B1: Verbranding en energie
Th2: Verbranding en ademhaling
B1: Verbranding en energie
Th2: Verbranding en ademhaling
Doelstelling
Je kunt verbranding bij een kaars beschrijven
Je kunt koolstofdioxide aantonen met een indicator
je kunt verbranding in je lichaam beschrijven
ff nadenken
Wanneer je hard fiets of hard rent krijg je het warm.
Hoe kan dit?
Wat produceert het lichaam?
Wat heeft het lichaam nodig?
Verbranding van een kaars
Wat gebeurt er bij het verbranden van een kaars?
Kijk naar het experiment, waarom gaat de kaars uit?
Welke stoffen zijn nodig om een kaars brandend te houden?
Welke stoffen ontstaan bij het verbranden van een kaars?
Verbranding kaars
Stoffen die nodig zijn:
Brandstof: kaarsvet. Een brandstof is energierijk
Zuurstof
Stoffen die ontstaan (verbrandingsproducten):
Koolstofdioxide
Water
Verbranding
Brandstof + zuurstof --> koolstofdioxide + water (+ energie)
Indicator koolstofdioxide
Een indicator is een stof waarmee je een andere stof kunt aantonen
Kalkwater is helder, maar het wordt troebel (melkachtig) als er koolstofdioxide bijkomt
Samenvatting
Verbranding: brandstof en zuurstof worden omgezet in koolstofdioxide en water
glucose is de brandstof
energierijke organische stoffen worden omgezet in anorganische stoffen
er komt energie vrij (warmte of beweging)
24 uur per dag!
B2: Ingeademde en uitgeademde lucht
Th3: Verbranding en ademhaling
Doelstelling
Je kunt de verschillen tussen ingeademde en uitgeademde lucht noemen
Ingeademde lucht
78% stikstof
21% zuurstof
1% edelgassen
0,04% koolstofdioxide
Weinig waterdamp
Temperatuur <32 C
Uitgeademde lucht
78% stikstof
17% zuurstof
1% edelgassen
4% koolstofdioxide
Veel waterdamp
Temperatuur 32 C
Verschil zuurstof
Door de verbranding verbruik je zuurstof, dus uitgeademde lucht bevat minder zuurstof
Verschil koolstofdioxide
Bij de verbranding in het lichaam ontstaat koolstofdioxide, daarom bevat uitgeademde lucht meer koolstofdioxide dan ingeademde lucht
Verschil waterdamp
Bij de verbranding ontstaat water, daarom bevat uitgeademde lucht meer waterdamp dan ingeademde lucht
Verschil temperatuur
Bij de verbranding ontstaat warmte (energie), daarom heeft uitgeademde lucht een hogere temperatuur dan ingeademde lucht
B3: Het ademhalingsstelsel
Th3: Gaswisseling
Doelstelling
Je kunt de delen van het ademhalingsstelsel benoemen met hun kenmerken en functies
Je kunt de stand van de huig en van het strotklepje aangeven bij het ademhalen, het slikken en het verslikken
Je kunt uitleggen dat neusademhaling gezonder is dan mondademhaling
Neusholten
Neusharen; houden grove deeltjes tegen
Neusslijmvlies; hieraan blijven fijne stofdeeltjes en ziekteverwekkers kleven
Trilharen; verplaatsen slijm naar keelholte
Bloed verwarmt de binnenstromende lucht
Ruiken
Mondholte
Binnenstromende lucht wordt niet goed verwarmt
lucht wordt niet vochtig gemaakt
lucht wordt niet gezuiverd
Keelholte
Ademen: huig en strottenklepje open
Slikken: huig sluit neusholte af, strotklepje sluit luchtpijp af
Verslikken: huig en strotklepje staan open terwijl je eet -> hoesten
Strottenhoofd
Stembanden
Luchtpijp
Binnenkant bekleed met slijmvlies
Verstevigd door hoefijzervormige kraakbeenringen -> openhouden luchtpijp
Bronchiën
Binnenkant bekleed met slijmvlies
Wand bevat kraakbeenringen
Luchtpijptakjes
Vertakkingen van de bronchiën
Wanden bevatten spiertjes
Longblaasjes
Zuurstof wordt opgenomen in het bloed
Koolstofdioxide wordt opgenomen in de lucht van de longblaasjes
Gaswisseling vindt snel plaats door:
dunnen wand longblaasjes en longhaarvat
alle longblaasjes samen hebben een groot oppervlak (16m gebied voetbalveld)
Voordelen neusademhaling
de lucht wordt verwarmd door de bloedvaten
neusharen en neusslijmvlies houden stofdeeltjes en ziekteverwekkers tegen
neusslijmvlies maakt de lucht vochtig
het reukzintuig keurt de lucht
B4: Ademhalen
Th3: Verbranding en ademhaling
Doelstelling
Je kunt beschrijven hoe een inademing en een uitademing tot stand komen
Ribademhaling
Inademen
de ribben en het borstbeen bewegen omhoog en naar voren
de borstholte wordt groter
het longvolume wordt groter
Lucht stroomt de longen binnen
Ribademhaling
Uitademen
de ribben en het borstbeen bewegen omlaag en terug
de borstholte wordt kleiner
het longvolume wordt kleiner
lucht stroomt de longen uit
Middenrifademhaling
Inademen
het middenrif beweegt omlaag
de borstholte wordt groter
het longvolume wordt groter
lucht stroomt naar binnen
Middenrifademhaling
Uitademen
het middenrif beweegt omhoog
de borstholte wordt kleiner
het longvolume wordt kleiner
lucht stroomt de longen uit
Hoesten
Bij uitademing
Verwijderen van slijm of voedsel uit de luchtwegen
Hikken
Krampachtige samentrekking van de middenrifspieren
Er stroomt lucht in de longen
B5: Gezonde lucht
Doelstelling:
Je kunt aangeven wat je kunt doen voor een gezond binnenklimaat
Invloeden op het binnenklimaat
Stoffen
bv te weinig zuurstof (warme lucht), te veel koolstofdioxide, tabaksrook, chemische stoffen
Organismen
bv schimmels, huisstofmijt, stuifmeel
Koolstofmonoxide
Wanneer er te weinig zuurstof aanwezig is voor de verbranding, ontstaat er koolstofmonoxide in plaats van koolstofdioxide = onvolledige verbranding
Koolstofmonoxide
CO, wordt snel in je bloed opgenomen ipv zuurstof
Jou cellen krijgen dus niet genoeg zuurstof, je wordt snel moe en kunt bewusteloos raken en zelfs sterven.
Preventie
Ventileren
Luchtstroom die steeds verse (schone) lucht aanvoert.
Raam open of ventilatierooster open
Koolstofmonoxidemelder (zoals een brandmelder)
B6: Problemen met ademhalen
Th5: Gaswisseling
Doelstelling
Je kunt omschrijven wat er aan de hand is bij astma, COPD (bronchitis en longemfyseem) hooikoorts en andere allegrieën
Astma
Symptoom: benauwdheid, hoesten
Spiertjes in de luchtwegen trekken samen, ademhaling gaat moeilijker
Risico's: benauwdheid, niet levensbedreigend
Veroorzaker: inspanning, roken, erfelijke aanleg
Wat kun je eraan doen: medicijnen
COPD
Chronische ontsteking van de luchtwegen die meestal door roken wordt veroorzaakt, geneest niet
Bronchitis: bronchiën zijn ontstoken waardoor meer slijm ontstaat,
Longemfyseem: de wanden van de lonblaasjes zijn beschadigd
Chronische bronchitis
Longemfyseem
Allergie
Een sterke reactie op een stof die niet in je lichaam thuishoort., maar bijvoorbeeld inademt.
Huisstofmijt, haren van dieren, bepaalde stoffen
Je kan last hebben van: huiduitslag, branderig gevoel, jeuk, ontstekingen
Hooikoorts
Allergie voor stuifmeelkorrels
Symptomen: tranende ogen, ontstoken slijmvliezen, loopneus, niesbuien