2.3 Steden

2.3 Steden

1 / 86
volgende
Slide 1: Slide
newEditorKunstMiddelbare schoolhavo, vwoLeerjaar 4-6

In deze les zitten 86 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

2.3 Steden

Deze slide heeft geen instructies

Vanaf de 13e eeuw neemt de handel tussen Noord-Italië en het Oosten enorm toe. 

Steden profiteren en groeien enorm. 

In steden worden rijke burgers steeds machtiger, ten koste van adel en kerk

Deze slide heeft geen instructies

Siena, stad in Toscane

Palazzo Pubblico = stadhuis

Cattedrale di Santa Maria di Assunta

Deze slide heeft geen instructies

Siena

Burgers verjagen hier adel en bisschoppen. 

Stadsbestuur in handen van burgers en dat tonen ze graag

bestuur bestaat uit 9 burgers,

plein verdeelt in 9 segmenten

Deze slide heeft geen instructies

Het goede bewind

fresco in Palazzo Pubblico

levendige goed georganiseerde stad

dansende mensen, ambachtslieden zijn aan het werk, priester geeft les


Lijnperspectief klopt nog niet helemaal, maar Lorenzetti is zijn tijd ver veruit

Streven naar realistische weergave met kloppende verhoudingen

Het slechte bewind

fresco in Palazzo Pubblico

De enorme hoofdfiguur, symbool voor de tirannie, wordt omgeven door een aantal gruwelijke medestanders die de stad in de richting van de afgrond duwen: crudelitas (wreedheid), proditio (verraad), fraus (bedrog), furor (woede), divisio (verdeeldheid) en guerra (oorlog).


Boven zijn hoofd zweeft nog meer verschrikkelijks, namelijk avaritia (gierigheid), superbia (trots) en vanagloria (ijdelheid). De rechtvaardigheid, die bij de goede regering zo belangrijk is, ligt geboeid aan de voeten van de tiran, met naast haar een gebroken weegschaal. Het evenwicht is zoek: in de stad is het een grote chaos en het platteland maakt een desolate indruk.

Bedelorden

Deze slide heeft geen instructies

Bedelorden

kloosterorden die leven van giften van burgers

verlenen in ruil daarvoor diensten: onderwijs, armenzorg, ziekenzorg

vestigen zich in stad

voorbeeld: Franciscanen

in Nederland: minderbroeders of minrebroeders

Franciscus van Assisi

volgt het voorbeeld van Jezus

preken in volkstaal, op straat

volk schoonheid van de Schepping laten zien

benadrukt menselijke kant van Jezus 

daarom bijvoorbeeld introductie Kerststal > verhaal geboorte pakkender maken

Deze slide heeft geen instructies

Franciscus ontvangt stigmata

Franciscus met zichtbare stigmata

Deze slide heeft geen instructies

Waarom vestigen de Franciscanen zich in steden?

Deze slide heeft geen instructies

Paus Franciscus 

De vorige paus heeft gekozen voor de naam Franciscus. Welke boodschap zendt hij hiermee uit?

Deze slide heeft geen instructies

San Francisco, Assisi

Na zijn overlijden wordt Franciscus al snel heilig verklaard

Boven op zijn graf verreist een pelgrimskerk, de San Francisco

De muren van de kerk worden voorzien van fresco's van de kunstenaars Giotto.

Deze slide heeft geen instructies

San Francesco, Assisi

Romaanse kerk

fresco's met leven van Franciscus. 

In Italië tref je ook bij kerken uit de late middeleeuwen nog steeds de romaanse bouwstijl


Grote raampartijen zijn niet handig in combinatie met het Italiaanse klimaat


Giotto - Franciscus preekt voor de vogels

Deze slide heeft geen instructies

Giotto - 

Bewening van Christus

Deze slide heeft geen instructies

Giotto - 

De dood van de heilige franciscus

kloppend perspectief

plooien niet meer schematisch

houdingen van echte mensen

figuren hebben massa

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Schilderkunst Giotto

middeleeuws schilder

schildert mensen van vlees en bloed in natuurlijke omgeving


Plastische weergave van mensfiguren, 

licht en donkertinten, 

overlapping, 

één standpunt met kloppend perspectief

plooival

gezichtsuitdrukkingen



Deze slide heeft geen instructies

Verdrietige engelen boven het dode lichaam van Christus

Deze slide heeft geen instructies

In schilderkunst streeft men steeds meer naar echte weergave van wereld

In late middeleeuwen gaat men op onderzoek uit. 

Wereld is door God gegeven, maar dat betekent niet dat je niet alles mag onderzoeken.




Deze slide heeft geen instructies

Vanuit kathedraalscholen ontstaan universiteiten. Het onderwijs is gebaseerd op Artes liberales en Scholastiek.


Scholastiek: filosofische stroming waarbij de leer van de Bijbel in verbinding wordt gebracht met niet Bijbelse bronnen, zoals filosofen uit de Oudheid.


Deze slide heeft geen instructies

Thomas van Aquino 

scholasticus

omringd door schrijvers van Bijbel, filosofen met hun boeken


Al deze boeken inspireren Van Aquino

Zijn boek inspireert volgelingen

Onder op het paneel ligt de islamitische arts-filosoof Ibn Rushd. Hij bestudeerde eerder al het werk van Aristoteles en zorgde er voor dat dit toegankelijk werd voor West-Europa.

Maar zijn tijd is geweest, zijn rol is uitgespeeld (want zijn boek is dicht)

Vermaak in de stad

Deze slide heeft geen instructies

Ontwikkeling Liturgisch drama in vogelvlucht.


  1. Geestelijken verbeelden in de eredienst Bijbelverhalen, teksten zijn in het Latijn.

  2. In 8e/9e eeuw worden tropen, korte gezongen dialogen, toegevoegd aan gezangen om het levendiger te maken.

  3. Rond 1100 gingen leken meespelen in de verbeeldingen van het Bijbelverhaal, dus het Latijn werd vervangen door volkstaal.

  4.  Paus verbiedt in 1216 toneel in kerk, want voorstellingen worden steeds uitbundiger en volkser (niet gepast in eredienst). Vanaf nu werden ze buiten de kerk uitgevoerd.

Deze slide heeft geen instructies

Vermaak

Maar dat is niet einde van drama in middeleeuwen

In stad wordt vermaak juist steeds belangrijker.

Vaak is dat vermaak nog wel verbonden met het christelijk geloof.


Deze slide heeft geen instructies

Volksfeesten

verbonden met de indeling van het katholieke kerkelijk jaar

  • Carnaval, feest voorafgaand aan de vastentijd

  • Mariahemelvaart, dag waarop Maria ook werd opgenomen in de Hemel

  • Allerzielen, dag waarop wordt gebeden voor de zielen van overledenen


Palio van Siena, gehouden op 2 juli en 16 augustus

17 wijken, maar 10 paarden per race. 

Loting

Deze slide heeft geen instructies

Pasen in Florence

Van het altaar in de Duomo vliegt er een colombina, duif (een elektronische versie overigens), met een brandend lontje in haar bek, zwierig naar buiten, waar de carro, een prachtig versierde kar die wordt voortgetrokken door witte ossen, staat te wachten. Il carro ‘ontploft’ en siert de hemel boven de Duomo en de doopkapel met schitterend vuurwerk.

Processie

plechtige kerkelijke optocht. 

Vaak worden er heilige voorwerpen meegedragen in deze optocht.

vaak onderdeel van volksfeest


In Spanje wordt in de week voor Pasen, de Semana Sante (heilige week) een enorm aantal processie georganiseerd 

Doel: het lijden van christus gedenken

De vraag van vandaag:

Deze slide heeft geen instructies

Ontstaan nieuwe vormen van drama

  • mysteriespel

  • passiespel

  • mirakelspel

  • wagenspel (processiespelen)

Deze slide heeft geen instructies

Mysteriespel

theater gebaseerd op Bijbelverhalen

meerdere dagen, hele stad betrokken


voorbeeld: Passiespelen

Variant: wagenspelen


Deze slide heeft geen instructies

Passiespelen, Tegelen

Om de vijf jaar worden in Tegelen de Passiespelen georganiseerd. Het Passiespel verhaalt de gebeurtenissen uit de laatste dagen van het leven van Jezus. Christenen herdenken dit in de Goede Week voor Pasen. Het gaat onder meer om de intocht van Jezus in Jeruzalem, het Laatste Avondmaal met de twaalf apostelen, het verraad van Judas, de kruisgang en de kruisdood.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Processiespel

Deze slide heeft geen instructies

Wagenspel

Deze slide heeft geen instructies

Mirakelspel

wat losser van de Bijbel

gaat over zondaars die op wonderbaarlijke manier hun leven beteren

voorbeeld: Mariken van Nieumeghen

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

De dodendans (danse macabre)

Ondanks afwijzing van  kerk ontstond er in middeleeuwen een bijzonder verschijnsel:  dodendans.

Deze dodendansen vonden vaak plaats op  kerkhof, waar men als een soort bezwering een woeste dans uitvoerde op de graven.



Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

SPEL

(door acteurs)

THEATER

VORMGEVING

lichaam

stem

speelstijl

mise-en-scène

decor

locatie

kostuum

grime/hairstyling

rekwisieten/attributen

belichting

muziek

geluidseffecten

Deze slide heeft geen instructies

Wat is het verschil tussen een mysteriespel en een mirakelspel?

A

Een mysteriespel is gebaseerd op de Bijbelverhalen.

B

Een mirakelspel staat losser van de Bijbel en gaat over zondaars die op wonderbaarlijke wijze hun leven verbeteren.

C

Een mirakspel is gebaseerd op de Bijbelverhalen.

D

Een mysteriespel staat losser van de Bijbel en gaat over zondaars die op wonderbaarlijke wijze hun leven verbeteren.

Deze slide heeft geen instructies

Het liturgisch drama in de kerk ontwikkelt zich steeds verder en wordt groter en groter. In het begin worden alle rollen in het liturgisch drama nog door geestelijken en eventueel koorknapen gespeeld. Noem twee aannemelijke redenen waarom het later nodig wordt ook gewone burgers rollen te laten vervullen.

Deze slide heeft geen instructies

Bekijk de afb. in de vorige dia: het decor van het passiespel in Valenciennes. Dit zijn decorontwerpen die Hubert Cailleau in 1547. Uit bronnen is bekend dat deze passiespelen maar liefst vijfentwintig dagen duurden. Los van de duur van het spel, zie je aan deze decors dat het drama in de loop van de middeleeuwen steeds spectaculairder werd. Noem twee kenmerken waaraan dit te zien is

Deze slide heeft geen instructies

Wereldlijke muziek

Deze slide heeft geen instructies

Wereldlijke muziek


Weinig bewaard gebleven; vooral kerkelijke muziek werd genoteerd


bedoeld voor adel


gespeeld door troubadours en vaganten


Begeleid door instrumenten: harp, luit, vedel, trommels, tamboerijn.


Deze slide heeft geen instructies

Carmina Burana

Ontdekt rond 1800, maar dateert uit eerste helft 13e eeuw grote verzameling liedteksten

 teruggevonden in een Benedictijnerklooster


Ruim 200 niet kerkelijke teksten

Satirisch en plat

In, niet foutloos, Latijn

Geschreven door vaganten: drop-outs van klooster.

oftewel een rondtrekkende student of geestelijke in de middeleeuwen die een avontuurlijk en vaak ook losbandig leven leidde


1937 - Orff maakt  herschepping van oude Carmina Burana op basis van bestaande teksten

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Openingspagina uit de Carmina Burana

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Troubadour

reizende muzikant die niet kerkelijke liederen zingt.

hij zingt vaak voor adel en is zelf ook adellijk


Ze zingen vaak over hoofse liefdes, maar ook ridderverhalen en het laatste nieuws

Deze slide heeft geen instructies

Troubadours

Trouvères 

Wereldlijke muziek

Fragment:

Can vei la lauzeta mover - Bernart de Ventadorn


eenstemmig, maar beweeglijker dan Gregoriaans

Volkslied

Wereldlijke muziek

Fragment:

L’homme armé - anonieme componist 

Deze slide heeft geen instructies

Le jeu de Robin et Marion

geschreven rond 1285 door Troubadour

bijzonder: geen religieus verhaal, maar toch volledig uitgeschreven


verhaal: herderin Marion kiest voor herder Robin, maar edelman is ook verliefd op Marion en probeert dit te voorkomen

dialogen afgewisseld met volksliedjes die al bestonden

 

voorloper van opera en het hedendaags theater

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Wat is niet een correct verschil tussen een troubadour en een straatartiest?

A

De troubadour is vaak van adel en heeft een opleiding genoten, de straatmuzikant niet.

B

De troubadour treedt op aan het hof, de straatmuzikant voor het volk, op straat en in drinklokalen.

C

De straatmuzikant bezingt veel de hoofse liefde, dat geldt niet voor de troubadour.

D

De troubadour staat hoog in aanzien, de straatmuzikant staat laag in aanzien,

Deze slide heeft geen instructies

De meeste bewaard gebleven muziek is bestemd voor gebruik in de kerk. Pas in de late-middeleeuwen worden niet-kerkelijke liederen in notenschrift bewaard en uitgegeven. Door wie wordt die muziek geschreven?

Deze slide heeft geen instructies

Rondtrekkende troubadours aan de hoven integreren allerlei stijlen en invloeden in hun muziek. Sommigen ontwikkelen zich tot zelfstandige componisten met een eigen, origineel repertoire. Een middeleeuwse troubadour is een heel ander soort muzikant dan een straatartiest. Benoem de drie belangrijkste verschillen tussen een straatartiest en een troubadour.

Deze slide heeft geen instructies

Bij welke manier van zingen hoort dit fragment?

A

gregoriaans

B

parallel organum

C

vrij organum

D

eenstemmig

Deze slide heeft geen instructies

Kenmerken romaanse kerkbouw

A

Hoog, decoratief, Latijns kruis, burcht gevoel

B

Groot, skeletbouw, veel ramen, goddelijk licht

C

Klein, compact, knus

D

Somber, groot, dikke muren, weinig ramen

Deze slide heeft geen instructies

Noem drie aspecten van het exterieur waaraan je de romaanse bouwstijl kan herkennen.

Deze slide heeft geen instructies

Noem drie aspecten van het exterieur waaraan je de romaanse bouwstijl kan herkennen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke stijl van de middeleeuwen zie je bij de Notredame ?

A

Vroege Middeleeuwen

B

Byzantijns

C

Romaans

D

Gotiek

Deze slide heeft geen instructies

Leg uit waarom dit verhaal vaak boven de ingang van een kerk/kathedraal te zien is.

Deze slide heeft geen instructies

Gotisch of Romaans?

A

Gotisch

B

Romaans

C


D


Deze slide heeft geen instructies

Wat is geen kenmerk van gregoriaanse muziek

A

A-capella

B

Eenstemmig

C

Meerstemmig

D

Syllabisch

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Hoe noem je deze muziek

A

Gregoriaanse muziek

B

Hoofse muziek

C

Polyfonie

D

Volkslied

Deze slide heeft geen instructies

THEATER

Spelgegevens




Theater

VORMGEVINGSASPECTEN




Theater SPELASPECTEN

- 5 W's: wie, wat, waar, 

   wanneer, waarom?


- decor, locatie

- attributen, rekwisieten

-kostumering

- kap en grime

- licht
- muziek
- audiovisueel

Lichaam

Stem

Speelstijl

Mise-en-Scene

Voorstelling

wat te zien/te horen; beschrijf

Deze slide heeft geen instructies

Wat zijn de belangrijkste verschil tussen liturgisch drama en wereldlijk (straat)theater? Bespreek de 5 w's: wie, wat, waar, wanneer en waarom (functie)?

Deze slide heeft geen instructies

Locaties toneel in middeleeuwen

  • In de kerk (indien gespeeld door priesters, aangevuld met komedianten)

  • Op het kerkplein / in het portaal bovenaan de kerktrappen

  • In de kastelen of de kasteeltuinen

  • (Op stellages/wagens) op het marktplein


Deze slide heeft geen instructies

Leerdoelen historische context


  • uitleggen wat de invloed van de Katholieke Kerk is op het dagelijkse leven (kerkelijke feestdagen); 


  • uitleggen hoe steden en gilden zich ontwikkelen in de middeleeuwen;

Deze slide heeft geen instructies

Leerdoelen kunsthistorische context

  • uitleggen hoe Kerk, adel en stadsbesturen fungeren als opdrachtgevers voor kunstenaars;

  • uitleggen hoe de riddercultuur aan de hoven bijdraagt aan de liedcultuur en dans;




Deze slide heeft geen instructies

Leerdoelen stijlen en stromingen

de stijlkenmerken van middeleeuwse kunst herkennen en benoemen in een gegeven kunstwerk;
de (stijl)kenmerken van deze specifieke onderwerpen herkennen en benoemen:

  • dans — dans in relatie tot het geloof en de rol van gezelschapsdans;

  • muziek — muziek aan het hof;

  • theater — religieus drama in en buiten de kerk (mysterie-, passie- en mirakelspelen).

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies