Staatsinrichting van Nederland
VMBO KB Geschiedenis – Examenonderdeel A
Staatsinrichting van Nederland
VMBO KB Geschiedenis – Examenonderdeel A
Republiek en Monarchie
Staatsinrichting = manier waarop een land bestuurd wordt
Nederland was vroeger een republiek → nu een monarchie
Sinds 1813 is Nederland een koninkrijk
Tot 1848 had de koning veel macht → geen inspraak voor burgers
💡 Vraag: Wat is het verschil tussen een republiek en een monarchie?
Grondwet van 1848
Koning Willem II werd bang voor revoluties in Europa
Hij gaf opdracht tot een liberale grondwet
Opgesteld door Thorbecke
Meer macht voor parlement, ministers leggen verantwoording af
💡 Vraag: Wat was de rol van Thorbecke in 1848?
Constitutionele Monarchie
Nederland bleef een monarchie, maar mét grondwet
Koning werd politiek onschendbaar
Ministers kregen ministeriële verantwoordelijkheid
💡 Vraag: Wat betekent 'constitutionele monarchie'?
Kiesrecht en stemrecht
1848: censuskiesrecht (alleen rijke mannen)
1917: algemeen kiesrecht voor mannen + passief kiesrecht vrouwen
1919: vrouwen kregen ook actief kiesrecht
💡 Vraag: Wat is het verschil tussen passief en actief kiesrecht?
Kiesstelsels
Districtenstelsel (voor 1917): stemmen op iemand uit je regio
Evenredige vertegenwoordiging (vanaf 1917): landelijke stemverdeling
💡 Vraag: Wat is het verschil tussen districtenstelsel en evenredige vertegenwoordiging?
Parlement en Regering
Parlement = Eerste + Tweede Kamer
Regering = Ministers + Koning (staatshoofd)
Coalitie = samenwerking van regerende partijen
Oppositie = partijen buiten de regering
💡 Vraag: Wat is een coalitie en wat is een oppositie?
Kabinet en Ministerraad
Ministers + staatssecretarissen vormen het kabinet
Ministerraad bespreekt beleid en voert uit
💡 Vraag: Wat is het verschil tussen kabinet en ministerraad?
Rechten van het Parlement
Controlerende taken: interpellatie, enquête, budgetrecht
Wetgevende taken: amendement, initiatief (alleen Tweede Kamer)
💡 Vraag: Welke rechten heeft alleen de Tweede Kamer?
Wetgevingsproces
1. Minister/Tweede Kamerlid dient wetsvoorstel in
2. Tweede Kamer bespreekt, kan wijzigen
3. Eerste Kamer keurt goed of af
4. Koning en minister ondertekenen
💡 Vraag: Waarom moet een minister ook ondertekenen bij een wet?
Rechtsstaat
Nederland is een rechtsstaat: iedereen moet zich aan de wet houden
Burgers beschermd door grondrechten
💡 Vraag: Wat betekent 'rechtsstaat'?
Scheiding der Machten
Wetgevende macht → Parlement + Regering
Uitvoerende macht → Regering (kabinet)
Rechtsprekende macht → Rechters (onafhankelijk)
💡 Vraag: Waarom is scheiding van machten belangrijk?
Taken van de Eerste en Tweede Kamer
Eerste Kamer: wetten goed- of afkeuren
Tweede Kamer: wetten maken, wijzigen, controleren
💡 Vraag: Wat is het verschil in taak tussen de Eerste en Tweede Kamer?
Klassieke en sociale grondrechten
Klassieke grondrechten: vrijheid van meningsuiting, godsdienst, onderwijs
Sociale grondrechten: recht op werk, zorg, onderwijs, huisvesting
💡 Vraag: Wat is het verschil tussen klassieke en sociale grondrechten?
Politieke stromingen
Liberalisme: vrijheid, weinig overheid
Confessionalisme: geloof centraal
Socialisme: opkomen voor zwakkeren
💡 Vraag: Welke stroming stond achter de ARP?
Samenvatting
Grondwet 1848: parlement kreeg macht
Rechten parlement en wetgevingsproces
Scheiding der machten → rechtsstaat
Algemeen kiesrecht sinds 1919
💡 Vraag: Wat zijn de belangrijkste kenmerken van een rechtsstaat?