Medicatie

• newEditor
• Verpleging en verzorging
• MBO
• Studiejaar 1,2

Medicatie theorie

Wat is een medicijn?

Een medicijn is een chemische stof (of een combinatie van meerdere chemische stoffen) met een genezende werking op mens en/of dier.

Een medicijn wordt ook wel geneesmiddel of medicament genoemd.

Medicijnen

• Uitsluitend op recept (UR) - mag alleen gebruikt onder medisch toezicht, alleen in apotheek verkrijgbaar

• Niet-recept plichtig (NR) - te koop bij drogist of supermarkt

• Homeopathisch - worden gemaakt van natuurlijke producten en vallen onder Geneesmiddelenwet

• Alternatieve geneesmiddelen - kruiden/vitaminen/supplementen die niet vallen onder Geneesmiddelenwet 

Wat zijn medicijnen en welke namen hebben ze ?

Medicijnen noem je ook wel geneesmiddelen of medicamenten.

In een medicijn zit een werkzame chemische stof.

Medicijnen hebben vaak drie soorten namen:

Chemische-, soort- of groepsnaam = tot welke groep behoort het medicijn

Generieke- of stofnaam = geeft de werkzame stof van het medicijn aan

Merk- of handelsnaam = Fabrikanten geven de stof hun eigen merknaam of handelsnaam, omdat ze geld willen verdienen aan een medicijn.

Op welke manieren kun je medicijnen toedienen?

Medicijnvormen

• Medicijnen in vloeibare vorm (drankjes, druppels en injectievloeistoffen)

• Medicijnen in vaste vorm (Tabletten, Dragees, Capsules, Zetpillen, Vaginaal tabletten)

• Medicijnen in poedervorm en pleisters (zalf, strooipoeder en pleisters)

• Medicijnen met een verlengde werking (retard)

Waarvoor dient een medicijn?

• het genezen of voorkomen van een ziekte, gebrek, wond of pijn;

• het stellen van een geneeskundige diagnose;

• het herstellen, verbeteren of wijzigen van fysiologische functies in het lichaam.

• Bestrijden oorzaak van ziekte/kwaal

• Klachten verminderen of verdwijnen

• Aanvullen van tekorten
  

• Voorkomen het ontstaan van een ziekte

• Voor een onderzoek
  

• Geen echt medicijn; suggestieve werking

• Curatief/causaal

• Symptoombestrijders

• Substitutie/suppletief
  

• Preventief/Profylactisch

• Stellen van een diagnose

• Placebo

Doel van medicijnen / redenen van voorschrijven

Onderzoek  glucose voor diabetes; oogdruppels om pupil groot te maken

Medicatie die de oorzaak van een ziekte aanpakken hebben een

A

Profylactische werking

B

Causale werking

C

placebo werking

D

symptomatische werking

Placebo-effect

Een placebo is een middel dat er wel als geneesmiddel uitziet, maar geen werkzame stoffen bevat. Een soort neppil dus.

Farmacotherapeutisch Kompas of apotheek.nl

www.farmacotherapeutischkompas.nl of

Download nu de app op jouw tablet of telefoon: FK

of ga naar: www.apotheek.nl

Hierin kun je informatie opzoeken over medicijnen.

Welke controle van de medicatie is niet nodig

A

persoon

B

dosering

C

toedieningsvorm

D

uiterlijk

De regel van 5...

De regel van 5...

Juiste...           zorgvrager

Juiste...           medicijn

Juiste...           tijdstip

Juiste...           toedieningsroute

Juiste...           dosering

Medicatie toedienen

Medicijnen kunnen op twee manieren worden toegediend:

enteraal, dat wil zeggen via het maag-darmkanaal

parenteraal, dat wil zeggen via een andere weg.

Enteraal:

via de mond = per os (bijv. tablet, dragee, capsule)

via de anus = rectaal (bijv. zetpil)

Het heeft de voorkeur om medicatie met water in te nemen

A

juist

B

onjuist

C

D

dubbele controle van medicatie is ervoor om

A

de familie gerust te stellen

B

de zorgvrager te controleren op juist medicatiegebruik

C

de veiligheid van de zorgvrager te waarborgen

D

Farmokinetiek

Farmokinetiek = Proces van wat een medicijn doet met het lichaam.

Dit wordt ingedeeld in vier fasen:

1. absorptie (opnemen);

2. distributie (verdeling);

3. metabolisme (omzetten);

4. eliminatie (uitscheiding).

Wat betekent farmacokinetiek?

A

eliminatie (uitscheiding).

B

distributie (verdeling);

C

Proces van wat een medicijn doet met het lichaam.

D

absorptie (opnemen)

Hoe kun je medicijnen verkrijgen?

1. Via Apotheek en drogist (vrij verkrijgbaar, niet vergoed door ZV)

2. Op naam en recept via de apotheek. Recept wordt voorgeschreven door een arts, tandarts, verloskundigen, psychiaters of verpleegkundig specialist

Wie levert een actuele medicatie toedieningslijst?

A

De arts

B

De apotheek

C

De verpleegkundige

D

De helpende

Paracetamol is een

A

Uitsluitend op recept - medicijn

B

Niet recept plichtig -medicijn

C

Homeopathisch middel

D

Alternatief geneesmiddel

Echinaforce is een

A

Uitsluitend op recept - medicijn

B

Niet recept plichtig -medicijn

C

Homeopathisch middel

D

Alternatief geneesmiddel

Fosinopril (bloeddrukverlager) is een

A

Uitsluitend op recept - medicijn

B

Niet recept plichtig -medicijn

C

Homeopathisch middel

D

Alternatief geneesmiddel

Indicatie

Contra-indicatie

Aandoening/ziekte of symptoom waarvoor het medicijn wordt voorgeschreven

Medicijn verergert de ziekte, dit is een reden om het medicijn niet te gebruiken

Voorbeeld

Sommige pijnstillers (diclofenac of ibuprofen) zijn slecht voor de nieren als de patiënt al een slechte nierfunctie heeft. Je geeft dan liever een andere pijnstiller, zoals paracetamol of morfine

Wat moet er op een recept staan?

• datum van voorschrijven;

• naam en geboortedatum van de zorgvrager;

• opnamenummer (of ziekenhuisnummer in het ziekenhuis);

• naam van het medicijn (stof- of merknaam);

• dosering (hoeveelheid en concentratie);

• wijze van toediening;

• wanneer relevant: aanwijzingen voor gereedmaken van de medicijnen, bijvoorbeeld wel/niet malen;

• duur van het gebruik;

• wanneer innemen: voor, na of tijdens de maaltijd;

• naam, adres en handtekening van de behandelaar.

Wat moet op verpakking medicijn staan?

• naam en geboortedatum van de zorgvrager;

• opnamenummer (of ziekenhuisnummer in het ziekenhuis);

• naam apotheek;

• afleveringsdatum;

• naam van het medicijn (stof- of merknaam);

• dosering (hoeveelheid en concentratie);

• wijze van toediening;

• bewaarvoorschriften (hoe iets bewaard moet worden);

• uiterste gebruiksdatum;

• waarschuwingen (bijvoorbeeld: raadpleeg voor gebruik de bijsluiter, buiten bereik van kinderen bewaren)

Medicijnen op recept in de instelling

De verpleegkundige die verantwoordelijk is voor de medicatietoediening, vraagt (nadat de arts het recept heeft voorgeschreven) medicijn aan bij de apotheek die verbonden is aan de instelling. Als het medicijn op de afdeling arriveert, controleert de verpleegkundige het medicijn, registreert het en dient het toe aan de zorgvrager.

MEDICATIE DEELLIJST

Patiënt: Mw. Peters (18-07-1952) Patiëntennummer: 549584

Apotheek: Tepa Aalsmeer 

Allergieën: Benzodiazepines

Etalpha (Alphacalcidol) 0,75mg

2 x dd 0,75mg (tabletten van 0,25mg)

Voorschrijver: Dr. Doorn

Gestart: 02-08-2020

Maandag

08:00 3

18:00

21:00 3

Loop de 5 stappen langs. Hoe ziet dit er in de praktijk uit?

1. Juiste medicijn

2. Juiste patiënt?

3. Juiste tijdstip?

4. Juiste wijze van toediening?

5. Juiste dosering?

Welke gegevens staan er op de baxterrol?

GDS (baxter)

Voorbeeld

K. de Haas 10-04-1938

Maandag 08 maart 2020 08.00h

1 Ibuprofen 600mg tabl

tablet, ovaal, roze

1 Metformine 850mg

tablet, rond, wit

1 omeprazol 40mg

tablet, ovaal, geel

Welke medicijnen zitten niet in de baxter?

Losse medicijnen

Zalf, pleister, poeder, inhalatiemedicatie, zetpillen, chemotabletten, antibioticakuur, antistollingsmedicatie trombosedienst

Een bruistablet is een specifieke medicijnvorm. Kun je er nog 3 noemen?

Deze medicijnvorm noemen we

A

Tablet

B

Dragee

C

Bruistablet

D

Capsule

Deze medicijnvorm noemen we

A

Dragee

B

Tablet

C

Zetpil

D

Smelttablet

Deze medicijnvorm noemen we

A

Tablet

B

Dragee

C

Smelttablet

D

Capsule

Deze medicijnvorm noemen we

A

Drank

B

Klsyma

C

Gel

D

Spray

Deze medicijnvorm noemen we

A

Gel

B

Klysma

C

Drank

D

Druppelvloeistof

Deze medicijnvorm noemen we

A

Tablet

B

Dragee

C

Bruistablet

D

Smelttablet

Systemische werking

Medicijn wordt ingeslikt of ingespoten en opgenomen in het bloed. Vervolgens wordt het afgegeven op de juiste plek

Lokale werking

Medicijn doet z'n werk op de plek waar het wordt aangebracht

Pufjes, zalven, oogdruppels, oordruppels

Systemische werking

Lokale werking

Wie doet wat?

Arts: schrijft medicatie voor

Apotheek: Maakt medicatie klaar en levert af

JIJ:

- zet medicatie uit

- reikt medicatie aan en/of dient medicatie toe

- registreert en tekent af

- signaleert knelpunten (VIM/MIM!)

- Evalueert behandeling samen met cliënt en arts

Beoordeling eigen beheer medicatie

Categorie 1: cliënt bestelt en gebruikt medicatie zelf

Categorie 2: begeleider bestelt medicatie, cliënt gebruikt medicatie zelf

Categorie 3: cliënt bestelt medicatie, begeleider biedt hulp bij (een deel van) medicatie

Categorie 4: begeleider bestelt en biedt hulp bij (een deel van) medicatie

Categorie 5: begeleider bestelt, biedt hulp bij medicatie en ziet toe op inname

Welke 'BEM' komt in jouw zorginstelling het meest voor?

Van welke medicijn weet je dat ze een verslaving kunnen geven?

Casus

Je komt bij binnen bij Dhr. Kaas. Het is 11.00h en hij ligt in bed, hij vertelt zich ziek te voelen. Ook geeft hij aan om 10.00h gebraakt te hebben en erge last van diarree te hebben.

Wat doe je?

Casus

Je hebt ochtendzorg verleent bij Mw. Roelvink en reikt de medicatie aan. Mw. wil de medicatie niet nemen, zegt dat ze er erg buikpijn van krijgt en dat jullie daar niets aan doen. 

Wat doe je?

Casus

Je helpt Dhr. Tolbeek bij het eten en innemen van medicatie. Dhr. heeft moeite met slikken, hij kan de grote tabletten moeilijk wegkrijgen. 

Wat doe je?

Observaties

Na het toedienen van medicijnen moet je de zorgvrager altijd observeren. Je observeert of hij eventueel bijwerkingen heeft die beschreven zijn in de bijsluiter.

Observeer:

• Allergische reactie

• Anafylactische shock

Algemene aandachtspunten bij medicijngebruik

• Toon de juiste beroepshouding

• Houd rekening met de levensfase en zorgcategorie van de zorgvrager

• Voorzie de zorgvrager van de juiste informatie

• Houd je aan de voorschriften en wetten omtrent medicatieverstrekking

Regels en voorschriften hanteren

• Raak medicijnen niet met je blote handen aan

• Je gebruikt de regel van 5 bij het controleren, uitzetten en verstrekken van de medicatie. (De 5 J’s of High 5 van medicatieveiligheid)

• Weet wat je geeft!!!

• Weet wanneer dubbele controle voor toediening nodig is

• Medicijnen mogen niet zomaar in de vuilnisbak worden gegooid

De zorgverlener die medicijnen gereedmaakt moet hiervoor .... zijn

A

bevoegd

B

bekwaam

C

bevoegd en bekwaam

D

niet bevoegd en bekwaam

Wat moet je van het medicijn weten 

Als je medicijnen gaat delen, zorg dat je op de hoogte bent van:

• de werking van het medicijn

• van de gebruikelijke dosering

• van factoren die de werking kunnen beïnvloeden

• van bijwerkingen en reacties

• van toedieningsmethoden.

Waarom worden de 5J's gebruikt bij medicijnen geven en waar staan ze voor?

Hoe controleer of je aan de juiste persoon het medicijn geeft?

A

geboortedatum zeggen en vragen of het klopt

B

naam aan de zorgvrager vragen

C

geboortedatum aan de zorgvrager vragen

D

je hoeft niet te controleren je kent hem al

Wat is een GDS ?

Voorbeelden van GDS

Er zijn verschillende soorten geneesmiddel distributiesystemen, zoals:

Medicijnen op een rol (baxtersysteem)

Medicijndoos

Etui met losse dagcassettes

de Slimme medicijndispenser Medido

Welke medicijnen moeten dubbel gecontroleerd worden voordat je het aan de zorgvrager verstrekt?

Opiaten

• Opiaten staan níet op de lijst 'dubbel te controleren medicatie'.
  

• Extra controle en administratie bij opiaten heeft te maken met voorkomen van misbruik, en wordt geëist vanuit de Opiumwet. Daarom zijn bij beheer van opiaten controles ingebouwd.

• Opiaten controleer je daarom meestal met 2 personen, je tekent dit af en sluit de opiatenkast af met een sleutel of code. (Hoe zit dat op jouw BPV?)

Wie is verantwoordelijk als de zorgvrager weigert zijn medicijnen in te nemen?

A

zorgvrager zelf

B

jij, je hebt de medicijnen aangereikt

C

de arts

D

de teamleider

Jij gaat de medicatie delen aan de zorgvragers waar jij vandaag voor zorgt. Hoe kun je op een veilige manier medicijnen uitzetten/geven?