H1 Reformatie en Opstand
TV5 Ontdekkers en Hervormers
H1 Reformatie en Opstand
TV5 Ontdekkers en Hervormers
Werkboek
Bekijk en lees blz. 14, 15, 16
Maak opdracht 1abc, 2 en 3
minute
second
Opdracht
Boek dicht
Schrijf in je schrift een kort verhaal (5-10 zinnen)wat er veranderd is in Nederland in de 16e en 17e eeuw en waarom dat is gebeurd.
minute
second
1.1 De Hervorming of Reformatie
Kenmerkende Aspecten tijdvak 5
Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid.
De protestantse Reformatie met splitsing van de kerk als gevolg.
Leerdoel
1. Je kunt uitleggen wat ketters zijn en hoe de kerk hen bestreed
2. Je kunt uitleggen welke kritiek er rond 1500 op de kerk kwam
3. Je kunt beschrijven hoe de christelijke kerk in de 16e eeuw uiteenviel en enkele gevolgen daarvan noemen
Aflaten
Sint-Pieterskerk
Michelangelo
De macht en rijkdom van de kerk en de paus is groot..
Hemel of hel
Vagevuur voor twijfelgevallen
Leerdoel
1. Je kunt uitleggen wat ketters zijn en hoe de kerk hen bestreed
Lees de tekst. Markeer of onderstreep in je tekst de betekenis van de begrippen ketters en inquisitie.
Ketterij
Al lang voor de renaissance was er kritiek op de kerk.
Mensen die belangrijke delen van de officiële kerkleer afwezen werden ketters genoemd.
Om ketterij te bestrijden werd er een speciale rechtbank opgericht: de inquisitie.
Verbranding 2 ketters in Frankrijk rond 1400:
Leerdoel
2. Je kunt uitleggen welke kritiek er rond 1500 op de kerk kwam
Maarten Luther
1517 De Monnik Tetzel bezoekt Wittenberg
In 1517 komt Luther met 95 stellingen (standpunten die de kerk zou moeten veranderen)
Wat niet in de Bijbel staat, is niet belangrijk:
Aflaatbrieven (aflaten)
De paus
Beelden en heiligen moeten niet aanbeden worden
Hij hoopt dat de Paus mee wil denken en de Kerk zal hervormen
Luther wordt echter door de Paus in de ban gedaan
Aflaat
Een document wat je kon kopen.
In ruil voor je geld kreeg je een plaatsje in de hemel!
Invuloefening
Kritiek op de kerk (deel 1)
In de 16e eeuw groeide de kritiek op de kerk. Dat kwam onder meer door de invloed van het humanisme. Dankzij de boekdrukkunst konden de ideeën van de humanisten zich snel door Europa verspreiden. Daardoor gingen veel mensen zelf teksten lezen en beoordelen. Ze lieten zich door de kerk minder makkelijk de wet voorschrijven. Veel gelovigen wilden zelf een band met God krijgen, zonder tussenkomst van een priester.
Bovendien vonden sommigen dat geestelijken misbruik maakten van hun machtige positie. Als voorbeeld noemden ze de verkoop van aflaatbrieven, waarmee iemand tegen betaling in de hemel hoopte te komen. Tegenstanders vonden dat verkeerd: je kon je zonden niet afkopen; daarvoor moest je echt spijt hebben. De kerk zou aflaatbrieven alleen maar verkopen om nog rijker te worden.
Invuloefening
Kritiek op de kerk (deel 2)
Een van de felste bestrijders van misstanden in de kerk was de Duitse monnik Maarten Luther. In 1517 maakte hij een lijst van alle fouten in de kerk. Hij vond dat veel geestelijken en gelovigen zich niet gedroegen zoals God het volgens de Bijbel wilde. Wat niet in de Bijbel stond, moest worden afgeschaft, zoals de handel in aflaatbrieven: alleen door veel te bidden en echt te geloven kwam je volgens Luther in de hemel. Ook de paus kwam in de Bijbel niet voor: die moest dus verdwijnen. Ten slotte stond in de Bijbel dat je alleen God mocht aanbidden. Het vereren van de beelden van heiligen, zoals veel gebeurde, was dus ook fout. Omdat Luther vond dat iedereen zelf de Bijbel moest kunnen lezen, vertaalde hij die in het Duits. Hij kreeg veel volgelingen, vooral in het Duitse Rijk.
Luther wilde de organisatie en de leer van de kerk sterk veranderen. We noemen hem daarom een hervormer. Een andere belangrijke hervormer was de Frans-Zwitserse geleerde Johannes Calvijn. Hij had net weer andere ideeën over het ware geloof dan Luther. Maar over één ding waren ze het eens: de kerk moest veranderen.
Koppel de omschrijvingen aan de juiste begrippen
Ketters
Inquisitie
Aflaatbrieven
Hervormer
Plek kopen voor hemel
Rechtbank voor ketters
Afzweren officiële leer kerk
Iemand die kerk wil veranderen
Leerdoel
3. Je kunt beschrijven hoe de christelijke kerk in de 16e eeuw uiteenviel en enkele gevolgen daarvan noemen
De hervorming / reformatie
Het ontstaan van nieuwe, protestantse kerken naast de katholieke kerk, als gevolg van de kritiek van hervormers. Ook: Reformatie.
Reformatie
Betekent hervorming
In dit geval hervorming van de katholieke kerk
Begint aan het einde van de middeleeuwen, in de 15e eeuw
Protesteren tegen de macht en rijkdom (o.a. door aflaten) van de katholieke kerk
Reformatie (2)
Belangrijkste hervormer in Nederland: Johannes Calvijn
Ook al zou een christen op de juiste manier geloven, dan nog was er een kans dat hij in de hel zou komen.
Bij de geboorte al was bepaald of iemand in de hemel of de hel zou komen. Hier was niets tegen te doen: aflaten, liefdadigheid, Bijbelstudie of een zeer godsdienstig leven leiden
Christenen moesten veel bidden en hard werken, maar ook sober leven. ‘Sober leven’ betekent dat iemand niet te veel mag drinken of eten en niet mag pronken met zijn macht of rijkdom.
Waarom heeft Luther succes?
Door de uitvinding van de boekdrukkunst kunnen de teksten van Luther snel worden gekopieerd en verspreid.
Luther wordt gesteund én beschermd door machtige Duitse vorsten.
De ideeën (van eenvoud en soberheid) spreken veel arme gelovigen aan.
Veel gelovigen zijn het niet eens met de aflaten: Luther durft er iets van te zeggen.
Maarten Luther (1483-1546)
Duitse monnink die grote moeite had met de aflaten en levensstijl van de geestelijken.
Veel aanhangers in Duitsland.
Johannes Calvijn (1509-1564)
Zwitserse hervormer die vond dat beelden niet in de Kerk thuishoorden.
Veel aanhangers in Nederland
Gevolgen van de reformatie
Paus zette Luther, Calvijn en hun aanhangers uit de kerk
Splitsing in de christelijke kerk (1517): ontstaan van de protestantse kerken (ook wel: hervormde- of gereformeerde kerk) naast de katholieke Kerk
Protestantse kerk was geen eenheid; zo had je lutheranen en calvinisten
Gevolgen
Protestanten geloven op een andere manier dan katholieken
De katholieken geven niet op: bloedige godsdienstoorlogen tussen katholieken en protestanten
Uitleg volgt op de volgende dia's!
Kenmerken Katholieke kerk
Christelijke kerk
Staat onder leiding van de Paus in Rome (vandaar ook wel: Rooms-Katholieke Kerk)
Hiërarchisch: er is een duidelijke leider en indeling van macht
De mis (kerkdienst) en de Bijbel zijn in het Latijn, geleid door een priester
Kenmerken Katholieke kerk
Er staan beelden in de kerk
Verering van beelden (van bijvoorbeeld heiligen)
Ook relieken (overblijfselen van heiligen) worden vereerd
Er zijn magische handelingen en rituelen, zoals: wijn/bloed en brood/lichaam
Kenmerken Protestantse kerk
Christelijke kerk
Er is geen duidelijke leider (geen paus dus!)
De mis (kerkdienst) en de Bijbel zijn in de volkstaal, geleid door een dominee
Dominee mag wel trouwen
Geloven in een directe, persoonlijke band met God; zij vragen rechtstreeks vergeving van hun zonden
Kenmerken Protestantse kerk
Geen beelden en/of verering van heiligen en relieken (is afleiding)
Sobere handelingen
Er zijn verschillende stromingen: lutheranen, calvinisten, gereformeerden, hervormden, ...enz...
Hoewel er grote en kleine verschillen zijn...
...horen beide kerken bij de christelijke godsdienst
Gevolgen van Luther zijn kritiek voor het rijk van Karel V en de christelijke kerk.
Karel V (vijfde) katholieke vorst Heilige Roomse Rijk
26 mei 1521 Rijksdag in Worms: Luther neemt zijn woorden niet terug
26 mei 1521 Edict van Worms: keizerlijk bevel tot wereldlijke verbanning van Luther
Start oorlog tussen katholieke keizer Karel V en de protestantse keurvorsten
1555: (Godsdienst)Vrede van Augsburg: Vrede tussen de katholieke Duitse keizer Karel V en enkele protestantse Duitse vorsten waarin werd bepaald dat de vorst het geloof in zijn gebied mocht bepalen
Erasmus
Luther
Renaissance
Reformatie
Humanist
Monnik
Splitsing van de kerk
hervorming binnen de kerk
Video
Histoclips: Luther en de Hervorming
Protestantse kerk of Katholieke kerk? Verering van heiligen
Protestantse kerk
Katholieke kerk
Protestantse kerk of Katholieke kerk? Sobere handelingen
Protestantse kerk
Katholieke kerk
Protestantse kerk of Katholieke kerk? Verering van relieken
Protestantse kerk
Katholieke kerk
Protestantse kerk of Katholieke kerk? De Paus is de leider
Protestantse kerk
Katholieke kerk
Welke van de stellingen is juist? 1 Toen Luther zijn stellingen bedacht wilde hij een nieuwe kerk beginnen. 2 De Paus wilde wel met Luther praten over zijn ideeën.
Alleen 1 is juist
Alleen 2 is juist
Beide zijn juist
Beide zijn onjuist
Maarten Luther is het niet eens met de grote rijkdommen van de Kerk en de geestelijken. Op welke manier kwam de Kerk aan haar rijkdommen?
Mensen kochten hun zonden af met een aflaat.
Mensen handelden met de Kerk.
De Kerk veroverde rijke gebieden.
Mensen hadden medelijden met Kerk en gaven geld.
Stel 1 vraag over iets dat je deze les nog niet zo goed hebt begrepen