Tijd van regenten en vorsten
De Republiek, een bijzonder land
par. 5.3 De Gouden Eeuw
Tijd van regenten en vorsten
De Republiek, een bijzonder land
par. 5.3 De Gouden Eeuw
Tijdvak: Tijd van regenten en vorsten
1600-1700
Periode: vroegmoderne tijd
1500-1800
Op verschillende manieren naar geschiedenis kijken
Bij geschiedenis stel je vaak de vraag:
Waarom gebeurde iets?
Om die vraag te beantwoorden, kijken historici naar:
👑 Politiek-bestuurlijke manier (macht en bestuur)
💰 Economische manier (geld en werk)
👥 Sociale manier (mensen en groepen)
🎨 Culturele manier (geloof, ideeën en gewoonten)
Deze manieren van kijken noemen we invalshoeken.
Economisch
Hoe verdienen mensen hun geld?
Welk werk doen mensen?
Wat maken, verbouwen of produceren mensen?
Wat kopen en verkopen mensen?
Waar handelen mensen in?
Economisch gaat dus over geld, werk, productie en handel.
Politiek-bestuurlijk
Wie heeft de macht?
Wie bestuurt het land?
Wie neemt beslissingen?
Welke regels en wetten zijn er?
Is het een democratie, dictatuur, monarchie of republiek?
Politiek-bestuurlijk gaat dus over macht, bestuur en regels.
Sociaal
Hoe leven mensen?
Welke groepen zijn er in de samenleving?
Zijn er grote verschillen tussen arm en rijk?
Zijn er grote verschillen tussen mannen en vrouwen?
Wonen mensen in de stad of op het platteland?
Sociaal gaat dus over mensen, groepen en verschillen tussen mensen.
Cultureel
Wat geloven mensen?
Welke gewoonten en tradities hebben mensen?
Welke kunst maken mensen?
Welke wetenschappelijke kennis en ideeën hebben mensen?
Cultureel gaat dus over geloof, ideeën, wetenschap en gewoonten.
Leerdoelen
Je kunt uitleggen wie in de Republiek de meeste macht hadden.
Je kunt vier sociale lagen beschrijven in de Nederlandse steden in de 17e eeuw.
Je kunt met voorbeelden beschrijven dat kunst en wetenschap in de Republiek in de 17e eeuw bloeiden.
Je kent de begrippen en jaartallen uit deze paragraaf.
Gouden Eeuw?
Het bestuur van de Republiek
Weet je nog?
Tijdens de Opstand (1568-1648) vocht een aantal Nederlandse gewesten tegen de Spaanse koning.
In 1588 ontstond de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden: geen echte eenheid!
Bestond uit 7 gewesten met elk een eigen bestuur.
Het bestuur van de Republiek
Samen overlegden de gewesten met elkaar in Den Haag over:
buitenlandse politiek &
verdediging van de Republiek.
De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden
Het bestuur van de Republiek
Rijke protestantse burgers bestuurden de Republiek: regenten.
Belangrijke banen werden onder de regenten verdeeld.
Macht bleef zo in handen van een klein groepje rijke families.
Het bestuur van de Republiek
De stadhouder was ook belangrijk!
Opperbevelhebber leger & vloot.
Prins van Oranje.
Arm en Rijk
In het bestuur van de Republiek waren rijke burgers uit de steden heel belangrijk, maar niet iedereen was rijk.
In de steden waren vier sociale lagen:
Arm en Rijk
De kleinste groep vormden de rijke kooplieden.
Zij investeerden hun geld telkens in nieuwe handelswaar of ondernemingen en werden zo steeds rijker.
Ze woonden in prachtige grachtenhuizen.
Zaten in het bestuur van de steden en gewesten.
Arm en Rijk
2. Daaronder kwamen de winkeliers en ambachtslieden.
Profiteerden van de welvaart en verkochten veel spullen.
Woonden vaak boven hun winkel of werkplaats.
Arm en Rijk
3. De derde groep bestond uit arbeiders.
Werkten voor een laag loon.
Laadden en losten de schepen.
Werkten voor kooplieden, winkeliers of ambachtslieden.
Arm en Rijk
4. Helemaal onderaan kwamen de armen.
Dit waren mensen zonder vast werk, ouderen en zieke mensen.
Armen kregen vaak eten en kleding van de kerk en de rijken.
Bloei van de kunst
Tussen 1588 - 1672 ging het goed met de Republiek.
Amsterdam centrum wereldhandel.
Bloeiperiode economie, kunst en wetenschap.
Gouden Eeuw.
Bloei van de kunst
Genoeg werk voor schilders.
Werkten in opdracht van rijke burgers (regenten, winkeliers, ambachtslieden).
Bloei van de kunst
Bijzonder, want in andere landen gaven vooral de koning en de kerk opdracht voor kunst.
Portretten, landschappen, steden, dagelijks leven zijn geliefde onderwerpen in de Gouden Eeuw.
Jan Steen
De Nachtwacht van Rembrandt van Rijn
Bloei van de wetenschap
In de 17e eeuw gingen mensen zelf onderzoek doen in plaats van alleen boeken te lezen.
Door ontdekkingsreizen leerden mensen nieuwe planten, dieren en volken kennen.
Antoni van Leeuwenhoek → microscoop, ontdekte bacteriën
Christiaan Huygens → slingeruurwerk (belangrijk voor tijd op zee)
Wetenschappers deden belangrijke uitvindingen:
Bloei van de wetenschap
Spinoza dacht anders over God:
→ alles heeft een logische oorzaak in de natuur
Welke gebied hoort niet bij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden?
Utrecht
Limburg
Holland
Groningen
Waarover beslisten de gewesten niet zelf?
Oorlog & vrede
Rechtspraak
Belastingen
Wetten
Waarover beslisten de gewesten samen?
Buitenlandse politiek
Rechtspraak
Belastingen
Wetten
Wie was verantwoordelijk voor het leger en de vloot in de Republiek?
De koning
De stadhouder
De gewesten
De ministers
In welke eeuw was de gouden eeuw?
15e eeuw
16e eeuw
19e eeuw
17e eeuw
Wie gaven in de Republiek opdracht om kunst te maken?
Alleen de kerk
Alleen rijke burgers
De kerk & rijke burgers
Schrijf 1 ding op wat je geleerd hebt van deze les.
Wat vind je nog lastig?