De Tweede Wereldoorlog
De wereld in brand
De Tweede Wereldoorlog
De wereld in brand
We horen hier We’ll meet again van Vera Lynn.
Voor de geallieerden – vooral de Engelstaligen tot op de dag van vandaag hét lied dat WOII omschrijft. De angst, de hoop op een goede afloop. Queen Elizabeth gebruikte dit lied recent in haar toespraak over de coronacrisis en legde zo uitgesproken de link met WOII
WOII is één van de meest gemediatiseerde conflicten – er bestaan eindeloos veel films en documentaires over.
Wij bespreken hier het verloop van het conflict.
Duitsland zoekt bondgenoten
Italië --> Mussolini
Japan --> Hirohito
= asmogendheden
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Duitsland valt Polen aan
1 september 1939
"Vanaf 5:45 uur wordt teruggeschoten!"
Hitler geeft aan dat hij wel móet reageren op een Poolse aanval op een Duits radiostation.
De Duitsers hebben deze aanval in scène gezet.
Deze slide heeft geen instructies
Begin Tweede Wereldoorlog
3 september 1939
Na de Duitse aanval op Polen, kunnen Engeland en Frankrijk maar één ding doen:
Duitsland de oorlog verklaren...
Deze slide heeft geen instructies
De eerste maanden
eind 1939 - begin 1940
De eerste fase van de oorlog speelt zich vooral af in Oost-Europa:
volgens de afspraken in het Molotov-Ribbentrop-verdrag valt half september de Sovjet-Unie vanaf het oosten Polen ook binnen.
Finland wordt in november door de Sovjet-Unie binnengevallen, net als Estland, Letland en Litouwen.
Deze slide heeft geen instructies
De eerste maanden
eind 1939 - begin 1940
De phoney war (=nepoorlog) of sitzkrieg (=zittende oorlog) of 'drôle de guerre'
Eng en Fr zijn in oorlog met Dld, maar er wordt nog niet gevochten.
Legers worden gemobiliseerd (= klaarmaken voor de oorlog)
Ondertussen trok Duitsland april 1940 Denemarken en Noorwegen binnen - vooral de Noorse havens waren van strategisch belang voor het verschepen van Zweeds ijzererts
De Fransen en Britten vallen Narvik (Noorwegen) aan, maar dit mislukt.
Deze slide heeft geen instructies
Blitzkrieg in West-Europa
april-juli 1940
De oorlog lijkt ver weg... de gemobiliseerde troepen leken in slaap gewiegd
Dat verandert - op 10 mei 1940 start het Duitse offensief met een grote gok van het Manstein plan bij operatie 'Fall Gelb' - het lukt en het offensief is bliksemsnel.
Deze manier van oorlogsvoering wordt ook wel Blitzkrieg genoemd.
Dan is het de beurt aan de Benelux en Frankrijk.
De oude Schlieffen plannen werden nogmaals uit de kast gehaald (remember WOI): om de versterkte grens tussen Frankrijk en Duitsland (de Maginotlinie) te ontwijken maakten de Duitse troepen een grote boog door Nederland en België en vallen Frankrijk aan via de Ardennen.
Het hyperefficiënte en gemoderniseerde Duitse leger walst erover heen: via luchtaanvallen en grondaanvallen schakelden ze de vijandelijke verdedigingswerken en essentiële infrastructuur uit.
Nederland capituleert
15 mei 1940
Hoewel er op sommige plekken door het Nederlandse leger meer tegenstand wordt geboden dan de Duitsers hadden verwacht, kan de Nederlandse regering, na het bombardement op , niets anders doen zich over te geven aan de Duitsers.
Deze slide heeft geen instructies
België capituleert
28 mei 1940
Onvoorwaardelijke capitulatie van het Belgische leger. Koning Leopold wordt 'krijgsgevangene' in het kasteel van Laken. De regering-Pierlot besluit de strijd aan de zijde van de geallieerden verder te zetten.
Deze slide heeft geen instructies
Frankrijk capituleert
22 juni 1940
Op 22 juni tekent het Franse leger de overgave in een treinwagon bij Compiègne, een stadje 60 kilometer boven Parijs. De locatie heeft een bijzondere betekenis voor de Duitsers. In 1918, aan het einde van de Eerste Wereldoorlog, tekende Duitsland op deze plek de overgave. Dit zagen veel Duitsers als een grote vernedering.
Een deel van Frankrijk, Vichy, wordt niet bezet, maar collaboreert met Duitsland. Maarschalk Pétain verkrijgt een volmacht van de Assemblée nationale. Het is het begin van een autoritair, klerikaal en parafascistisch regime.
Niet alle Fransen leggen zich hierbij neer. Sommigen gaan in het verzet en anderen vluchten naar Londen. Daar richt generaal Charles de Gaulle de Vrije Fransen op, met het doel de Duitse bezetting van Frankrijk te bestrijden.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Battle of Britain
juli - oktober 1940
Hitler biedt een vredesvoorstel aan Groot-Brittannië -
weigert resoluut
De Duitse aanval op Groot-Brittannië - operatie Seelöwe
Mede dankzij de uitvinding van de radar weet Groot-Brittannië zich te weren tegen Duitsland.
Het betekent niet dat de Britten van Duitse bombardementen af zijn...
In een eerste fase probeert de Duitse luchtmacht de heerschappij over het luchtruim te veroveren als voorbereiding voor een invasie.
Deze luchtoorlog duurt tot in juni 1941 –. Duitse bommenwerpers slagen er ondanks de radar met defensief wapen – de nieuwe technologie van de Britten – er wel in om de belangrijkste Britse steden te bombarderen.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
1940-1941
operatie Seelöwe mislukt
Italiaanse mislukkingen
* Battle of Greece
* In Afrika bezetten de Italianen Ethiopië en Libië als kolonies, maar door de Britten tot staan gebracht
Duitse successen:
* Lopen Balkan onder de voet
* Hitler stuurt het Afrika corps met Maarschalk Rommel - Opmars in Noord-Afrika tot over de grens van Egypte
In Slowakije, Hongarije en Roemenië kwamen nazi-gezinde regimes aan de macht.
Mussolini – die een haat/liefde verhouding had met de Duitsers is ook uit op zijn eigen gloriemoment en begint eind 1940 onbezonnen een oorlog tegen Griekenland.
De onervaren Italianen leiden een nederlaag – in de kolonies leden de Italianen ook grote nederlagen tegen de numeriek mindere Britten.
Hitler grijpt in – de olievelden in het Midden-Oosten zijn van vitaal belang en stuurt maarschalk Rommel.
Deze haalt belangrijke overwinningen in Noord-Afrika en rukt op naar het Midden-Oosten.
Ook de Balkan en Griekenland werden door de Duitsers onder de voet gelopen. In Slowakije, Hongarije en Roemenië kwamen nazi-gezinde regimes aan de macht.
Deze slide heeft geen instructies
Operatie Barbarossa
juni - december 1941
Ondanks het niet-aanvalsverdrag van 1939, valt Duitsland de Sovjet-Unie aan:
Hitler heeft de 'Lebensraum' en de grondstoffen nodig voor zijn volk.
En dan maakt Hitler een kapitale fout. Hij valt Rusland binnen. Napoleon ging het hem voor en het was het begin van zijn ondergang.
Hitler acht de tijd rijp om af te rekenen met de communistische aartsvijand.
Op 22 juni 1941 viel hij zonder enige waarschuwing de SU binnen.
Aanvankelijk gaat de invasie snel vooruit: eind oktober staan de Duitse legers al aan de poorten van Leningrad (Sint Petersburg) en Moskou.
De invasie was enkele maanden vroeger gepland, maar ging uiteindelijk te laat van start – een dure vergissing.
Te laat gestart
Doel: tegen oktober SU verslaan
Aanvankelijk snelle opmars
Offensief liep vast:
- onuitputtelijk Russische leger- Modder - Vrieskou
Eenmaal de winter viel, vroor het Duitse offensief bijna letterlijk vast en in Stalingrad (Moskou) werden lijf-aan lijf gevechten gehouden terwijl ze rond Leningrad in een loopgravenoorlog terecht kwamen.
Stalin offerde ook massaal zijn manschappen op om Stalingrad te behouden. Een door honger en kou geteisterde stad die zich maar niet wou overgeven. De Russen bleken fanatieker te zijn – deels uit overtuiging en deels gedwongen en vochten letterlijk tot de laatste man.
Ook keerde de Russische en Poolse bevolking zich massaal tegen de bezetters, vooral door het buitengewoon wrede optreden van het Duitse leger dat honderdduizenden burgers ombracht. In het kielzog van de Wehrmacht trokken ook speciale SS-eenheden mee die Poolse, Russische en Oekraïsche Joden systematisch opspoorden en vermoordden – de Einsatzgruppen.
Doel van de Duitser: kolonisering van de lebensraum.
Zeer vuile oorlog:
Executies van Joden en communisten
Terreur tegen burgers
Deze slide heeft geen instructies
Japanse aanval op Pearl Harbor
7 december 1941
As-mogendheid Japan wil in Azië een machtig land zijn.
Om dit doel te bereiken vallen ze de Amerikaanse marinebasis op Hawaï (Pearl Harbor), volkomen bij verrassing, aan.
Door de verwoeste Amerikaanse vloot, heeft Japan vrij spel in Azië
De Asmogendheden veroverden Europa maar
Ondertussen liet in het Verre Oosten Japan zich ook niet onbetuigd.
Hongkong, Singapore, De Filipijnen, Nederlands Indië, Thailand, Birma en een hele reeks eilanden in de Stille Oceaan of Pacific werden veroverd.
Tegen 1942 beheerste Japen een rijk met 450 miljoen inwoners en een rijke voorraad aan grondstoffen.
Op 7 december 1941 vallen ze de Amerikaanse marinebasis Pearl Harbour op hawai aan.
Door deze agressie treedt de VS uit de isolatiepolitiek – Japan maakt deel it van de Asmogendheden. Door de allianties keert de VS zich dus niet enkel tegen Japan maar ook tegen nazi Duitsland.
Maar de VS was al langer zijdelings betrokken bij de oorlog door de financiering van de Britten – zowel financieel als materieel. De aanval op Pearl Harbour verschafte hen de gelegenheid zich volop te mengen met de wereldwijde oorlog – Hitler verklaarde trouwens zelf de oorlag aan de VS als bondgenoot van Japan.
Verenigde Staten in oorlog
8 december 1941
Eén dag na de aanval verklaren de Verenigde Staten de oorlog aan Japan.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Geallieerden
Asmogendheden
Churchill De Gaulle
Roosevelt Stalin
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Kantelingen...
Wat zijn nu de keerpunten tijdens WOI?
Ten eerste de Amerikanen die zich mengen in het nu mondiale conflict. Pearl Harbour was een zware klap en de VS gaat zich volop in de strijd mengen
Ten tweede slaagde nazi –Duitsland er niet in om Groot Brittannie op de knieen te krijgen - GRBR won de oorlog in de lucht – de Britse RAF kreeg de bovenhand op de Luftwaffe en Hitler moest afzien van zijn invasieplannen. Engeland werd vervolgens gebruikt als uitvalsbasis naar Europa
Ten derde was er een keerpunt in Norod-Afrika door de slagbij El Alamein in 1942 – het Afrikakorps van Rommel werd gestopt vnl door de Britten voor het het strategische Suez kanaal kon bereiken (dit was essentieel voor de bevoorrading van de troepen, maar ook geografisch lag vanaf hier de weg op naar het Midden Oosten en de olievoorradden). Tegen mei 1942 was heel Noord-Afrika in het bezit van de geallieerden en kon het dienen als springplank naar Europa
Ten vierde: de slag bij Stalingrad. De Duitsers wilden een snelle verovering van Rusland, maar de verwachting dat de SU ging ineenstorten bleef uit. De winter en de straatgevechten waren medogeloos. De Russen verdedigeden tot het bittere einde – elke straat, elk huis was een strijdpunt. In deze moedeloze strijd wordt door historici geschat dat meer dan een miljoen mensen stierven om de stad te verdedigen. Nadat de Duitsers er niet in slaagden de stad in te nemen, lanceerden de Russen een tegenoffensief waarbij het Duitse zese leger ingesloten werd en zich in februari 1943 moest overgeven. 300’ Duitse soldaten werden krijgsgevangen genomen. Dit was hét kantelmoment van de oorlog.
Ten vijfde haalde de VS in de Pacific ook cruciale overwinningen tegen Japan – vooral de slag bij Midway was een grote overwinning voor de Amerikanen.
Deze vijf cruciale gebeurtenissen luiden de ommekeer in waarbij de asmogendheden in het defensief komen.
Battle of Midway
juni 1942
Bij de Midway-eilanden lukken het de Verenigde Staten om de Japanse vloot te verslaan.
Het wordt een keerpunt in de oorlog:
het Japanse overwicht in de Stille Oceaan is weg
Deze slide heeft geen instructies
Slag bij el-Alamein
juli - oktober 1942
De Britse generaal Montgomery verslaat de Duitse maarschalk Rommel bij el-Alamein in Afrika.
Het wordt een keerpunt in de oorlog:
De Duits-Italiaanse opmars was gestopt, de legers worden teruggedrongen
Deze slide heeft geen instructies
Slag bij Stalingrad
augustus 1942 - februari 1943
Door de ijzige kou en slechte bevoorrading wordt het Duitse leger verpletterend verslagen. Hitler moet opgeven: Stalingrad blijkt niet te veroveren.
Het wordt een keerpunt in de oorlog:
de Sovjet-Unie begint met het terugdringen van het Duitse leger.
Deze slide heeft geen instructies
Aan het Russische front werden de Nazi’s sneller teruggedrongen – na de lag bij Koersk in juli 43 was de veer bij de duitsers gebroken. Tegen begin 1944 was bijna volledig de SU bevrijd en in januari 1945 drong het Rode Leger Duits grondgebied binnen. Tijdens hun offensief namen zij heel Oost-Europa in – enkel Griekenland en Joegoslavie ontsnapten aan de invloed van de SU
Noord-Afrika was gezuiverd van Duitse en Italiaanse troepen en wordt vanaf juni 1943 gebruikt doro de Britten en Amerikanen als uitvalsbasis voor een aanval op Zuid-Europa.
De landing op Sicilië was succesvol
Eind juli werd Mussolini door de Italiaanse koning opzij geschoven wat het abrupte einde betekende van het fascisme in Italië
De geallieerden maakten in september 1943 de Italiaanse overgave bekend, hoewel zij in realiteit nog niet van kracht was. Duitsland neemt de macht over in Italië: duizenden Italiaanse soldaten worden gedood en tienduizenden gedeporteerd naar werkkampen. Mussolini wordt als marionet terug aan het hoofd van Italië gezet, terwijl de Duitsers de werkelijke macht hebben.
De geallieerden rukken traag op en het duurt uiteindelijk nog tot 1945 tot Italië bevrijd wordt
De echte invasie die we kennen is die van Normandië: op 6 juni 1944 werd de grootste militaire operatie uit de geschiedenis ingezet. De Duitsers waren voorzien op een invasie en boden nog 2 maanden hevig weerstand. De film saving privat Ryan waarbij Omhaha beach werd bestormd geeft een mooi beeld over hoe de soldaten dit beleefden.
Tegen augustus 1944 was Normandië in geallieerde handen en trokken de geallieerden in een sneltemp door België en Frankrijk waar ze als bevrijders onthaald werden.
In Arnem liep het echter fout: de geallieerden slaagden er niet in de Rijn over te steken waardoor Nederland nog een harde winter moest doormaken. Deze staat gekend als de ‘oorlogswinter’ waarbij veel mensen de hongersnood stierven.
De nieuwe Duitse wapens, de V1 en V2 raketten zaaiden ondertussen terreur en de Duitsers raapten hun laatste krachten bij elkaar in het Ardennenoffensief. Dit mislukte na een felbevochten strijd en tegen maart 1945 slaagden de geallieerden erin de Rijn over te steken.
D-Day
6 juni 1944
Met de landing in Normandië kwam er eindelijk een front in het Westen, iets waar Stalin lang om had verzocht.
De D in D-Day staat voor Decision (beslissing)
Deze slide heeft geen instructies
Battle of the Bulge
december 1944 - januari 1945
Het Ardennenoffensief. De Duitsers proberen, via de Ardennen, Antwerpen in te nemen: aanvoerweg van de geallieerden blokkeren.
Dit mislukt, hoewel Hitler de ondergang van zijn Rijk met 6 weken heeft kunnen uitstellen...
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
De bevrijding (of inname – afhankelijk van welk perspectief je het bekijkt) van Duitsland was een race tussen enerzijds de Britse en Amerikaanse legers in het westen en anderzijds de Russische legers in het oosten. Hier zie je de contouren al van de latere Koude Oorlog. Waar de SU nog zij aan zij werkte met de andere geallieerden, is het wantrouwen steeds gebleven. Wanneer de gezamenlijke strijd of vijand wegvalt, neemt dit terug de bovenhand.
De overwinnende landen dachten reeds strategisch om zoveel mogelijk grondgebied en dus invloedsfeer te veroveren.
Conferentie van Jalta
februari 1945
De Geallieerden komen in Jalta (Sovjet-Unie) bij elkaar om te bespreken wat er moet gebeuren met Duitsland en Europa na de oorlog.
De Grote Drie zijn: Churchill (GB), Roosevelt (VS) en Stalin (SU).
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Capitulatie van Duitsland
8 mei 1945
Deze slide heeft geen instructies
Japan blijft strijden - felle strijd van eiland tot eiland
In Azië woedde de strijd eveneens hevig. In de Stille Zuidzee (Pacific) veroverden de Amerikanen moeizaam eiland per eiland tegen Japanners die tot het einde vochten. Op dat punt wou Japan zich nog niet ovegeven en moest het zelf nog veroverd worden. Op dat moment valt de controversiële beslissing op de atoombom, een nieuw geheim ontwikkeld wapen te gebruiken. Op 6 augustus liet de bommenwerper ‘Enola Gay’ de atoombom ‘little boy’ vallen op Hiroshima. Drie dagen later lieten de Amerikanan Fat man los op Nagasaki. Japan capituleerde op 2 september.
Conferentie van Potsdam
juli 1945
De Geallieerden komen opnieuw (en voor het laatst) bij elkaar in Potsdam, (bij Berlijn).
De spelers zijn anders: Roosevelt is overleden en Churchill is verslagen bij verkiezingen. Ze zijn vervangen door Truman en Attlee
De sfeer tussen Truman en Stalin is slecht, en ze komen er niet uit....
Deze slide heeft geen instructies
Atoombom op Hiroshima
6 augustus 1945
Deze slide heeft geen instructies
Atoombom op Nagasaki
9 augustus 1945
Deze slide heeft geen instructies
Capitulatie van Japan
augustus 1945
- hier getekend op 2 september 1945
Na de verwoesting door de twee Amerikaanse atoombommen, kan Japan niets anders doen dan zich over te geven aan de Geallieerden.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies