Criminaliteit en rechtsstaat.pptx
Criminaliteit en Rechtsstaat
2024-2025
Onderdelen in deze les
Criminaliteit en Rechtsstaat
2024-2025
H1 Wat is criminaliteit
Lesdoel: Je weet wat criminaliteit is, hoe dit ontstaat en kan criminaliteit als maatschappelijk probleem herkennen en beschrijven.
2
Wat is criminaliteit
3
Criminaliteit is het geheel van gedragingen dat door de wet strafbaar gesteld wordt.
We noemen dit een delict of strafbaar feit.
Delicten worden in de wet onderverdeeld in overtredingen en misdrijven.
-> Lees in je boek:
BB blz. 7
KB blz. 8
Schrijf op in je schrift:
Twee verschillen tussen een overtreding en een misdrijf
Oefening overtreding/ misdrijf
Schrijf op in je schrift of onderstaande delicten voorbeelden zijn van overtredingen of misdrijven.
4
Moord
Wildplassen
Diefstal
Inbraak
Doodslag
Mishandeling
Burenoverlast
Verkrachting
Vernieling
Heling
Openbare dronkenschap
Criminaliteit als sociaal en politiek probleem
Sociaal probleem: onwenselijk, in strijd met waarden en normen, verschillende visies
Politiek probleem: actie door overheid, probleem op politieke agenda; zorgen voor veiligheid/handhaven openbare orde
5
Plaats- en tijdgebonden
Criminaliteit is een relatief begrip.
Plaats: het verschil tussen twee plaatsen
Tijd: het verschil tussen vroeger en nu
6
Examenopdracht
7
Thailand eerste land in Zuidoost-Azië dat homohuwelijk gaat legaliseren
De Thaise senaat heeft met een overgrote meerderheid gestemd voor een wetsvoorstel om het homohuwelijk te legaliseren. Thailand wordt hiermee het eerste land in Zuidoost-Azië waar mensen van hetzelfde geslacht met elkaar mogen trouwen.
NOS Nieuws dinsdag 18 juni 2024, 11:58
Leg aan de hand van bovenstaande tekst uit dat criminaliteit een relatief begrip is.
-> Criminaliteit is een relatief begrip omdat ..
Kernbegrippen maatschappijkunde
Waarde
Norm
Geschreven en ongeschreven regel
Rechtsregel
Je kan deze benoemen, herkennen, beschrijven en toepassen. Ook kan je het verband tussen deze begrippen uitleggen.
8
Kernbegrippen maatschappijkunde
Lees in je boek
BB blz. 6
KB blz. 6
Schrijf op in je schrift:
Een waarde die te maken heeft met criminaliteit
Een norm die bij deze waarde past
Gaan jouw waarde en norm over een geschreven of ongeschreven regel? Waarom?
Wat heeft dit te maken met rechtsregels?
9
Wetboeken
Delicten staan omschreven in wetboeken/wetten. Voorbeelden hiervan zijn:
Het Wetboek van Strafrecht
De Opiumwet
De Wet wapens en munitie
De Wegenverkeerswet
Lees in je boek
BB blz. 6 het stukje ‘’crimineel gedrag’’
KB blz. 6 en 7 het stukje ‘’wat is criminaliteit?’’
10
Wetboeken
Delicten staan omschreven in wetboeken/wetten. Voorbeelden hiervan zijn:
Het Wetboek van Strafrecht (geweldsmisdrijven, fraude, witwassen, belastingontduiking, diefstal)
De Opiumwet (met delicten zoals: het exploiteren van een hennepkwekerij, of het dealen van harddrugs)
De Wet wapens en munitie (vervaardigen, verhandelen, vervoeren, voorhanden hebben, dragen enz. van wapens en munitie)
De Wegenverkeerswet (voorbeelden van misdrijven: rijden onder invloed, doorrijden na een ongeval, joyriding. Voorbeelden van overtredingen: gevaarlijk rijgedrag, zonder helm op een bromfiets rijden of door het rode licht rijden)
11
Wetboeken
Lees de uitgedeelde artikelen.
Heb je de artikelen ingedeeld bij het goede wetboek?
12
Wetboeken
Bekijk de uitgedeelde krantenberichten.
Schijf op in je schrift: bij welk wetboek hoort het delict dat is gepleegd?
Artikel 1 hoort bij …
Artikel 2 hoort bij …
Artikel 3 hoort bij …
Artikel 4 hoort bij …
13
H2 criminaliteit is een probleem/ ons beeld van criminaliteit
14
De kandidaat kan criminaliteit beschrijven en herkennen als maatschappelijk probleem
Criminaliteit als maatschappelijk probleem
De kenmerken van een maatschappelijk probleem:
Veel mensen hebben er last van
Er zijn verschillende meningen over
Er wordt in de media veel over gepraat
De overheid bemoeit zich ermee
Voldoet ’criminaliteit’ aan deze kenmerken?
15
Gevolgen van criminaliteit
Criminaliteit kan materiële en immateriële gevolgen hebben.
Materiële gevolgen: gevolgen van criminaliteit die zijn uit te drukken in geld.
Immateriële gevolgen: gevolgen van criminaliteit die niet uit te drukken zijn in geld, bijv. verwondingen.
Schrijf op in je schrift
Drie voorbeelden van materiële gevolgen
Drie voorbeelden van immateriële gevolgen
16
Gevolgen criminaliteit
Schrijf op in je schrift:
Twee materiële gevolgen
die je herkent in het filmpje.
Twee immateriële gevolgen
die je herkent in het filmpje.
17
Gevolgen van criminaliteit
Gevolgen op materieel vlak:
- kosten voor burgers en bedrijven voor het nemen van preventieve maatregelen
- kosten voor burgers en bedrijven als gevolg van doorberekening van kosten zoals verhoogde verzekeringspremies en financiële kosten ten gevolge van verlies of schade aan goederen
- uitgaven van de overheid ter bestrijding van criminaliteit
Gevolgen op immaterieel vlak:
- gevoelens van angst en onveiligheid
- emotionele en geestelijk schade
- aantasting van het rechtsgevoel, morele verontwaardiging
- verandering van opvattingen over goed en kwaad/normvervaging
- verlies aan vertrouwen in politiek en overheid
- gevaar voor eigenrichting
18
Gevolgen van criminaliteit
Heb je de materiële en immateriële gevolgen van criminaliteit goed ingedeeld?
19
Veelvoorkomende criminaliteit
Veelvoorkomende criminaliteit is een belangrijke oorzaak van onveiligheidsgevoelens bij burgers.
Kenmerken van veelvoorkomende criminaliteit zijn:
- het gaat om massaal voorkomende strafbaar gestelde gedragingen;
- die veel schade veroorzaken;
- hinderlijk zijn en gevoelens van onveiligheid bevorderen. Veelvoorkomende criminaliteit wordt in het algemeen licht bestraft zeker bij een eerste overtreding.
Voorbeelden: (winkel)diefstal, vernieling, licht uitgaansgeweld of verduistering.
20
Vervolging van veelvoorkomende criminaliteit
21
Geregistreerde en ongeregistreerde criminaliteit
Niet alle delicten die worden gepleegd zijn bekend bij de politie, deze criminaliteit is ongeregistreerd.
Delicten die wel bekend zijn bij de politie noemen we geregistreerde criminaliteit.
Als we spreken over geregistreerde criminaliteit komt dit uit de volgende bronnen:
Politiestatistieken (BB en KB)
Slachtofferonderzoek (BB en KB)
Daderonderzoek (alleen KB)
Veiligheidsmonitor (alleen KB)
22
Politiestatistieken
Deze bevatten cijfers over strafbare feiten die bij de politie bekend zijn geworden door opsporing en door aangiften.
Nadelen van deze manier van meten: (alleen KB)
Veel misdrijven en overtredingen komen niet ter kennis van de politie.
Zichtbare vormen van criminaliteit zullen oververtegenwoordigd zijn in de cijfers ten opzichte van minder zichtbare vormen van criminaliteit.
De aangiftebereidheid verschilt per misdrijf waardoor het kan lijken of bepaalde misdrijven vaker worden gepleegd dan andere.
Selectief opsporingsbeleid beïnvloedt de cijfers voor bepaalde vormen van criminaliteit; criminaliteit waar de politie veel aandacht aan besteedt zal ook eerder worden geconstateerd. Ook kan de politie meer aandacht hebben voor bepaalde groepen in de samenleving.
23
Slachtofferonderzoek
Enquêtes onder onderzochte personen die kunnen aangeven of ze het slachtoffer zijn geweest van bepaalde misdrijven in het afgelopen jaar. Het is een steekproef onder de bevolking en niet alleen onder slachtoffers.
Voordeel van deze manier van meten: (alleen KB)
ook niet-aangegeven misdrijven komen zo in de cijfers naar voren.
Nadelen van deze manier van meten: (alleen KB)
Er kan een emotionele drempel bestaan voor het beantwoorden van vragenlijsten.
Voor sommige vormen van criminaliteit zijn niet altijd aanwijsbare slachtoffers (bijvoorbeeld vernielingen van openbaar bezit) waardoor die niet gemeten worden.
24
Daderonderzoek (alleen KB)
Enquêtes waarin de onderzochte personen zelf kunnen aangeven of ze al of niet een delict hebben gepleegd.
Voordeel van deze manier van meten is dat ook niet-ontdekte en weinig zichtbare delicten (bijvoorbeeld fraudezaken) bekend worden.
Nadeel van deze manier van meten: het is mogelijk dat personen niet altijd een eerlijk antwoord geven, zeker bij daders van zware misdrijven.
25
Veiligheidsmonitor (alleen KB)
De overheid wil weten hoe veilig Nederlanders zich voelen en waar gevoelens van onveiligheid vandaan komen. Om die reden meet de overheid elke twee jaar via een enquête hoe veilig burgers zich voelen, door bijvoorbeeld te meten:
Of burgers slachtoffer zijn (geweest) van een crimineel gedrag (slachtofferenquête).
Of burgers respectloos en/of overlastgevend gedrag hebben ervaren. Hoe burgers het werk van de politie ervaren.
26
Criminaliteit en de media
Via media kunnen aangrijpende criminele daden heel snel over de hele wereld worden verspreid en dus een groot bereik krijgen.
In door media verspreide berichtgeving over criminaliteit is crimineel gedrag met geweld en andere opvallende vormen van criminaliteit relatief oververtegenwoordigd. Dit komt mede omdat het versturen van berichtgeving over sterk normoverschrijdend/ crimineel gedrag, de zender veel aandacht kan opleveren.
De beeldvorming over de aard, omvang en de ontwikkeling van de criminaliteit kan flink verschillen met de daadwerkelijk voorkomende criminaliteit.
Wat wordt hier eigenlijk mee bedoeld?
27
Criminaliteit en de media (alleen KB)
Opmerkingen over effecten van beeldvorming over criminaliteit:
Media kunnen bepaalde opvattingen over de oorzaken van criminaliteit en kenmerken van criminelen versterken.
Het stereotype beeld kan bijvoorbeeld ontstaan dat criminaliteit alleen voorkomt onder jongeren en gebonden is aan etniciteit.
Media spelen een rol in het tot stand komen van de publieke opinie. Met betrekking tot criminaliteit kan hierbij worden gedacht aan opvattingen van het publiek over de wijze waarop bepaalde misdrijven voorkómen en bestraft moeten worden.
Volgens sommigen kunnen media ook van invloed zijn op het ontstaan van crimineel gedrag. Bijvoorbeeld het kopieergedrag na het kennisnemen van nieuwsberichten.
De kandidaat kan uitleggen dat er verschil kan bestaan tussen de in een land voorkomende criminaliteit en de door burgers ervaren onveiligheid mede door berichtgeving van de media.
28
29
H3 oorzaken criminaliteit
Lesdoel: de kandidaat kan oorzaken van criminaliteit herkennen en beschrijven.
30
Voor het examen
Sommige groepen zijn OVERvertegenwoordigd in de criminaliteit.
Sommige groepen zijn ONDERvertegenwoordigd in de criminaliteit.
31
32
Oorzaak: maatschappelijke positie
33
Mensen met een lage maatschappelijke positie vertonen eerder crimineel gedrag dan mensen met een hoge maatschappelijke positie.
De maatschappelijke positie is de plaats die iemand inneemt op de maatschappelijke ladder.
Oorzaak: etnische afkomst
34
Het begrip ‘etnisch’ gaat over waar iemand oorspronkelijk vandaan komt.
Het aantal mensen met een allochtone afkomst dat in aanraking komt met de politie is groter dan het aantal autochtonen dat in aanraking komt met de politie.
Oorzaak: geslacht
35
Mannen komen vaker in aanraking met justitie dan vrouwen.
Jongens zijn lichamelijk sterker dan meisjes
Jongens worden sneller beïnvloed door een groep (stoer doen)
Jongens en meisjes krijgen een andere opvoeding
Meiden houden zich in de loop der jaren wel steeds vaker bezig met crimineel gedrag.
Oorzaak: leeftijd
36
Jongeren komen vaker in aanraking met justitie dan volwassenen.
Zij hebben minder te verliezen dan volwassenen
Plegen veelal veelvoorkomende criminaliteit
Gebruiken vaker alcohol en drugs
Oorzaken van criminaliteit
De kans op het ontwikkelen van strafbaar gedrag neemt toe als mensen te kampen hebben met een opeenstapeling van elkaar versterkende risicofactoren zoals:
Psychische of gedragsproblemen
Een onveilige opvoeding
Problematisch drank- en/of drugsgebruik
Foute vrienden/groepsdruk
Omgekeerd bestaan er ook beschermende factoren, die zorgen voor een kleinere kans op crimineel gedrag. Het gaat hier bijvoorbeeld om:
het hebben van een baan/het volgen van onderwijs;
een relatie hebben/deel zijn van een hecht gezin;
het beschikken over goede sociale vaardigheden.
37
Theorieën over crimineel gedrag (KB)
Er zijn verschillende theorieën die crimineel gedrag proberen te verklaren. Sommige theorieën zijn algemeen en zeggen alle vormen van criminaliteit te verklaren, andere theorieën zijn specifiek en gericht op een bepaald type dader of een bepaald type delict.
Aangeleerd gedragstheorie
Bindingstheorie
Rationele-keuze-theorie
Etikettentheorie
38
Aangeleerd gedragstheorie
Deze theorie gaat ervan uit dat crimineel gedrag wordt aangeleerd in contact met mensen uit de eigen omgeving (familie, jeugdgroepen).
39
Bindingstheorie
Deze theorie stelt dat de maatschappelijke binding (met gezin, school, vriendengroep, vrijetijdsverenigingen) criminaliteit sterk doet verminderen.
Wanneer mensen een hechte maatschappelijke binding ontwikkelen, houden ze zich sneller aan de algemeen geldende waarden en normen.
40
Rationele-keuze-theorie
41
Deze theorie stelt dat een misdrijf wordt gepleegd naar aanleiding van een rationele keuze. Een afweging van kosten (pakkans, beveiliging, sociale controle) en baten (geld of goederen).
Etikettentheorie
Deze theorie stelt dat wanneer de omgeving het etiket ‘crimineel’ op een persoon drukt, die persoon zich hier ook naar gaat gedragen. Dit gebeurt mogelijk bij mensen die zich afwijkend gedragen of al eerder een misdaad hebben begaan.
42
Als je ouder wordt..
Uit onderzoek blijkt dat een groot deel van de jeugd zich schuldig maakt aan het plegen van in het algemeen lichte vergrijpen.
De meeste jeugdige delinquenten (criminelen) ontwikkelen zich niet tot volwassen criminelen, maar stoppen met het plegen van misdrijven zodra zij volwassen worden en verantwoordelijkheid gaan dragen in een baan of een gezin. Slechts een kleine minderheid van (vooral) jongens blijft doorgaan met het plegen van misdrijven. Van alle opgroeiende jongens vertoont ongeveer vijf procent blijvend strafbaar gedrag.
Personen die zich bij herhaling schuldig maken aan het plegen van strafbare feiten, worden recidivisten (recidivist) genoemd.
43
H4/H5 Nederland is een rechtsstaat en het strafrecht
44
Rechtsstaat
Rechtsstaat: een land waarin de rechten en plichten van de burgers en overheid zijn vastgelegd in de grondwet.
Kenmerken van de rechtsstaat
Er is een grondwet
Er zijn grondrechten (mensenrechten)
De overheid moet zich houden aan de wetten van Nederland en de EU
Er is een onafhankelijke rechterlijke macht (Trias Politica)
Het Parlement wordt democratisch gekozen
Grondrechten
Voorbeelden:
vrijheid van meningsuiting
persvrijheid
vrijheid van vergadering
vrijheid van het oprichten van verenigingen en politieke partijen
vrijheid van onderwijs
vrijheid van godsdienst
vrijheid van betoging en recht op privacy
Mensenrechten..
48
Mensenrechten
Trias Politica (alleen kb)
Scheiding der machten
Wetgevende macht
Uitvoerende macht
Rechtsprekende macht
Wetgevende macht
Hoe is het in Nederland in de praktijk geregeld?
De wetgevende macht bestaat uit het parlement en de regering.
De meeste wetsvoorstellen komen van de regering. Het parlement moet vervolgens instemmen met het wetsvoorstel, anders kan het geen wet worden. De Tweede Kamer kan zelf ook met wetsvoorstellen komen, maar dat gebeurt niet zo vaak.
Uitvoerende macht
De uitvoerende macht bestaat uit de regering.
De regering geeft namelijk leiding aan de ministeries en hun ambtenaren, die zich bezighouden met de uitvoering van wetten.
Als de regering haar werk niet goed doet, dan kan het parlement de regering ten val brengen. Dat betekent dat de regering moet opstappen. Er komen dan meestal nieuwe verkiezingen.
Rechtsprekende macht
De rechterlijke macht in Nederland bestaat uit de rechters en het Openbaar Ministerie.
De rechters spreken recht op basis van wetten. In een rechtsstaat kan een rechter ook een uitspraak doen die nadelig is voor de overheid.
Rechters horen niet bij de wetgevende macht. Het Openbaar Ministerie (OM) vervolgt verdachten van een strafbaar feit. Het OM valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Veiligheid en Justitie. De minister geeft in grote lijnen aan hoe het OM moet werken. Dat geeft de minister (iemand die tot de uitvoerende macht hoort) een beetje invloed. Als het OM grote fouten maakt, dan is de minister daarvoor politiek verantwoordelijk.
Dilemma van de rechtsstaat
54
Het dilemma tussen rechtsbescherming en rechtshandhaving (KB)
De taak van de overheid om de rechtsorde te
handhaven kan op gespannen voet staan met
het waarborgen van de vrijheden van burgers.
Dit wordt wel het dilemma van de rechtsstaat
genoemd: het dilemma tussen
rechtshandhaving en rechtsbescherming.
55
Kenmerken van de rechtsstaat
Rechtsbescherming blijkt uit de volgende kenmerken van de rechtsstaat:
Er is sprake van een machtenscheiding; de rechter is onpartijdig en onafhankelijk van de uitvoerende en wetgevende macht.
Er zijn grondrechten; wezenlijk is het beschermen van de individuele vrijheid van de burger.
Alle burgers zijn voor de wet gelijk. Er is sprake van rechtsgelijkheid.
Het handelen van een overheid moet altijd gebaseerd zijn op een wet. Er is sprake van rechtszekerheid.
56
Klassenjustitie (KB)
Van klassenjustitie is sprake als politie, justitie of de rechter mensen uit verschillende sociale klassen en uit verschillende etnische groepen verschillend behandelen. Hierdoor is er een kans op rechtsongelijkheid bij aanhouding, vervolging en veroordeling.
57
Uitgangspunten van het strafrecht I
Bij strafbaar gedrag moet het gaan om menselijk gedrag.
Het gedrag moet beschreven staan in een delictsomschrijving, met andere woorden het moeten handelingen zijn, die in de wet strafbaar zijn gesteld.
De wet bepaalt welke straf maximaal mag worden gegeven.
Misdrijven en overtredingen kunnen verjaren.
Iedereen wordt voor onschuldig gehouden totdat zijn schuld door de rechter is bewezen. Bij gebrek aan bewijs volgt vrijspraak.
58
Uitgangspunten van het strafrecht II
Er wordt rekening gehouden met de achtergronden en persoonlijke eigenschappen van de dader. Het feit moet aan de schuld van de dader te wijten zijn; dit is bijvoorbeeld niet het geval bij ontoerekenbaarheid.
Er wordt rekening gehouden met de situatie waarin het delict plaatsvond.
De wet biedt de mogelijkheid om rekening te houden met omstandigheden, waaronder een overtreding of misdrijf is begaan, bijvoorbeeld noodweer en overmacht. Het gedrag is dan niet strafbaar.
Voor jongeren geldt het jeugdstrafrecht. Er wordt rekening gehouden met de ernst van het gepleegde delict.
59
Het jeugdstrafrecht
60
Het jeugdstrafrecht
Jongeren onder de 12 jaar kunnen niet strafrechtelijk worden vervolgd.
Voor jongeren tussen de 12 en 18 jaar gelden bijzondere bepalingen: zij staan voor de kinderrechter en de rechtszittingen zijn niet openbaar. Er gelden andere straffen en maatregelen: De maximale aantal jaren gevangenisstraf waartoe jongeren kunnen worden veroordeeld is een stuk minder hoog dan het maximaal aantal jaren gevangenisstraf dat volwassenen kunnen krijgen.
In sommige gevallen geldt ook voor 16 tot 18-jarigen het volwassenenstrafrecht en voor 18 tot 23-jarigen het jeugdstrafrecht, op grond van hun persoonlijkheid of omstandigheden. Vanaf 23 jaar geldt de volledige strafrechtelijke aansprakelijkheid en het volwassenenstrafrecht.
61
Het jeugdstrafrecht
Pij-maatregel (Plaatsing in een Inrichting voor Jeugdigen); een jongere met een gebrekkige ontwikkeling of psychische stoornis kan worden opgenomen in een justitiële jeugdinrichting. Hier krijgt hij een intensieve behandeling en begeleiding om herhaling van het misdrijf te voorkomen. Dit kan later worden omgezet in tbs.
Jongeren van 12 tot 18 jaar die een strafbaar licht vergrijp plegen, kunnen door politie of leerplichtambtenaren naar Halt worden doorverwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen een leer- en/of werkopdracht en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders.
De jongere moet excuses aanbieden aan eventuele slachtoffers en de eventuele schade vergoeden. Op deze manier krijgen jongeren inzicht in hun eigen gedrag. In het jeugdstrafrecht kan een taakstraf ook bestaan uit een leerstraf. Bij een leerstraf volgt de gestrafte een verplichte training of cursus om zijn onderliggende probleem aan te pakken.
62
Justitiële jeugdinrichtingen
63
64
Uitgangspunten strafproces
Iedereen heeft recht op een eerlijk proces voor een onafhankelijke en onpartijdige rechter.
Taken en bevoegdheden van de officier van justitie, politie en rechter zijn in de wet vastgelegd. Hetzelfde geldt voor rechten en plichten van een advocaat, verdachte, reclassering en slachtoffers. Alleen het OM mag een zaak voor de strafrechter brengen.
De overheid zorgt voor bescherming van de rechten en vrijheden van burgers en gaat strafrechtelijk willekeur tegen.
De verdachte heeft recht op rechtsbijstand (advocaat)en recht op een tolk.
De verdachte is niet verplicht om te antwoorden (zwijgrecht).
Het feit dat een strafzaak in de openbaarheid plaatsvindt, bevordert een eerlijk proces.
65
Overtredingen en misdrijven
Overtreding
Een overtreding is meestal een lichte schending van de wet.
Voor overtredingen gelden lagere (maximum)straffen dan voor misdrijven.
- De vrijheidsstraf bij overtreding heet hechtenis - maximaal 1 jaar - en wordt uitgezeten in een Huis van Bewaring. - - - Voor overtredingen krijg je meestal geen strafblad.
Misdrijf
Een misdrijf is meestal een zware schending van de wet.
Bij een misdrijf wordt gesproken van gevangenisstraf.
- Hoe ernstiger het delict, hoe zwaarder de maximumstraf die er op staat.
- Bij misdrijven krijgt een verdachte die ouder is dan 12 jaar altijd een strafblad.
66
Rechten en plichten van de verdachte I
Iemand is een verdachte indien uit de omstandigheden of feiten blijkt dat er een redelijk vermoeden van schuld aan enig strafbaar feit bestaat. In de wet zijn de rechten van de verdachte vastgelegd.
De verdachte heeft het recht te weten waarvan hij verdacht wordt.
De verdachte heeft vanaf het moment dat hij door de politie verhoord wordt recht op hulp van een advocaat/raadsman. Ook als de verdachte die niet zelf kan betalen. De politie moet de verdachte op dit recht wijzen.
De verdachte heeft het recht om te zwijgen; hij heeft wel de plicht om een identiteitsbewijs te tonen of mee te werken aan: het vaststellen van zijn identiteit, het nemen van foto's en vingerafdrukken, en DNA-onderzoek.
67
Rechten en plichten van de verdachte II
De verdachte mag maar voor een beperkte tijd worden vastgehouden. Hoe lang dat voor welke strafbare feiten mag, staat precies in de wet.
In een rechtszaak heeft de verdachte het recht om in hoger beroep te gaan.
De verdachte heeft het recht op een eerlijk proces voor een onafhankelijke en onpartijdige rechter.
De rechten van de verdachte kunnen het opsporen en vervolgen van strafbare feiten bemoeilijken. De rechten van de verdachte staan soms ook op gespannen voet met de belangen van het slachtoffer.
68
BB H6 + H7 / KB H6
Politie en officier van justitie
69
De politie
Valt onder het gezag van de burgemeester (de burgemeester is verantwoordelijk voor de openbare orde en veiligheid).
Valt onder de verantwoordelijkheid van de officier van justitie
Taken van de politie
Zorgt voor de handhaving van openbare orde en veiligheid
Spoort strafbare feiten op
Verleent hulp aan burgers
Preventie (het voorkomen van overtredingen en misdrijven)
Dienstverlening en het geven van service en advies
Opstellen van proces-verbaal
* proces-verbaal: een document waar gegevens van een misdrijf en de verdachte in staan. Dit vormt de basis voor een strafrechtelijk proces.
Bevoegdheden van de politie
Om haar taken uit te kunnen voeren heeft de politie bevoegdheden. De politie mag iemand...
Staande houden
Bekeuren
Fouilleren
Om zijn/ haar gegevens/ identiteitsbewijs vragen
Meenemen naar het politiebureau
Botsing..
Soms botst dat wat de politie moet doen met
de rechten van mensen.
Denk aan het afluisteren van iemands telefoon, dit botst met het recht op privacy (grondwet art. 10).
De politie moet dan toestemming vragen aan de rechter-commissaris voor het afluisteren van de telefoon.
Belangrijke begrippen
Rechtsbescherming: burgers worden beschermd tegen willekeur van de overheid -> de bevoegdheden van de politie staan precies omschreven in de wet.
Rechtshandhaving: handhaving van de geldende rechtsregels (wetten) door de politie.
Boa’s
Buitengewone opsporingsambtenaren
Zij vullen de politie aan bij het handhaven van de openbare orde en veiligheid en controleren of mensen zich aan de regels houden en geen overtredingen begaan, zoals foutparkeren of milieuregels overtreden.
De officier van justitie
Spreekt namens het Openbaar Ministerie (OM).
Leidt het opsporingsonderzoek van de politie.
Brengt de verdachte voor de rechter.
Is de Openbaar Aanklager.
Zorgt ervoor dat het vonnis wordt uitgevoerd
Kan drie dingen beslissen
Seponeren: niet vervolgen.
Schikken: een transactie (=boete) aanbieden.
Vervolgen: er komt een rechtszaak.
De taken en rol van de officier van justitie
De officier van justitie kan ook besluiten gepleegde strafbare feiten niet te vervolgen en verdachten niet voor de rechter te brengen. De beslissing niet te vervolgen noemen we de zaak seponeren.
Redenen daarvoor kunnen zijn: de schade die verdachten kunnen ondervinden van een rechtszaak en veroordeling weegt niet op tegen de noodzaak tot straffen en er is, volgens de officier van justitie, onvoldoende bewijs voor het strafbare feit.
80
De taken en rol van de officier van justitie
De officier van justitie kan ook een transactie of schikkingsvoorstel aanbieden aan de verdachte. Als de verdachte daarmee instemt of betaalt, volgt er geen strafvervolging meer. Wie niet betaalt moet alsnog voor de rechter komen.
Voor een aantal veel voorkomende strafbare feiten kan de officier van justitie zelf een strafbeschikking opleggen. Als de bestrafte het niet eens is met de strafbeschikking kan hij bezwaar maken; de zaak kan dan alsnog worden voorgelegd aan de rechter.
81
De taken en rol van de officier van justitie
Als seponeren, een transactie of een strafbeschikking niet aan de orde is, dan komt een strafzaak voor de rechter. De officier van justitie is de openbare aanklager tijdens de rechtszitting en vertegenwoordigt bij de rechtbank het openbaar ministerie.
82
Rechten van slachtoffers
Een slachtoffer van een ernstig misdrijf heeft het recht om op de zitting te kunnen spreken (spreekrecht).
Het slachtoffer kan via de officier van justitie vragen om schadevergoeding. De rechter kan de dader verplichten de schade te vergoeden. Schadevergoeding is iets anders dan een boete.
Het slachtoffer heeft recht op slachtofferhulp.
Het slachtoffer heeft recht op informatie; over de voortgang van de rechtszaak en inzage in het dossier.
Nabestaanden van het slachtoffer hebben spreekrecht.
83
Reclassering
De reclassering werkt met mensen die in aanraking zijn gekomen met politie en justitie. Zij zet zich in om herhaling van strafbaar gedrag te voorkomen. Zij speelt een rol voor, tijdens en na het strafproces.
Taken van de reclassering zijn (KB):
Adviseren van de rechtbanken en het Openbaar Ministerie over daders en verdachten
Begeleiden en controleren van mensen die onder toezicht staan
Zorgen dat werkstraffen worden uitgevoerd
84
85
Even lachen?
86
BB H8/ KB H7 voor de rechter
87
Misdrijf gepleegd -> politie maakt proces verbaal -> geeft deze aan de openbaar aanklager (Officier van Justitie) -> deze besluit of je voor de rechter moet komen.
-Er komt een dagvaarding (waarom moet je waar en wanneer voor de rechter verschijnen)
-De officier van justitie bepaalt de aanklacht en straf eis
-De politie heeft in opdracht van de officier van justitie bewijs verzameld.
-Rechter hoort en ziet bewijzen en bepaald of de verdachte schuldig is en zo ja, welke straf deze krijgt.
88
In hoger beroep gaan
In cassatie gaan
Soorten rechtbanken
Er zijn drie rechterlijke instanties: de rechtbanken, de gerechtshoven en er is één Hoge Raad.
90
Rechtbank
Gerechtshof
Hoge Raad
Soorten rechtbanken
Er zijn drie rechterlijke instanties: de rechtbanken, de gerechtshoven en er is één Hoge Raad.
91
Rechtbank
Meervoudige kamer
Politierechter
Kantonrechter
Gerechtshof
Hoge Raad
Rechtbank
De rechtbank kent verschillende soorten strafrechters:
De kantonrechter behandelt overtredingen.
De politierechter behandelt alle soorten misdrijven waarvoor maximaal twaalf maanden gevangenisstraf geëist worden. Aan het eind van de zitting doet de politierechter altijd direct uitspraak.
De rechters in een meervoudige kamer behandelen ingewikkeldere en zwaardere misdrijven. De meervoudige kamer bestaat uit drie rechters. Een uitspraak van de meervoudige kamer volgt na 14 dagen
92
Gerechtshof
Het gerechtshof behandelt het hoger beroep tegen vonnissen van de strafrechter.
93
Rechtbank -> niet met de uitspraak eens..
Gerechtshof = hoger beroep
Hoge Raad
De hoogste rechterlijke instantie is de Hoge Raad. Hier kan men in cassatie gaan; beroep aantekenen tegen een uitspraak van een lagere rechter. Haar taak is onderzoeken of het vonnis van lagere rechtbanken klopt, zij kijkt niet of een verdachte schuldig is.
94
Gerechtshof -> niet met de uitspraak eens..
Hoge Raad = in cassatie
De Hoge Raad
In de rechtbank
Opening door de rechter
Aanklacht/tenlastelegging door officier van justitie
Verhoor van getuigen en deskundigen door rechter, advocaat en officier van justitie
Verhoor van verdachte: door rechter, advocaat en officier van justitie
Requisitoir door de officier van justitie
Pleidooi door de advocaat
Laatste woord door de verdachte
Uitspraak/vonnis door de rechter
Er bestaat een wettelijk vastgelegde rolverdeling tussen de functionarissen tijdens een rechtszitting en het gaat om een eerlijk en rechtvaardig proces.
96
Filmpje
Het Vonnis
De rechter moet de volgende vragen kunnen beantwoorden:
Is er voldoende bewijs?
Gaat het om een strafbaar feit?
Is de dader strafbaar?
Welke straf of maatregel wordt opgelegd?
98
BB H9 + H10/ KB H8 Straffen
99
Waarom straffen we?
KB samen lezen blz. 86 + 87
BB samen lezen blz 68 + 69
100
Het doel van straffen
Wraak en vergelding
Genoegdoening
Afschrikking van de dader
Afschrikking van anderen (preventie)
Beveiliging van de samenleving
Voorkomen van eigenrichting
Heropvoeding van de dader
Wraak en vergelding
Het slachtoffer vindt dat de dader
gestraft moet worden
Via justitie
Zelf doen?
Genoegdoening
Door de dader te straffen
voelt het slachtoffer zich beter
Afschrikking van de dader
Hoge straffen zodat de dader
niet nogmaals een delict begaat
Afschrikking van anderen (preventie)
Door de hoge straf zullen
anderen niet dit delict gaan
plegen.
Voorkomen dat iets gaat
gebeuren = preventie
Beveiliging van de samenleving
De samenleving is veiliger als
bepaalde mensen niet vrij
rond kunnen lopen
Voorkomen van eigenrichting
Voor eigen rechter spelen
Heropvoeding van de dader
Delinquenten worden klaargestoomd
om terug te gaan de maatschappij in.
leren omgaan met woede
terug naar school (diploma)
opnieuw aanleren van
waarden en normen
Heropvoeding noem je ook wel
resocialisatie.
Soorten straffen (BELANGRIJK!!)
Hoofdstraffen
Bijkomende straffen
Maatregelen
Gewoon rijtjes die je uit je hoofd moet leren.
Hoofdstraf - wetboek van strafvordering
Het Wetboek van Strafvordering bepaalt hoe strafbare feiten vervolgd worden. Wat de strafbare feiten zijn en welke straffen ervoor kunnen uitgesproken worden, is te vinden in het Wetboek van Strafrecht.
Geldboete
Hechtenis (verschil met gevangenisstraf?)
Gevangenisstraf
Taakstraf (alleen voor kleine delicten - doel is resocialisatie)
Bijkomende straf
Hoofdstraf + iets wat daarbij hoort. Altijd een combinatie van!
*Geldboete kan zowel hoofdstraf als bijkomende straf zijn
*Voorbeeld: een hacker krijg een voorwaardelijke gevangenisstraf van 1 jaar wegens het hacken van de ING bank en moet daarbij zijn computer inleveren.
Maatregelen
Zijn niet bedoeld om te straffen maar om de dader en de maatschappij in bescherming te nemen.
Kan in combinatie met straf.
Denk vooral aan TBS of jeugd-tbs (PIJ) (terbeschikkingstelling) of ondertoezichtstelling bij minderjarigen.
TBS
TBS
TBS
Extra info jeugd-tbs
Wanneer legt een rechtbank jeugd-tbs op en hoe lang kan die maatregel duren?
De rechtbank kan een jongere veroordelen tot Plaatsing in een Inrichting voor Jeugdigen (PIJ) wanneer de dader een psychiatrische stoornis of een gedragsstoornis heeft.
Die moet door twee deskundigen zijn geconstateerd.
De maatregel wordt voor twee jaar opgelegd en kan tot maximaal zes jaar worden verlengd.
De zogenoemde jeugd-tbs is niet volledig te vergelijken met tbs voor volwassenen. Zo is de verlofregeling voor jeugdigen anders. Ze mogen vaker korte tijd naar huis, zodat ze goed worden voorbereid op terugkeer naar de maatschappij.
Belangrijke begrippen
Recidivist/ recidive
Asocialisatie
Reclassering
Reclassering
BB H11 / KB H9 criminaliteitsbeleid
119
Beleid
Een plan van aanpak voor iets dat niet goed gaat.
Probleem?
Doel
Middel
Planning
Wie maakt beleid??
Soorten beleid (beleidsterreinen)
Opsporingsbeleid
Vervolgingsbeleid
Gevangenisbeleid
Jeugdbeleid
Preventiebeleid
Opsporingsbeleid
Gaat over de opsporingstaak van de politie en de officier van justitie.
Vervolgingsbeleid
De manier waarop justitie
misdrijven vervolgt.
Lik-op-stuk beleid: iemand
dezelfde dag nog voor de
rechter brengen
(bv winkeldiefstal). Wordt ook
wel snelrecht genoemd.
Gevangenisbeleid
Alles over dat wat er
in en om de gevangenis
gebeurt en moet
gebeuren.
Jeugdbeleid
Terugdringen van criminaliteit
bij jongeren.
meer toezicht en controle
zinvolle straffen
banenplannen
Repressie en preventie
Repressie is het achteraf hard straffen van criminaliteit
Preventie: het voorkomen van criminaliteit
hoe voorkom je criminaliteit?
meer sociale controle
verbeteren woonomgeving
voorlichting
halt bureaus voor jongeren
126
