Nederland na 1945: cultuur en mentaliteit
4
Nederland na 1945: cultuur en mentaliteit
4
Klassikale oriëntatie op het hoofdstuk (1)
Een tiener maakt huiswerk in haar slaapkamer. Op het bureau staat een typemachine. (Foto uit de jaren 1970.)
Lees het bijschrift en bekijk de foto.
Kijkvraag 1:
Waaraan kun je zien dat deze foto gemaakt is in de jaren 1970 en niet in onze tijd?
Kijkvraag 2:
Tussen 1950 en 1970 veranderde Nederland sterk.
Wat was er anders geweest voor dit meisje als ze twintig jaar eerder was geboren?
Klassikale oriëntatie op het hoofdstuk (2)
Een tiener maakt huiswerk in haar slaapkamer. Op het bureau staat een typemachine. (Foto uit de jaren 1970.)
De vraag van dit hoofdstuk is:
Wat veranderde er in Nederland na 1945 in de manier van leven en denken?
Wat weet je over … vraag 1:
Welke voorbeelden van cultuur zie je op de foto?
Welke mentaliteit heeft het meisje volgens jou: gehoorzaam, braaf, modieus, verveeld, zelfbewust …?
Wat weet je over … vraag 2:
Dit hoofdstuk gaat over Nederland na 1945. Daarover heb je eerder geleerd.
Noem drie grote veranderingen in Nederland vanaf 1945. Geef ook telkens een voorbeeld.
Online oriëntatie op het hoofdstuk
Kijkvraag:
Tussen 1950 en 1970 veranderde Nederland sterk. Wat was er anders geweest voor dit meisje als ze twintig jaar eerder was geboren?
De vraag van dit hoofdstuk is:
Wat veranderde er in Nederland na 1945 in de manier van leven en denken?
De online ontdekkingsplaat vertelt je daar al van alles over.
Bekijk de ontdekkingsplaat en geef zo goed mogelijk antwoord op de kijkvraag.
Een tiener maakt huiswerk in haar slaapkamer. Op het bureau staat een typemachine. (Foto uit de jaren 1970.)
Infographic van het hoofdstuk
Bron 3 Tijdsbesteding van jongeren tussen de 12 en de 18 jaar per week in percentages, in 2011.
Overzicht van het hoofdstuk
Historisch denken: je mening geven
Bron 1 Affiches van drie radio-omroepen uit de jaren 1930.
In dit hoofdstuk staat je mening geven centraal:
Je kunt je mening geven over mensen uit het verleden en daarbij rekening houden met hun waarden en normen, hun opvattingen en hun kennis.
Je kunt ideeën van mensen uit het verleden vergelijken met die van hun tijdgenoten en van jezelf.
Je kunt je mening met argumenten onderbouwen.
C
B
Eigen keuzes maken basis
Leerdoel:
Je kunt uitleggen dat de Nederlandse samenleving tot in de jaren 1950 verzuild was.
§4.1
A
Jeugdculturen
Leerdoel:
Je kunt drie jeugdculturen omschrijven die ontstonden in de jaren 1950 en 1960.
Leven in zuilen
Individualisering
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe in de Nederlandse samenleving het individu meer centraal kwam te staan.
Begrippen:
jeugdcultuur
Begrippen:
individualisering
ontzuiling
secularisatie
Begrippen:
mentaliteit
sociale controle
verzuiling
Begrippen
mentaliteit
sociale controle
verzuiling
Eigen keuzes maken basis
Leerdoel:
Je kunt uitleggen dat de Nederlandse samenleving tot in de jaren 1950 verzuild was.
§4.1
A
Leven in zuilen
Bron 1 De Voetbal Vereniging Sint Bavo (VVSB), een rooms- katholieke voetbalclub. Op het dak van het clubhuis staat: ‘Rooms in alles’. (Foto uit 1935.)
Eigen keuzes maken basis
§4.1
B
Jeugdculturen
Bron 3 Een meisje (met hoog opgestoken haar) en een jongen (nozem, met vetkuif en brommer) in de jaren 1960. (Foto uit 1966.)
Begrippen:
jeugdcultuur
Leerdoel:
Je kunt drie jeugdculturen omschrijven die ontstonden in de jaren 1950 en 1960.
Eigen keuzes maken basis
§4.1
C
Individualisering
Begrippen:
individualisering
ontzuiling
secularisatie
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe in de Nederlandse samenleving het individu meer centraal kwam te staan.
Bron 5 Een voormalig kerkgebouw in Zeilberg (Noord-Brabant). In 2011 moest de kerk sluiten: er kwamen niet genoeg mensen meer naar de dienst. Het gebouw werd daarna een sportschool.
Memory game van paragraaf 4.1 basis
Antwoorden van Memory game van paragraaf 4.1 basis
C
B
Over de grenzen kijken basis
Leerdoel:
Je kunt omschrijven welke mentaliteit past bij de periode van de wederopbouw.
§4.2
A
Een consumptiemaatschappij
Leerdoel:
Je kunt oorzaken en gevolgen noemen van het ontstaan van een consumptiemaatschappij.
Zuinig leven
De wereld dichtbij
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe in Nederland een informatiemaatschappij ontstond en welke gevolgen dit had.
Begrippen:
amerikanisering
consumptiemaatschappij
massacultuur
Begrippen:
globalisering
informatiemaatschappij
Begrippen:
babyboom
wederopbouw
Over de grenzen kijken basis
§4.2
A
Zuinig leven
Begrippen:
babyboom
wederopbouw
Leerdoel:
Je kunt omschrijven welke mentaliteit past bij de periode van de wederopbouw.
Bron 1 Een huisvrouw verdeelt het salaris van haar man in een ‘salarisverdeeldoos’. Er was een apart vakje voor boodschappen, kleding, huur enzovoort. Zo hield ze haar uitgaven in de gaten.
Over de grenzen kijken basis
§4.2
B
Een consumptiemaatschappij
Begrippen:
amerikanisering
consumptiemaatschappij
massacultuur
Leerdoel:
Je kunt oorzaken en gevolgen noemen van het ontstaan van een consumptiemaatschappij.
Bron 3 Poster van de film Rebel Without a Cause (1955). De film gaat over een tiener die ruzie krijgt met zijn ouders en problemen krijgt met de politie. Veel Nederlandse
jongeren kochten net zo’n spijkerbroek,
T-shirt en windjack als de hoofdrolspeler, James Dean.
Over de grenzen kijken basis
§4.2
C
De wereld dichtbij
Begrippen:
globalisering
informatiemaatschappij
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe in Nederland een informatiemaatschappij ontstond en welke gevolgen dit had.
Bron 5 Reclame voor de nieuwe manier van post versturen: e-mail (electronic mail), jaren 1980.
Memory game van paragraaf 4.1 en 4.2 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN
Antwoorden van Memory game van paragraaf 4.1 en 4.2 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN
C
B
Gelijke rechten en nieuwe rollen basis
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe Nederlanders vanaf de jaren 1950 anders gingen denken over de rollen binnen het gezin.
§4.3
A
De tweede feministische golf
Leerdoel:
Je kunt beschrijven voor welke rechten vrouwen streden tijdens de tweede feministische golf.
Vaste rollen
Meer persoonlijke vrijheid
Leerdoel:
Je kunt met behulp van voorbeelden uitleggen dat Nederlanders vanaf de jaren 1960 meer mogelijkheden kregen om zelf te bepalen hoe ze wilden leven.
Begrippen:
feminisme
tweede feministische golf
Begrippen:
discriminatie
Begrippen:
gezinspolitiek
handelingsonbekwaam
rollenpatroon
Gelijke rechten en nieuwe rollen basis
§4.3
A
Vaste rollen
Begrippen:
gezinspolitiek
handelingsonbekwaam
rollenpatroon
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe Nederlanders vanaf de jaren 1950 anders gingen denken over de rollen binnen het gezin.
Bron 1 De organisatie Katholieke Actie riep oktober 1946 uit tot de gezinsmaand. (Poster uit 1946.)
Gelijke rechten en nieuwe rollen basis
§4.3
B
De tweede feministische golf
Begrippen:
feminisme
tweede feministische golf
Leerdoel:
Je kunt beschrijven voor welke rechten vrouwen streden tijdens de tweede feministische golf.
Bron 3 De actiegroep Dolle Mina organiseerde de actie ‘baas in eigen buik’. Daarmee streden zij voor het recht van vrouwen om abortus te plegen.
Gelijke rechten en nieuwe rollen basis
§4.3
C
Meer persoonlijke vrijheid
Begrippen:
discriminatie
Leerdoel:
Je kunt met behulp van voorbeelden uitleggen dat Nederlanders vanaf de jaren 1960 meer mogelijkheden kregen om zelf te bepalen hoe ze wilden leven.
Bron 5 Huisarts Truus Postma komt aan bij de rechtbank van Leeuwarden. Zij had haar doodzieke moeder geholpen om euthanasie te plegen. Dit leidde tot een rechtszaak en tot verhitte discussies in de maatschappij. (Foto uit 1973.)
Memory game van paragraaf 4.1 t/m 4.3 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN, Paragraaf 3 = BLAUW
Antwoorden van Memory game van paragraaf 4.1 t/m 4.3 basis
Paragraaf 1 = WIT, Paragraaf 2 = GROEN, Paragraaf 3 = BLAUW
C
B
Een multiculturele samenleving verrijking
Leerdoel:
Je kunt verschillende groepen migranten omschrijven die van Nederland een multiculturele samenleving maakten.
§4.4
A
Integratie
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe in Nederland het denken over integratie is veranderd.
Migratie
Een nationale identiteit
Leerdoel:
Je kunt uitleggen waarom er discussie is over ‘de Nederlandse identiteit’.
Begrippen:
integratie
Begrippen:
nationalisme
Begrippen:
gastarbeider
migrant
multiculturele samenleving
Een multiculturele samenleving verrijking
§4.4
A
Migratie
Bron 1 Surinaamse migranten komen aan op Schiphol (1980).
Begrippen:
gastarbeider
migrant
multiculturele samenleving
Leerdoel:
Je kunt verschillende groepen migranten omschrijven die van Nederland een multiculturele samenleving maakten.
Een multiculturele samenleving verrijking
§4.4
B
Integratie
Begrippen:
integratie
Leerdoel:
Je kunt beschrijven hoe in Nederland het denken over integratie is veranderd.
Bron 3 Turkse vrouwen demonstreren voor betere werkomstandig-heden. Het was de eerste keer dat Turkse vrouwen in Nederland durfden te staken. (Foto uit 1978.)
Een multiculturele samenleving verrijking
§4.4
C
Een nationale identiteit
Begrippen:
nationalisme
Leerdoel:
Je kunt uitleggen waarom er discussie is over ‘de Nederlandse identiteit’.
Bron 5 Op Koningsdag wacht het publiek langs de route op de komst van de koninklijke familie. (Foto uit 2017.)
Afsluiting van het hoofdstuk: formatieve test 1
Hieronder staan tien begrippen. Neem de tabel over en zet elk begrip op de juiste plek in de tabel. Let op! Sommige begrippen kunnen bij twee perioden staan.
amerikanisering • babyboom • handelingsonbekwaam • massacultuur • nozem • ontzuiling • provo • tweede feministische golf • verzuiling • wederopbouw
Afsluiting van het hoofdstuk: formatieve test 1
Hieronder staan tien begrippen. Neem de tabel over en zet elk begrip op de juiste plek in de tabel. Let op! Sommige begrippen kunnen bij twee perioden staan.
Afsluiting van het hoofdstuk: formatieve test 2
Geef voor elke zin aan of deze juist of onjuist is. Leg uit waarom een zin onjuist is.
De nozems wilden de samenleving en de politiek veranderen: ze wilden meer democratie.
Door de secularisatie werd de sociale controle in de zuilen steeds sterker.
De meeste Nederlanders wilden niet dat Indonesië onafhankelijk werd.
Iemand die in 1959 geboren is, behoort tot de babyboomgeneratie.
Het drinken van Coca-Cola is een voorbeeld van amerikanisering.
In de jaren 1960 werden vrouwelijke ambtenaren ontslagen, zodra ze trouwden.
De tweede feministische golf heeft onder andere geleid tot de legalisering van abortus.
Door de grondwetswijziging van 1983 mochten stellen van hetzelfde geslacht met elkaar trouwen.
Afsluiting van het hoofdstuk: formatieve test 2
Geef voor elke zin aan of deze juist of onjuist is. Leg uit waarom een zin onjuist is.
De nozems wilden de samenleving en de politiek veranderen: ze wilden meer democratie.
Door de secularisatie werd de sociale controle in de zuilen steeds sterker.
De meeste Nederlanders wilden niet dat Indonesië onafhankelijk werd.
Iemand die in 1959 geboren is, behoort tot de babyboomgeneratie.
Het drinken van Coca-Cola is een voorbeeld van amerikanisering.
In de jaren 1960 werden vrouwelijke ambtenaren ontslagen, zodra ze trouwden.
De tweede feministische golf heeft onder andere geleid tot de legalisering van abortus.
Door de grondwetswijziging van 1983 mochten stellen van hetzelfde geslacht met elkaar trouwen.