Welkom bij Biologie
Welkom bij Biologie
Waarneming en gedrag
8.1 Zintuigen
8.2 De werking van het oog
8.3 Gedrag
8.4 Vorming van gedrag
8.5 Sociaal gedrag bij dieren
8.6 Gedrag bij mensen
Samenhang: Prairiewoelmuizen zoeken troost
Examenopgaven
Programma
Leerdoelen
Uitleg basisstof 8.5 Sociaal gedrag bij dieren
Met filmpjes
Opdrachten maken
Afsluiting
Leerdoelen
Je kunt uitleggen wat sociaal gedrag is en hoe dit gedrag de overlevingskansen van organismen beïnvloedt.
Je kunt uitleggen hoe sociaal gedrag evolueert.
Wat is sociaal gedrag?
Gedrag van soortgenoten ten opzichte van elkaar is sociaal gedrag. Dit kan bijvoorbeeld gaan om paren, vechten of elkaar voedsel brengen.
Er zijn verschillende soorten sociaal gedrag:
Rangorde (groepsgedrag)
Territoriumgedrag en conflictgedrag
Voortplantingsgedrag
Sociaal gedrag
Gedrag van soortgenoten ten opzichte van elkaar is sociaal gedrag. Alleen bij dieren van dezelfde soort!
Sociaal gedrag kan de overlevingskans vergroten, hierdoor neemt de selectiedruk op dit gedrag toe.
Hoe?
Evolutie van sociaal gedrag
Sociaal gedrag kan de overlevingskans van een individu (en de groep) vergroten, bijv. door:
Bescherming predatoren
Makkelijker voedsel vinden
Zijstapje Mono- of polygaam?
Sommige dieren leven alleen (= solitair)
Monogaam = 2 individuen paren voor het leven (zoals zwanen)
Polygaam = 1 dier paart met meerdere soortgenoten (zoals apen)
Mono= één
Poly= veel
Gamus = huwelijk
Signalen (prikkels)
Bij sociaal gedrag is de handeling van een individu de prikkel (het signaal) voor een handeling van een soortgenoot.
Signalen worden afgegeven via:
Geuren / kleuren
Geluiden
Houdingen
Gebaren
Hoe leven dieren in groepen?
Groepsdieren, zoals wolven, werken samen en hebben daarbij een taakverdeling.
Wolven leven in een roedel, hierbij is altijd één leider. Dit is het sterkste mannetje (alfamannetje) = dominant over de andere dieren van de roedel. Andere dieren zijn onderdanig.
Rangorde en pikorde
In sociale groepen bestaan rangorden (zoogdieren) en pikorden (vogels). Het hebben van rangorde zorgt ervoor dat een groep kan overleven.
De rangorde kan door dominantie
of leeftijd bepaalde worden. Het dominante dier is de baas over de onderdanige dieren in de groep.
Rangorde
Het dominante dier is de baas over de onderdanige dieren in de groep.
Rangorde: een groep met dominante en onderdanige dieren, waar iedereen zijn plek kent. Een rangorde brengt rust in de groep, de regels zijn duidelijk.
Bij hennen --> pikorde.
Rangorde
Dient om conflicten te voorkomen
Dreig- en imponeergedrag (giraffe)
Ze maken zich hierbij zo groot en
indrukwekkend mogelijk.
Verzoeningsgedrag (baviaan)
Door verzoeningsgedrag zal
de agressie van het
dominante dier afnemen.
Territorium gedrag
Gedrag met als functie het afbakenen van een gebied (territorium) en het verdedigen ervan tegen binnendringende soortgenoten.
Afbakenen met geur of geluid.
Het territorium moet zo groot zijn
dat het de groep kan voeden.
Territorium --> voedsel en ruimte om
nakomelingen groot te brengen.
Territorium gedrag
Aanvalsgedrag: Ter verdediging van eigen territorium
Vluchtgedrag: Vaak vlucht de uitdager, of de verliezer van het gevecht
Dreiggedrag: gedrag dat vaak wordt laten zien bij de grens van een territorium
Territorium verdedigen
Als de grenzen van een territorium niet helder zijn, krijg je te maken met indringers. Dat betekent vechten om te overleven
Afbakenen met geurvlaggen
Overspronggedrag
Wanneer dieren in geval van een ruzie geen vlucht-, dreig- of aanvalsgedrag laten zien, maar iets heel anders noemen we dit oversprong gedrag.
Voorbeeld van conflictgedrag. Conflict tussen 2 gedragssystemen bv. vechten of vluchten.
Overspronggedrag
Ook mensen hebben overspronggedrag!
Bijvoorbeeld op je hoofd krabben als je niet weet wat je moet doen, terwijl je geen kriebel hebt.
Overspronggedrag
Wanneer dreiggedrag lang duurt kan overspronggedrag optreden.
Ze kunnen niet kiezen tussen aanvallen en vluchten.
Laten gedrag zien dat 'niet passend' is bij de situatie.
Voortplantingsgedrag
Voortplantingsgedrag is gedrag dat te maken heeft met voortplanting:
Baltsgedrag
De paring
Broedzorg
Voortplantingsggedrag
Baltsgedrag = gedrag bij dieren voordat ze paren
Bij elke diersoort anders.
Vast patroon
Op vaste tijden van het jaar
Balts = gedrag voor het paren
Bronst = periode van paringsbereidheid zoogdieren
Functie balts:
Opvallend, trekt partners aan
Vergroot de bereidheid tot paren
Verlaagt motivatie tot agressief gedrag
Versterkt de paarband
Soortspecifiek: voorkomt paren van verschillende soorten met elkaar.
Broedzorg
Na de paringsdans (balts)
komt het paren.
Na het paren, komen er jongen.
Het uitbroeden van of
grootbrengen van de jongen, heet
broedzorg.
Zeepaardmannetjes hebben een broedbuidel. Het vrouwtje brengt tijdens de paring, de eicellen in de buidel van het mannetje, die de eicellen dan bevrucht met zijn zaad dat aanwezig is in de buidel.
In de video zag je twee kangoeroes vechten. Is hier sprake van sociaal gedrag?
Ja, omgaan met soortgenoten is sociaal
nee, vechten is asociaal gedrag
Geen idee, maar wel leuk om naar te kijken
Maakt niet uit, dit is toch nep.
Huiswerk
Lezen 8.5
Maken opdracht 52 t/m 61
Een dominant dier .......
Staat altijd onderaan de rangorde
Leeft altijd alleen
Staat altijd boven een onderdanig dier
Valt buiten de rangorde
In een groep kippen is een bepaalde rangorde. Deze rangorde, de zogenaamde pikorde, bepalen de kippen door elkaar te pikken. De meest gepikte kip staat onderaan in de pikorde. Aan de hand van een ethogram wordt van vijf kippen de pikorde bepaald. Het resultaat is hieronder weergegeven. Een pijl wijst naar de kip die door een ander wordt gepikt. Welke kip staat bovenaan in de pikorde?
Kip A
Kip C
Kip D
Kip E
Wolven leven van prooien die veel groter zijn dan zijzelf. Die kunnen ze alleen overmeesteren wanneer ze samenwerken. In de groep heeft elke wolf zijn plek in de rangorde. Wie is in het voordeel bij de taakverdeling in een rangorde?
Alleen het individu
De groep
Het individu en de groep
De soort
Welk gedrag zie je in het filmpje?
Dreiggedrag
Overspronggedrag
Baltsgedrag
Sociaal gedrag
Mannetjeshonden plassen veel vaker dan vrouwtjeshonden. Bij welk type gedrag hoort dit gedrag van de hond?
Imponeergedrag
Baltsgedrag
Overspronggedrag
Territoriumgedrag
Welk sociaal gedrag is hier te zien?
dreiggedrag
voedingsgedrag
verzorgingsgedrag
baltsgedrag
Welke vorm van sociaal gedrag is dit?
Overspronggedrag
Imponeergedrag
Dreiggedrag
Territoriumgedrag