5.3 Leenheren en leenmannen
5.3 Leenheren en leenmannen
Na welke ontwikkeling begint de vroege middeleeuwen?
Het West- Romeinse Rijk komt ten val
De pestepidemie breekt uit
Er ontstaat een landbouwstedelijke samenleving in West-Europa
Het Christendom wordt verspreid in West- Europa
Wat was een economisch gevolg van het verdwijnen van het West-Romeinse Rijk?
Steden liepen leeg en men leefde op het platteland
Germaanse koningen namen de macht over
Romeinse soldaten konden de limes niet goed verdedigen
Er kwam een keizer in het Oost-Romeinse Rijk aan de macht
Wat was een politiek gevolg van het verdwijnen van het West-Romeinse Rijk?
De handel ging achteruit
Er kwamen nieuwe keizers
Er ontstonden Germaanse koninkrijken
Er ontstond een agrarische samenleving
Romeinse Rijk
sterk bestuur & leger
veiligheid voor de burgers
veel handel
steden
agrarisch-urbane samenleving
Middeleeuwen
Versnipperd bestuur
onveilig
handel & nijverheid verdwijnen
geen steden
agrarische samenleving
(Zelfvoorzienend / Autarkisch)
Het Frankische rijk
De Franken waren een Germaans volk dat na de ondergang van het West-Romeinse rijk in 476 een koninkrijk had gesticht in België en Frankrijk
In de daaropvolgende eeuwen hadden Frankische koningen hun rijk steeds verder uitgebreid
In 768 werd Karel de Grote koning van het Frankische rijk
Hij veroverde met zijn legers grote delen van Europa
Toen Karel in 814 stief, bestond zijn rijk uit een groot deel van Europa
Het Frankische Rijk
Karel de Grote (8ste eeuw) verenigden de Franken :
- Krijgerscultuur
- Hingen het christendom aan
Maar hoe zou je dit Rijk kunnen besturen?
Probleem: rijk is te groot om alleen te besturen
oorzaken:
1. na de Romeinen verdwijnen steden, wegen en daarmee handel en geld
==> dus er is geen geld om leger of ambtenaren te betalen
2. het rijk wordt door allerlei vijanden bedreigd (Vikingen, Arabieren)
3. slechte verbindingen: Karel de Grote reist veel door zijn rijk om te laten zien dat hij de macht heeft
Oplossing: Het Feodalisme = politiek systeem
= manier van besturen
leenheer: vorst of hoge edelman die een gebied laat besturen door een leenman (in leen geeft).
leenman: (vazal) edelman die een gebied bestuurt in opdracht van een leenheer in ruil voor trouw. Opbrengsten van het gebied zijn voor de leenman.
Feodalisme: bestuurssysteem waarbij een leenheer grond in leen geeft aan een leenman in ruil voor bepaalde diensten.
Een onveilige tijd
In de 9e en 10e eeuw werd Europa minder veilig door invallen van Vikingen
Vikingen waren Germanen uit Scandinavië die met hun boten langs de Europese kusten en rivieren kerken en stadjes aanvielen
Door de groeiende onveiligheid gingen edelen kastelen bouwen om zichzelf en hun volk te beschermen
De eerste kastelen waren van hout en later van steen
Edelen namen voetsoldaten en ridders (militairen te paard) in dienst om te zorgen voor orde en veiligheid in hun gebied
Bestuur
Het besturen van het enorme Frankische rijk was niet eenvoudig
De oude Romeinse wegen waren vervallen, het land was moeilijk begaanbaar en van de steden uit de Romeinse tijd was nog maar weinig over
Vanwege de lange afstanden in het rijk was het moeilijk om te overleggen en politieke zaken te regelen
Karel reisde daarom zelf rond en liet op die manier zijn gezag (macht, overwicht) zien
Op verschillende plekken liet hij paleizen bouwen om in te verblijven, zoals zijn paleis in Nijmegen. Zijn belangrijkste paleis stond in Aken
Leenstelsel
Karel bestuurde zijn rijk met hulp van hertogen en graven
Dit waren hoge edelen die door Karel waren benoemd om een gebied te besturen: een hertogdom of een graafschap
Als een graaf of hertog benoemd werd sprak, sprak hij een eed van trouw uit
Hij beloofde de koning met raad en daad bij staan
De edelman was van nu leenman of vazal en de koning was zijn leenheer
Karel gaf het gezag over een gebied wel aan de leenman, maar dat gebied werd niet het bezit van de leenman
De leenman kreeg het gebied in leen
Leenstelsel
1. De leenman mocht in het gebied belasting innen
2. Hij moest rechtspreken namens de koning en zorgen voor de veiligheid
3. En hij moest militairen leveren voor het leger van de koning
Als Karel in een paleis verbleef, riep hij leenmannen uit de omgeving bijeen om te overleggen, conflicten op te lossen en wetten bekend te maken
Ook stuurde hij boodschappers met brieven naar leenmannen die ver weg woonden
Dit bestuursysteem met leenheren een leenmannen heet het leenstelsel of feodalisme
Politieke verdeeldheid
Na de dood van Karel in 814 werd hij opgevolgd door een aantal zwakkere vorsten
Er ontstond verdeeldheid en het rijk viel uiteen in twee rijken: het West- en Oost-Frankische rijk
Onder de zwakke koningen veranderde de verhouding tussen leenheren en leenmannen
Hertogen en graven behandelden hun gebied steeds meer als hun eigen bezit, terwijl ze het in leen hadden
De zwakke koningen stonden toe dat het gezag over een gebied erfelijk werd
Politieke verdeeldheid
De hoge edelen gingen zelf leenmannen benoemen
Deze achterleenmannen waren trouw aan hun eigen leenheer en bestuurden namens hem een kleiner gebied
Ook deze achterleenmannen gingen zich steeds minder aantrekken van hun leenheer en hun gebieden zelfstandig besturen
Door deze politieke verdeeldheid waren er veel conflicten en oorlogen tussen koningen, hoge edelen en lage edelelen
of vazallen
Zet de woorden op de juiste plek in de tekst.
Hoe bestuurde Karel de Grote zijn Rijk?
Na het einde van het ...... komen in Europa de ...... aan de macht. Hun koning ...... kon niet alles alleen besturen. Daarom leent hij stukken land uit aan ...... Zij besturen dat stuk land voor hem. In ruil daarvoor ...... ze belasting, hielpen hem in een ...... en zworen ...... aan hem. Deze manier van besturen noemen we het ...... Ridders waren ...... te ...... en moesten ...... voor de leenheer als er een oorlog was.
Romeinse Rijk
Friezen
Franken
Karel
Clovis
leenmannen
leenheren
betalen
kregen
oorlog
vrede
trouw
voet
leenstelsel
soldaten
paard
vechten
Dit systeem heet het ....
Feodaal stelsel
Leenman
Leenheer
Koning
Edelen
Het leenstelsel is een ... systeem
politiek
juridisch
economisch
sociaal
Welk begrip hoort bij de omschrijving? 'Edelman die een gebied bestuurt in opdracht van iemand.'
Leenheer
Leenman
Vazal
Bisschop
Wat waren gevolgen van het feodale/leenstelsel?
Koning werd te machtig
Versnippering in het rijk
Iedereen steunde de koning trouw
Niemand wist meer wie de leenheer was
Horigen
Leenman
Achterleenman
Leenheer