Leesvaardigheid havo -voorbereiding CE

• newEditor
• Nederlands
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 5

Welkom H5d!

Programma

1. Terugblik mondeling

2.  Tekst 7, blz 238-240 bespreken

3. Centraal examen

4. Boeken inleveren 

5. Afsluiting

Antwoorden tekst 7, p. 238-240

Leer in ieder geval het woord framing!

CSE Nederlands

vrijdag 8 mei 2026

13.30 - 16.30 uur

Theorie uit Kern

TAAL

blz 40-dubbele betekenis- synoniem-ambigu-homoniem-parafrase

blz 42-46-framing

COMMUNICATIE

H 1-8 (blz 52 -69)  & blz 70 citeren en parafraseren

H19 -22 (blz 102-109)

Oefenen

Examenteksten maken 

• In teams 

• Examenoverzicht

• Op examenblad

Signaalwoorden en signaalzinnen

Verschillende delen van een tekst staan in relatie met elkaar. De relatie die verschillende alinea's hebben, is belangrijk bij het beantwoorden van de examenvragen.
Mogelijke relaties zijn bijvoorbeeld oorzaak-gevolg, stelling-argument-subargument, uitspraak-toelichting, doel-middel  of van voorbeelden.

Signaalwoorden helpen je bij het bepalen van deze relatie. Signaalwoorden geven verbanden aan tussen zinnen en alinea's. Het zijn zogenaamde verbindingswoorden. 

1

minute

00

second

add30s

Tekst scannen (titel, inleiding & conclusie lezen)

Vragen beantwoorden

Signaalwoorden en signaalzinnen onderstrepen

Werkwijze

Wat ga je leren/herhalen?

• Tekstsoorten en schrijfdoelen 

• hoofdgedachte en onderwerp 

• signaalwoorden en signaalzinnen 

• citeren en eigen woorden 

• functie van tekstgedeelten 

• veelvoorkomende woorden op het examen Nederlands 

• samenvatten 

• beantwoorden van vragen 

• voorbeeldvragen 

• argumentatie 

Tekstsoort en schrijfdoel

1. Tekstsoort = Uiteenzetting

Tekstdoel = informeren, dus  objectief en feiten

denk aan een nieuwsartikel en een profielwerkstuk.

2. Tekstsoort = Betoog

Tekstdoel = overtuigen, dus subjectief 

denk aan een column, recensie of een ingezonden brief.

3. Tekstsoort = Beschouwing

Tekstdoel = aan het denken zetten/opiniëren, mening vormen dus objectief en subjectief

denk aan discussiestukken of meningvormende artikelen

Bevat columns, betogen, recensies, verdieping en vebreding

Betreft één onderwerp, geschreven door een (ervarings)deskundige

Bevat beschouwingen, opiniestukken, beschouwende teksten

Combinaties van tekstsoorten zijn ook mogelijk

• een betoog met uiteenzettende en beschouwende elementen

• een beschouwende tekst met betogende elementen

• een uiteenzettende tekst met betogende elementen

Op de volgende slide een uitlegvideo over tekstdoelen en tekstsoorten!

Hoofdgedachte, hoofdvraag en onderwerp

- De hoofdgedachte van een tekst vertelt in één zin de boodschap die de schrijver wil overbrengen. Stel jezelf de vraag 'wat wil de schrijver mij vertellen?' Het antwoord is de hoofdgedachte. Let bij het zoeken naar de hoofdgedachte op de kernzinnen in de inleiding en in het slot. De hoofdgedachte van een alinea bestaat uit één zin die het belangrijkste is van de gehele alinea. Belangrijk bij het bepalen van de hoofdgedachte zijn de kernzinnen. De kernzin is de allerbelangrijkste zin van een alinea. Kernzinnen vind je meestal aan het begin of aan het einde van de alinea (1e,2e of laatste zin).

- Het onderwerp van een tekst geeft in een woord(groep) aan waar de hele tekst over gaat. 

- Ook kan  gevraagd worden om de hoofdvraag te noteren. De hoofdvraag is de centrale vraag van de tekst.

Hoofdgedachte

Hoofdvraag

Onderwerp van de tekst

Konijnen zijn lekker in een stoofpotje

Hoe worden konijnen toegepast in de keuken?

Konijnen in de Nederlandse keuken

LET OP! Er volgt nu iets belangrijks:

Signaalwoorden/tekstverbanden

Functies van tekstgedeelte

Delen van een tekst hebben altijd een functie, een bedoeling. Functies van tekstgedeeltes worden weergegeven met behulp van functiewoorden. Als er op het examen aan je wordt gevraagd om de functie van een tekstgedeelte te noemen, krijg je de keuze uit een aantal functiewoorden. Functiewoorden staan dus niet letterlijk in een tekst.

Lees altijd eerst het betreffende tekstgedeelte goed door en onderstreep belangrijke stukjes. Kies vervolgens het functiewoord dat  het beste bij het tekstgedeelte past. (Soms kan een tekstgedeelte meerdere functies bevatten).

Signaalzinnen

Signaalzinnen zorgen ervoor dat het duidelijk is wat er volgt of wat er juist is behandeld.

1. Aankondigende zinnen: 'Toch zijn er enkele bezwaren. We gaan nu enkele voor-en nadelen bespreken'

2. Terugblikkende zinnen: 'Van de besproken verklaringen lijkt me de laatste de beste'

3. Aankondigende en terugblikkende zinnen: 'Welke conclusie kunnen we nu gaan trekken uit bovenstaande onderzoeksresultaten?'

Citeren

Citeren is het letterlijk overnemen van een zin of een stukje tekst. Bij citeren zet je de eerste twee en de laatste twee woorden van de zin of het tekstgedeelte neer. Tussen de twee gedeeltes zet je drie puntjes . Het hele citaat moet altijd tussen aanhalingstekens staan. Achter het citaat zet je het desbetreffende regelnummer. 

Voorbeeld: "Eerste woorden ... laatste  woorden." (regel 1-2)

Citeren

Algemeen: kijk goed wat er precies wordt gevraagd.

Als wordt gevraagd om een zin, dan schrijf je een zin! (Begin met een hoofdletter en eindig met een punt).

Als wordt gevraagd om een zinsgedeelte, dan schrijf je een zinsgedeelte

 
Als wordt gevraagd om een groepje woorden, dan schrijf je dus een groepje woorden (ongeveer drie woorden, geen hoofdletter en geen punt!). 

Als ze vragen om 7 woorden, dan schrijf je GEEN 8 woorden! Precies doen wat ze vragen, anders kost het je punten !

Parafraseren betekent:

A

In stukjes hakken

B

Uit de tekst halen

C

In eigen woorden opschrijven

D

Tekstgedeelte aanwijzen

Beantwoorden van vragen

 Neem de woorden van de vraag over, zodat je heel duidelijk bent. Deze woorden tellen niet mee bij het aantal wrd. van je antwoord (als daar een aantal bij wordt gevraagd).

Dus:

Wat is het deelonderwerp van alinea 4?

Het deelonderwerp (van alinea 4) is ...

Voorbeeldvragen

De exacte vragen op het examen zijn elke keer anders. Elk jaar komen echter wel hetzelfde type vragen terug. Op de volgende slide(s) laat ik je een aantal voorbeelden zien van willekeurige vragen uit examens van de laatste jaren. Het gaat er hierbij niet om dat je het antwoord geeft op de vraag (je hebt tenslotte de tekst niet gelezen), maar dat je weet wat voor type vraagstellingen op het examen kunnen komen. 

Tekst indelen (vaak een van de eerste vragen)

Een voorbeeld van een vraag met een tussenkopje komt uit het examen 2019 – I:

vraag 19

Tekst ‘Samen sterk’

Welk kopje past het beste boven alinea’s 6 en 7 ?

A Coöperaties en burgerinitiatieven

B Coöperaties wereldwijd

C Herwaardering van coöperaties

D Vernieuwing van coöperaties

                                                                                 (Juiste antwoord = C )

Meerkeuzevragen: 

- Vul altijd wat in! (25% kans dat je het juiste antwoord invult)

- Maak gebruik van de wegstreepmethode: schrijf op je blaadje.
- Let op synoniemen! In het juiste antwoord wordt vaak een ander woord gebruikt dan in de tekst. 
- Let op: sommige delen zijn té gedetailleerd en dus niet geschikt als juiste antwoord. 

Argumentatieve vaardigheden let op

O   Je kunt standpunten en argumenten identificeren en interpreteren.

O    Je herken argumentatiestructuren (enkelvoudig, onderschikkend, nevenschikkend)

O   Je kent het verschil tussen objectieve en subjectieve argumenten.

0   Je kent de volgende argumentatieschema’s

– kenmerken ( incl. voorbeelden & voor-en nadelen)

– overeenkomst en vergelijking;

– Causaliteit (oorzaak-gevolg & doel-middel)

- op basis van autoriteit

O Je kan een betoog op aanvaardbaarheid beoordelen op basis van:

– consistentie van gebruikte argumenten;

– controleerbaarheid van feiten en argumenten;

– correct gebruik van argumentatieschema’s en discussieregels

-  gebruik drogredenen

– het vals dilemma;

– onjuist beroep op een kenmerk of eigenschap. 

Bestudeer ....

dus echt heel goed hoofdstuk 19-22, blz 102 t/m 109

en zie Drogredenen in teams

Hoe lang duurt het examen?

A

90 minuten

B

120 minuten

C

150 minuten

D

180 minuten

Het examen zelf

Welke twee domeinen worden bij het vak Nederlands getoetst?

A

leesvaardigheid en samenvatten

B

samenvatten en argumentatie

C

leesvaardigheid en argumentatie

D

lees- en schrijfvaardigheid

Uit hoeveel hoofdteksten bestaat het examen meestal?

A

drie

B

vier

C

vijf

D

zes

Hoeveel vragen krijg je ongeveer?

A

20

B

30

C

40

D

50

Wat moet je doen met een satelliettekst?

A

vergelijken met de hoofdtekst

B

samenvatten

C

in een schema zetten

D

Wat voor onderwerpen hebben de teksten meestal?

A

economische kwesties

B

technische ontwikkelingen

C

maatschappelijke inzichten

D

actuele thema's

Hoeveel scorepunten kun je ongeveer behalen?

A

40

B

60

C

50

D

70

Bij welk percentage goede antwoorden behaal je meestal een voldoende (5,5)?

A

47 %

B

48%

C

49%

D

50%

Hoeveel scorepunten kun je maximaal verliezen door onjuist taalgebruik?

A

2

B

3

C

4

D

5

Opbouw aftrek taalfouten

0 fouten    =    geen aftrek

1 fout of 2 fouten= 1 punt aftrek

3 of 4 fouten= 2 punten aftrek

5 of 6 fouten=3 punten aftrek

7 of meer fouten= 4 punten aftrek

Telt het gebruik van hoofdletters en punten mee in de beoordeling?

A

ja

B

nee

C

D

Wat gebeurt er met een te lang antwoord bij een open vraag?

A

Per woord te veel gaat er 1 scorepunt af.

B

Het antwoord wordt dan fout gerekend.

C

De extra woorden worden inhoudelijk niet beoordeeld.

D

Alleen de woorden binnen het maximum worden beoordeeld.

Wat moet je doen bij het citeren van een zin?

A

de hele zin letterlijk overschrijven

B

het regelnummer van de zin geven

C

eerste twee en laatste twee woorden noteren plus regelnummer

D

de zin in eigen woorden weergeven

Goed of fout? Een antwoord geformuleerd als bijzin

A

goed

B

fout

C

D

Telt het herhalen van de vraag mee bij het tellen van het aantal woorden?

A

ja

B

nee

C

D

Opbouw examen Nederlands (1)

1. Tekstsoort, schrijfdoel, intentie van de schrijver bepalen

2. Hoofdgedachte aangeven

3. Samenvatten (kleinere tekstgedeelten)

4. Functie van tekstgedeelten bepalen

5. Standpunten en argumenten identificeren

6. Argumentatie benoemen en aanvaardbaarheid vaststellen

Opbouw examen Nederlands (2)

• meerdere teksten

• vragen per tekst

• vergelijkingsvragen (meerdere teksten/bronnen)

• meerdere onderwerpen

• woordenschat = erg belangrijk (!)

Ik weet hoe het CE Nederlands eruit ziet en hoe ik me het beste kan voorbereiden

Succes met het examen!