• De schetskaart van Nederland bevat:                                                  

        - Titel                                                                                                                    - Legenda van delfstoffen 

        - Ontstaansperiode volgens de geologische tijdschaal 

           (naam specifieke periode en datering in miljoenen jaren).

Delfstoffen in de diepte*    

• Nederland is rijk aan delfstoffen.

• Reservoirgesteente is het poreuze gesteente waarin een delfstof is opgeslagen.

• Moedergesteente is het gesteente waarin gas is ontstaan.

* steenkool (Carboon), zout (Perm), aard- olie/gas (Jura).

Delfstoffen in Nederland

Aardgas is ontstaan tijdens het inkolingsproces van steenkool. Het werd uit het gesteente geperst en kwam terecht in de poriën van zandsteen uit het Perm.

Zout is ontstaan in het Perm toen Nederland een onderdeel was van een ondiepe zee. Het zout bleef toen over.

Delfstoffen aan de oppervlakte*    

• Wanneer delfstoffen relatief dicht aan het oppervlakte liggen, worden ze door dagbouw gewonnen.

* kalksteen (Krijt), klei (Holoceen), zand en grind (Pleistoceen).

Delfstoffen in Nederland

Zand en grind is hier vooral in het Pleistoceen naartoe gebracht door woest stromende rivieren, het landijs en de wind, die na de ijstijd in Nederland vanaf een droge Noordzeebodem vanuit het westen waaide. Zand en grind wordt gebruikt als ophoog- en bouwmateriaal.

Kalksteen wordt gebruikt voor cementproductie en meststoffen. Nederland maakte tijdens het Krijt deel uit van een subtropische zee. Op de bodem van deze warme zee hopten zich grote hoeveelheden schelpen en skeletjes van micro-organismen op. Doordat dit miljoenen jaren doorging, ontstonden er dikke pakketen die veranderden in kalksteen.

Klei wordt gewonnen langs de grote rivieren. Die klei is daar gesedimenteert na overstromingen van de rivieren in het Holoceen. Deze klei wordt gebruikt voor de productie van bakstenen.

Lagen in de bodem:

Gesteente waar de olie uit komt (source rock = moedergesteente)

1

Gesteente waar de olie nu in zit:

Doorlatend (permeable)!

2

De olie moet tegengehouden worden, anders wordt het naar het oppervlak gedrukt. Er is een ondoorlatende laag nodig (impermeable rock)

3

Pleistoceen

(periode van 2,6 miljoen jaar tot 10.000 jaar geleden)

Grind & zand afzettingen 

Wat wordt er als laatste neergelegd door rivieren?

A

stenen

B

grind

C

zand

D

klei

Wat vinden jullie fijn/handig in de laatste les voor de toetsweek?

nu in eigen woorden: hoe ontstaat aardgas? gebruik de begrippen uit de video

Afhankelijkheid van het buitenland

• Nederland importeert delfstoffen die wij niet zelf kunnen delven (o.a. kritieke mineralen en fossiele brandstoffen). 

huiswerk 

Weektaak