H5 par. 3 De Gouden Eeuw - M+ brugklas

Tijd van regenten en vorsten

De Republiek, een bijzonder land

par. 5.3 De Gouden Eeuw

1 / 38
volgende
Slide 1: Tekstslide
newEditorGeschiedenisMiddelbare schoolvmbo t, mavoLeerjaar 1

In deze les zitten 38 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 50 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tijd van regenten en vorsten

De Republiek, een bijzonder land

par. 5.3 De Gouden Eeuw

  • Tijdvak: Tijd van regenten en vorsten

  • 1600-1700


  • Periode: vroegmoderne tijd

  • 1500-1800



Op verschillende manieren naar geschiedenis kijken

Bij geschiedenis stel je vaak de vraag:

Waarom gebeurde iets?

Om die vraag te beantwoorden, kijken historici naar:

  • 👑 Politiek-bestuurlijke manier (macht en bestuur)

  • 💰 Economische manier (geld en werk)

  • 👥 Sociale manier (mensen en groepen)

  • 🎨 Culturele manier (geloof, ideeën en gewoonten)

Deze manieren van kijken noemen we invalshoeken.

Economisch

  • Hoe verdienen mensen hun geld?

  • Welk werk doen mensen?

  • Wat maken, verbouwen of produceren mensen?

  • Wat kopen en verkopen mensen?

  • Waar handelen mensen in?


Economisch gaat dus over geld, werk, productie en handel.

Politiek-bestuurlijk

  • Wie heeft de macht?

  • Wie bestuurt het land?

  • Wie neemt beslissingen?

  • Welke regels en wetten zijn er?

  • Is het een democratie, dictatuur, monarchie of republiek?


Politiek-bestuurlijk gaat dus over macht, bestuur en regels.

Sociaal

  • Hoe leven mensen?

  • Welke groepen zijn er in de samenleving?

  • Zijn er grote verschillen tussen arm en rijk?

  • Zijn er grote verschillen tussen mannen en vrouwen?

  • Wonen mensen in de stad of op het platteland?


Sociaal gaat dus over mensen, groepen en verschillen tussen mensen.

Cultureel

  • Wat geloven mensen?

  • Welke gewoonten en tradities hebben mensen?

  • Welke kunst maken mensen?

  • Welke wetenschappelijke kennis en ideeën hebben mensen?


Cultureel gaat dus over geloof, ideeën, wetenschap en gewoonten.

Leerdoelen

  • Je kunt uitleggen wie in de Republiek de meeste macht hadden.

  • Je kunt vier sociale lagen beschrijven in de Nederlandse steden in de 17e eeuw.

  • Je kunt met voorbeelden beschrijven dat kunst en wetenschap in de Republiek in de 17e eeuw bloeiden.

  • Je kent de begrippen en jaartallen uit deze paragraaf.

Gouden Eeuw?

Het bestuur van de Republiek

  • Weet je nog?

  • Tijdens de Opstand (1568-1648) vocht een aantal Nederlandse gewesten tegen de Spaanse koning.

  • In 1588 ontstond de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden: geen echte eenheid!

  • Bestond uit 7 gewesten met elk een eigen bestuur.

Het bestuur van de Republiek

  • Samen overlegden de gewesten met elkaar in Den Haag over:

  • buitenlandse politiek &

  • verdediging van de Republiek.

De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden

Het bestuur van de Republiek

  • Rijke protestantse burgers bestuurden de Republiek: regenten.

  • Belangrijke banen werden onder de regenten verdeeld.

  • Macht bleef zo in handen van een klein groepje rijke families.

Het bestuur van de Republiek

  • De stadhouder was ook belangrijk!

  • Opperbevelhebber leger & vloot.

  • Prins van Oranje.

Arm en Rijk

  • In het bestuur van de Republiek waren rijke burgers uit de steden heel belangrijk, maar niet iedereen was rijk.

  • In de steden waren vier sociale lagen:

Arm en Rijk

  1. De kleinste groep vormden de rijke kooplieden.

  • Zij investeerden hun geld telkens in nieuwe handelswaar of ondernemingen en werden zo steeds rijker.

  • Ze woonden in prachtige grachtenhuizen.

  • Zaten in het bestuur van de steden en gewesten.

Arm en Rijk

2. Daaronder kwamen de winkeliers en ambachtslieden.

  • Profiteerden van de welvaart en verkochten veel spullen.

  • Woonden vaak boven hun winkel of werkplaats.


Arm en Rijk

3. De derde groep bestond uit arbeiders.

  • Werkten voor een laag loon.

  • Laadden en losten de schepen.

  • Werkten voor kooplieden, winkeliers of ambachtslieden.

Arm en Rijk

4. Helemaal onderaan kwamen de armen.

  • Dit waren mensen zonder vast werk, ouderen en zieke mensen.

  • Armen kregen vaak eten en kleding van de kerk en de rijken.

Bloei van de kunst

  • Tussen 1588 - 1672 ging het goed met de Republiek.

  • Amsterdam centrum wereldhandel.

  • Bloeiperiode economie, kunst en wetenschap.

  • Gouden Eeuw.

Bloei van de kunst

  • Genoeg werk voor schilders.

  • Werkten in opdracht van rijke burgers (regenten, winkeliers, ambachtslieden).

Bloei van de kunst

  • Bijzonder, want in andere landen gaven vooral de koning en de kerk opdracht voor kunst.


  • Portretten, landschappen, steden, dagelijks leven zijn geliefde onderwerpen in de Gouden Eeuw.

Jan Steen

De Nachtwacht van Rembrandt van Rijn

Bloei van de wetenschap

  • In de 17e eeuw gingen mensen zelf onderzoek doen in plaats van alleen boeken te lezen.

  • Door ontdekkingsreizen leerden mensen nieuwe planten, dieren en volken kennen.




Antoni van Leeuwenhoek → microscoop, ontdekte bacteriën

Christiaan Huygens → slingeruurwerk (belangrijk voor tijd op zee)


Wetenschappers deden belangrijke uitvindingen:

Bloei van de wetenschap

  • Spinoza dacht anders over God:

→ alles heeft een logische oorzaak in de natuur

Welke gebied hoort niet bij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden?

A

Utrecht

B

Limburg

C

Holland

D

Groningen

Waarover beslisten de gewesten niet zelf?

A

Oorlog & vrede

B

Rechtspraak

C

Belastingen

D

Wetten

Waarover beslisten de gewesten samen?

A

Buitenlandse politiek

B

Rechtspraak

C

Belastingen

D

Wetten

Wie was verantwoordelijk voor het leger en de vloot in de Republiek?

A

De koning

B

De stadhouder

C

De gewesten

D

De ministers

In welke eeuw was de gouden eeuw?

A

15e eeuw

B

16e eeuw

C

19e eeuw

D

17e eeuw

Wie gaven in de Republiek opdracht om kunst te maken?

A

Alleen de kerk

B

Alleen rijke burgers

C

De kerk & rijke burgers

D


Schrijf 1 ding op wat je geleerd hebt van deze les.

Wat vind je nog lastig?