Hoofdstuk 1 Samenwerken is een spel

• newEditor
• Economie
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 4

Periode 3: SE1

Katern 5: Samenwerken en Risico (50%)

+

Katern 2 en 3 (50%)

Katern 5:

Samenwerken en Risico

Hoofdstuk 1: Samenwerken is een spel

Hoofdstuk 2: Risico & Informatie

Katern 5:

Samenwerken en Risico

Hoofdstuk 1 | Samenwerken is een spel

1.1 Speltheorie

1.2 Onderhandelen en samenwerken

1.3 De overheid en niet-optimale uitkomsten

1.4 Samenwerken en onderhandelen in context

1.1 Speltheorie

1.1 Speltheorie

1. Je kunt het belang van informatie bij de speltheorie binnen de economie uitleggen en je herkent verschillende soorten spellen.
   

2. Je kunt een evenwicht in een opbrengstenmatrix bepalen met behulp van de best-responsemethode.
   

3. Je kunt uitleggen wat een gevangenendilemma is en je kunt deze herkennen in een opbrengstenmatrix.
   

4. Je kunt uitleggen waarom de uitkomst van een gevangenendilemma niet optimaal is.
   

5. Je begrijpt wat een prijzenoorlog is en je weet de onderliggende motieven om een prijzenoorlog te beginnen.

Speltheorie

Theorie over de manier waarop mensen beslissingen nemen, waarbij ze rekening houden met de mogelijk uitkomst van keuzes van anderen.

1. Je kunt het belang van informatie bij de speltheorie binnen de economie uitleggen en je herkent verschillende soorten spellen.

Er zijn twee soorten spellen:

Simultaan spel: spelers nemen tegelijkertijd een beslissing.

Sequentieel spel: spelers nemen na elkaar een beslissing.

1. Je kunt het belang van informatie bij de speltheorie binnen de economie uitleggen en je herkent verschillende soorten spellen.

Een spel kan daarnaast:

eenmalig zijn: er is één spelronde.

herhaald zijn: er zijn meerdere spelrondes.

En een spel kan:

coöperatief zijn: het beste resultaat voor de hele groep.

niet-coöperatief zijn: het beste resultaat voor jezelf.

1. Je kunt het belang van informatie bij de speltheorie binnen de economie uitleggen en je herkent verschillende soorten spellen.

Voorbeeld video

Nash evenwicht?

Gevangennendilemma?

Dominante strategie?

Nash evenwicht?

Gevangennendilemma?

Dominante strategie?

Maken opgave 8, 11, 12,13

Blz 14 en 16

Vandaag

• Herhaling Paragraaf 1.1 Speltheorie

• Paragraaf 1.2 Onderhandelen en samenwerken

• Herhaling Paragraaf 1.1 Speltheorie

1

minute

00

second

add30s

1.2 Onderhandelen en samenwerken

1.2 Onderhandelen en samenwerken

1) Je kunt bij een sequentieel spel vanuit een matrix een spelboom opstellen en vervolgens het evenwicht bepalen.

2) Je kent de beginselen van het ultimatumspel.

3) Je begrijpt hoe een contract kan helpen bij het nakomen van gemaakte afspraken.

4) Je kunt aan de hand van een voorbeeld uitleggen hoe zelfbinding kan leiden tot samenwerken.

5) Je weet hoe verzonken kosten de beslissingen bij een spel kunnen beïnvloeden.

1) Je kunt bij een sequentieel spel vanuit een matrix een spelboom opstellen en vervolgens het evenwicht bepalen.

Spelboom

Een chronologisch overzicht van de mogelijke uitkomsten in een sequentieel spel.

Spelboom (of beslissingsboom).

Maken opgave 21

Blz 25

8

minute

00

second

add30s

1.2 Onderhandelen en samenwerken

1) Je kunt bij een sequentieel spel vanuit een matrix een spelboom opstellen en vervolgens het evenwicht bepalen.

2) Je begrijpt hoe een contract kan helpen bij het nakomen van gemaakte afspraken.

3) Je kunt aan de hand van een voorbeeld uitleggen hoe zelfbinding kan leiden tot samenwerken.

4) Je weet hoe verzonken kosten de beslissingen bij een spel kunnen beïnvloeden.

Contract

Document waarin gemaakte afspraken zijn vastgelegd.

2) Je begrijpt hoe een contract en/of zelfbinding kan helpen bij het nakomen van gemaakte afspraken.

Is de ander te vertrouwen?

Een contract en boetes kunnen hierbij helpen.

Ook sociale normen spelen een rol.

Of zelf het goede voorbeeld geven door zelfbinding.

Sociale normen

Ongeschreven regels over hoe je je hoort te gedragen.

Zelfbinding

Een van beide partijen maakt vooraf zijn keuze bekend, om vertrouwen van de tegenpartij te winnen.

Maken opgave 25

Blz 27

5

minute

00

second

add30s

Maken opgave 29

Blz 28

5

minute

00

second

add30s

1.2 Onderhandelen en samenwerken

1) Je kunt bij een sequentieel spel vanuit een matrix een spelboom opstellen en vervolgens het evenwicht bepalen.

2) Je begrijpt hoe een contract en/of zelfbinding kan helpen bij het nakomen van gemaakte afspraken.

3) Je weet hoe verzonken kosten de beslissingen bij een spel kunnen beïnvloeden.

Verzonken kosten

Kosten die gemaakt zijn voor een samenwerking, maar niet zijn terug te verdienen wanneer de samenwerking niet doorgaat.

3) Je weet hoe verzonken kosten de beslissingen bij een spel kunnen beïnvloeden.

Een ander risico bij samenwerking zijn de gemaakte kosten (investering in tijd of geld) door één van de partijen.

Mislukt de samenwerking, dan is er sprake van verzonken kosten.

Maken opgave 30

Blz 29

8

minute

00

second

add30s

Vandaag

• Paragraaf 1.2 Onderhandelen en samenwerken Terugblik
  

• Paragraaf 1.3 De overheid en niet optimale uitkomsten

Terugblik

Paragraaf 1.2 Onderhandelen en samenwerken

• Contract

• Sociale Normen

• Zelfbinding

• Verzonken kosten

Paragraaf 1.3

De overheid en niet-optimale uitkomsten

1.3 De overheid en niet-optimale uitkomsten

1) Je kunt uitleggen wat positieve en negatieve externe effecten zijn.

2) Je kunt de kenmerken herkennen, benoemen van de drie soorten goederen

3) Je begrijpt dat er bij de productie van goederen meeliftgedrag kan ontstaan.

Externe effecten

Effecten van productie of consumptie op de maatschappij, die niet zijn verwerkt in de (kost)prijs

√

Positieve externe effecten

X

Negatieve externe effecten

Maatschappelijke kosten

Kosten voor de maatschappij als gevolg van externe effecten.

Maatschappelijke opbrengsten

Opbrengsten voor de maatschappij als gevolg van externe effecten.

1) Je kunt uitleggen wat positieve en negatieve externe effecten zijn.

Maken opgave 36 en38

Blz 36

10

minute

00

second

add30s

1.3 De overheid en niet-optimale uitkomsten

1) Je kunt uitleggen wat positieve en negatieve externe effecten zijn.

2) Je kunt de kenmerken herkennen, benoemen van de drie soorten goederen

3) Je begrijpt dat er bij de productie van goederen meeliftgedrag kan ontstaan.

2) Je kunt de kenmerken herkennen, benoemen van de drie soorten goederen

Soorten goederen:

Collectieve dwang

Middelen die worden ingezet om negatieve externe effecten te voorkomen.

Collectieve goederen

Met belastinggeld geproduceerde goederen.

Meeliftgedrag

Mensen maken wel ergens gebruik van, maar betalen er niet voor.

Maken opgave 43 en 44

Blz 39/40

10

minute

00

second

add30s

1.3 De overheid en niet-optimale uitkomsten

1) Je kunt uitleggen wat positieve en negatieve externe effecten zijn.

2) Je kunt de kenmerken herkennen, benoemen van de drie soorten goederen

3) Je begrijpt dat er bij de productie van goederen meeliftgedrag kan ontstaan.

Meeliftgedrag= Als mensen ergens van profiteren, zonder er voor te betalen

3) Je begrijpt dat er bij de productie van goederen meeliftgedrag kan ontstaan.

Maken opgave 41

Blz 39

3

minute

00

second

add30s

1.4 Samenwerken en onderhandelen in context

Primaire arbeidsvoorwaarden

Afspraken met werkgever over werktijden en loon.

1.4 Samenwerken en onderhandelen in context

Als je nu of later gaat werken, zul je verschillende afspraken moeten maken. Over geld, werkdagen, vakantie, etc. Dit is een vorm van samenwerken en onderhandelen.

De afspraken die je maakt rondom werk noemen we arbeidsvoorwaarden. Je hebt primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden.

De arbeidsvoorwaarden worden in een (individuele) arbeidsovereenkomst opgenomen.

Arbeidsovereenkomst

Overeenkomst tussen werkgever en werknemer waarin de arbeidsvoorwaarden worden opgenomen.

Secundaire arbeidsvoorwaarden

Afspraken met een werkgever over aanvullende zaken als pensioen en vakantiedagen.

Centraal Akkoord

Landelijke afspraken over arbeids-voorwaarden tussen werkgevers- en werknemerscentrales en de regering.

1.4 Samenwerken en onderhandelen in context

Omdat het veel tijd zou kosten om met iedere werknemer apart alle afspraken te maken worden er belangrijke afspraken voor een hele branche tegelijk gemaakt.

Vakcentrales en werkgeverscentrales proberen in samenspraak met de regering tot een Centaal Akkoord te komen.

Uiteindelijk worden afspraken per bedrijfstak opgenomen in een collectieve arbeidsovereenkomst (cao). Door een cao algemeen verbindend te verklaren is deze van toepassing op alle werknemers in dezelfde bedrijfstak.

cao

Afspraken over arbeidsvoorwaarden binnen een bedrijfstak of bedrijf.

algemeen verbindend verklaren

De cao geldt voor iedereen in dezelfde bedrijfstak.

Europese Unie

Een samenwerkings-verband tussen 27 Europese landen.

1.4 Samenwerken en onderhandelen in context

Binnen de Europese Unie zijn we steeds nauwer gaan samenwerken. Vooral op het gebied van economie en milieu.

Steeds meer bedrijven houden zich bezig met maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO). Hierbij houden bedrijven rekening met winst (profit), maar ook milieu (planet) en arbeidsomstandigheden (people).

Uiteindelijk willen we in Europa naar een circulaire economie, waarbij nagenoeg elk materiaal hergebruikt kan worden.

MVO

Bedrijven nemen niet alleen beslissingen op basis van winst-verwachting, maar houden ook rekening met het milieu en de arbeids-omstandigheden.

Circulaire economie Een economie waarbij geproduceerde goederen volledig kunnen worden hergebruikt.