Tijdvak 4: Tijd van Steden en Staten
Tijdvak 4: Tijd van Steden en Staten
5.1 Handel en de opkomst van steden
Deze les - Leerdoelen
Je kunt de oorzaken noemen van de opkomst van steden in de late middeleeuwen.
Je kunt uitleggen dat er weer een geldeconomie ontstond.
Je kunt aan de hand van een voorbeeld van een middeleeuws netwerk tussen handelssteden uitleggen waarom samenwerking voordelig was.
Steden en staten
Het tijdvak Steden en Staten duurt
van 500 tot 1500
van 500 tot 1000
van 1000 tot 1500
van 1500 tot 1600
We verlaten het tijdvak van
Monniken en ridders (500-1000)
= vroege middeleeuwen
Wat is er veranderd in dat tijdvak:
Na de het uiteen vallen van het Romeinse Rijk wordt het onveiliger!
Het hofstelsel met ridders en kastelen worden belangrijk,
tevens komt de islam op als nieuwe godsdienst.
Late Middeleeuwen
Tijd van Steden en Staten
(1000-1500)
Kenmerken:
Het is 'veiliger' en 'rustiger'
Er komt meer handel
Geld komt weer terug
Bevolking groeit
Er ontstaan steden
Veranderingen op het platteland
Vanaf ongeveer het jaar 1000:
- Domeinheren lieten woeste gronden ontginnen.
(Boeren gaan moerasgebieden droogleggen . Ook kapten ze bossen. Zo kwam er meer ruimte voor akkers.)
- Drieslagstelsel: een stuk land in het eerste jaar wordt gebruikt voor wintergraan en in het tweede jaar voor zomergraan, voordat het een jaar braak komt te liggen.
Landbouwverbeteringen:
Ook: Boeren gingen een andere ploeg gebruiken > ijzer ipv hout en een halsjuk.
Gevolgen:
Grotere oogst, dus meer voedsel,
mensen leven langer
bevolking groeit
... en er is voedsel over (kan je verhandelen)
= ontstaan van de handel
Handel
Boeren gaan hun landbouwoverschot verkopen, dit doen ze op markten.
- knooppunten van land- en waterwegen.
- bij een kastelen en kloosters
Hierdoor groeit de handel.
Ontstaan van steden
Door de groei van de bevolking kon een deel van de boeren ander werk gaan doen, bijv. handelaar worden of ambachtsman.
In de stad waren ze vrij (geen horige boer meer)
Tussen 900-1300 ontstaan er 1000 steden in Europa
Agrarische-stedelijke samenleving
Een maatschappij waarin de meeste mensen op het platteland wonen en in de landbouw werken, maar waar ook steden zijn, waarin veel mensen hun brood verdienen als ambachtsman of handelaar.
De geldeconomie:
Economie waarin met geld wordt betaald
Vraag: Hoe werd er betaald in de vroege Middeleeuwen?
(500-1000)
Antwoord
Ruilhandel. De mensen op een domein maakten hun spullen zelf of ruilden spullen.
Pacht werd ook in natura betaald.
Onhandig voor de domeinheer, want graan en eieren kon je slecht bewaren en onhandig voor de boeren: ruilen op de markt lastiger dan... met geld betalen.
Nog een probleem...
Ieder koninkrijk en stad had een eigen munt
Oplossing: geld wisselen
Handel en nijverheid namen toe
Dus... (samenvatting)
Door landbouwverbeteringen ontstonden er voedseloverschotten
Overschotten werden verkocht op de markt --> HANDEL
Specialisatie: er ontstaan ambachten (niet iedereen hoeft in de landbouw)
Handelaren en ambachtsmensen gaan wonen rond de markt --> steden ontstaan
Ontstaan handelsnetwerken
Handelssteden dreven handel met gebieden in Europa en daarbuiten.
Veel geld verdient ook met het innen van tol.
Gevolgen toename handel
groei nieuwe steden
ontwikkeling geldeconomie > geldwisselaars en banken
ontstaan van handel over grote afstanden in luxekoopwaar ( oa zijde, specerijen met Midden-Oosten)
samenwerkingsverbanden zoals de Hanze (12e - 17e eeuw)
Meer over de Hanze...
.....in de volgende filmpjes
Het tijdvak 'Steden & Staten' kende een...
landbouwsamenleving
landbouw-stedelijke samenleving
Waarom konden aan het eind van de middeleeuwen steeds meer mensen overstappen van het beroep boer op het platteland naar een ander beroep in de stad?
Er hoefde niet zo veel te worden geoogst, omdat het aantal mensen afnam.
Er kwamen nieuwe uitvindingen in de landbouw.
Er kwamen steeds meer huizen in de stad.
Geen van de genoemde antwoorden is juist.
Wat wordt met het plaatje hiernaast uitgelegd?
De gilden in Europa
Het Hanze-verbond
De schepenen van steden in Europa
Geen van de genoemde antwoorden is juist