Herhaling H1

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo g, t
• Leerjaar 4

Herhaling begrippen H1

Planning

Vandaag: H1.

Wil je geen uitleg over de begrippen hier links? Dan werk je uit het oefenboek en maak je alle opdrachten die bij hoofdstuk 1 horen.

Grondwet

Grondrechten

Het document waar de grondrechten en de regels van het bestuur in Nederland in staan.

1815: eerste grondwet

1848: grondwetsherziening door Willem II, geschreven door Thorbecke

Basisrechten van elke burger

Klassieke grondrechten

Sociale grondrechten

Grondrechten die ons beschermen tegen de overheid:

• vrijheid van meningsuiting

• vrijheid van godsdienst

• vrijheid van drukpers

• vrijheid van vereniging en vergadering

• vrijheid van onderwijs

Grondrechten die ons beschermen door de overheid.

• recht op bestaanszekerheid

• recht op onderwijs

• recht op rechtsbijstand (hulp van de overheid)

Constitutionele monarchie

Staatshoofd

De macht van het staatshoofd (monarch, koning) is vastgelegd in de grondwet (constitutie)

Koning, koningin, president

(koning = monarch)

Regering

Parlement

Koning + ministers

Eerste en Tweede Kamer samen

Parlementair stelsel

Parlementaire democratie

Het parlement heeft de macht

Het parlement wordt GEKOZEN DOOR BURGERS (democratie)

en heeft de macht

Coalitie

Oppositie

Partijen in de Tweede Kamer die gaan samenwerken én ministers aanwijzen

De partijen die NIET in de coalitie zitten

Recht van: budget, interpellatie, enquête, initiatief, amendement

• Budget: geld. Dus: inkomsten en uitgaven (begroting) controleren (PARLEMENT)

• Interpellatie: ministers mogen ondervragen (PARLEMENT)

• Enquête: onderzoek doen (PARLEMENT)

• Initiatief: wetsvoorstel indienen (MINISTERS + TK)

• Amendement: wetsvoorstel wijzigen (MINISTERS + TK)

Uitvoerende macht, rechterlijke macht, controlerende macht

Uitvoerend: wetten uit voeren (MINISTERS)

Wetgevend: wetten maken (PARLEMENT)

Rechterlijk: mensen straffen als zij de wet overtreden (RECHTERS)

Onschendbaarheid van de koning

Ministeriële verantwoordelijkheid

Koning(in) is niet verantwoordelijk voor wat hij/zij zegt of doet

Ministers zijn verantwoordelijk voor wat de koning(in) zegt of doet, én voor hun eigen werk

Districtenstelsel

Stelsel van evenredige vertegenwoordiging

Een district (gebied) kiest een Kamerlid

Kamerzetels worden verdeeld op basis van het percentage stemmen dat je krijgt.

10% van de stemmen = 10 % van de zetels (plek in TK)

(komt na pacificatie van 1917)

Luexemburgse kwestie

1. Willem III wil Luxemburg verkopen, zonder PARLEMENT in te lichten.

2. PARLEMENT is boos, maar kan de koning niet de schuld geven (want: koning is onschendbaar)

3. PARLEMENT kan alleen MINISTERS aanpakken (ministeriële verantwoordelijkheid).

4. PARLEMENT wil dat MINISTERS opstappen.

5. Willem III ontbind TK > verkiezingen

6. Nieuwe TK: wil nog steeds dat MINISTERS opstappen.

7. Dit gebeurd.

8. Koning moet accepteren: PARLEMENT IS ECHT DE BAAS

Socialisme, liberalisme, confessionalisme

Socialisten: bezit moet eerlijk verdeeld worden, regering moet arme mensen helpen

Liberalisme: vrijheid voor burgers, geen hulp voor arme mensen

Confessionalisme (protestant/katholiek): mening gebaseerd op geloof. Je bent arm want God wil het.

verzuiling

De samenleving leeft in groepen (zuilen) op basis van de slide hiervoor: socialisten, liberalen, katholieken en protestanten

Censuskiesrecht

Je mag alleen stemmen als je een bepaald bedrag belasting betaald.

LET OP: VROUWEN MOGEN OOK STEMMEN, MAAR DIT LUKT NIET OMDAT VROUWEN ALLEEN THUIS WERKEN EN GEEN ECHTE BANEN HEBBEN, DUS GEEN BELASTING BETALEN

caoutchouc-artikel

algemeen kiesrecht

1887:

Je mag stemmen wanneer:

• JE EEN MAN BENT

• belasting

• huur

• opleiding

Iedereen mag stemmen vanaf een bepaalde leeftijd.

1917: mannenkiesrecht + passief kiesrecht voor vrouwen

1919: algemeen kiesrecht voor mannen én vrouwen

actief kiesrecht

passief kiesrecht

Actief = in beweging zijn

Je LOOPT dus naar de stembus

Dus:

je mag stemmen

Er mag op je gestemd worden

referendum

Je mag als burger over een wet of maatregel (maar de overheid hoeft hier niet naar te luisteren)

industriële revolutie

verstedelijking

komst van fabrieken en machines

steden komen op waar er eerst gewoon platteland was

sociale kwestie

sociale wetten

Het probleem van slechte:

• woonomstandigheden

• werkomstandigheden

als gevolg van de industriële revolutie

Wetten die mensen beschermen tegen gevolgen van:

• armoede

• ziekte

• ouderdom

• werkloosheid

emancipatie

feminisme

Streven naar gelijke rechten

Streven naar gelijke rechten voor vrouwen

eerste feministische golf

Opkomst voor gelijke rechten (kiesrecht) door (rijke) vrouwen

Schoolstrijd

Politieke ruzie

WIE BETAALT ER VOOR HET BIJZONDER ONDERWIJS? (gelovig)

Confessionelen willen dat overheid betaalt

Liberalen / socialisten willen dat niet (God moet uit school blijven)

Pacificatie van 1917: financiële gelijkstelling van openbaar en bijzonder onderwijs + algemeen kiesrecht + stelsel van evenredige vertegenwoording

1. financiële gelijkstelling: overheid betaalt OOK bijzonder onderwijs

2. algemeen (mannen)kiesrecht + passief voor vrouwen

3. stemmen gaat nu in procenten (zie eerder)

Planning

Nu: werk je uit het oefenboek en maak je opdrachten die bij hoofdstuk 1 horen.

Wil je oefenwerk via ExamenKracht? Kom naar mij toe!