Reductiedeling (meiose)
Reductiedeling (meiose)
Open de les met het idee dat ieder mens erfelijke eigenschappen van beide ouders krijgt. Leg uit dat daarvoor speciale cellen nodig zijn: geslachtscellen met maar de helft van het normale aantal chromosomen.
Leerdoelen
Je kunt beschrijven hoe een reductiedeling (meiose) verloopt, wat het doel van de meiose is en wat de kenmerken ervan zijn.
Je kunt de verschillen in de bouw van zaadcellen en eicellen noemen.
Je kunt beschrijven hoe geslachtschromosomen het geslacht van een mens bepalen.
Deze slide heeft geen instructies
Geslachtscellen
Mensen planten zich geslachtelijk voort
Daarvoor zijn geslachtscellen nodig
Zaadcellen zijn mannelijke geslachtscellen
Eicellen zijn vrouwelijke geslachtscellen
Deze cellen geven erfelijke informatie door
Deze slide heeft geen instructies
Waarom meiose nodig is
Lichaamscellen hebben chromosomen in paren. Bij mensen zijn dat 23 paren. Geslachtscellen mogen niet ook 23 paren hebben. Daarom ontstaat bij de vorming van geslachtscellen een reductiedeling: het aantal chromosomen wordt gehalveerd.
Benadruk het woord reductie = vermindering. Koppel dit direct aan het aantal chromosomen.
Kenmerken van meiose
Meiose is een reductiedeling
Er ontstaan geslachtscellen
Elke geslachtscel krijgt van elk paar één chromosoom
Een menselijke geslachtscel heeft dus 23 chromosomen
Het aantal chromosomen is enkelvoudig
Deze slide heeft geen instructies
Het doel van meiose
Door meiose ontstaan geslachtscellen met 23 chromosomen. Bij de bevruchting komen de chromosomen van vader en moeder weer samen. Zo krijgt de bevruchte eicel weer 23 chromosomenparen.
Laat leerlingen het verband zien tussen meiose en bevruchting: eerst halveren, daarna weer samenvoegen.
Meiose stap 1 en 2
De cel waaruit geslachtscellen ontstaan heeft chromosomen in paren
Eerst wordt van elke DNA-keten een kopie gemaakt
De DNA-ketens worden korter en dikker
Daardoor worden de chromosomen zichtbaar
Deze slide heeft geen instructies
Meiose stap 3 en 4
Het kernmembraan verdwijnt
De chromosomen gaan in het midden van de cel liggen
De chromosomenparen gaan uit elkaar
Daarna deelt de cel
In elke dochtercel zit nu één chromosoom van elk paar
Deze slide heeft geen instructies
Meiose stap 5 en 6
Daarna gaan de twee DNA-ketens van elk chromosoom uit elkaar
De cellen delen nog een keer
Er ontstaan vier cellen
In elke cel komt elk chromosoom nog maar één keer voor
De nieuwe geslachtscellen zijn dus enkelvoudig
Gebruik hier de woorden vier cellen en enkelvoudig heel precies. Dat zijn kernpunten van deze basisstof.
Bouw van zaadcel en eicel
Een zaadcel is klein
Een zaadcel heeft een zweepstaart
Een eicel is groter
Een eicel heeft geen zweepstaart
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijk verschil
Zaadcellen en eicellen zijn allebei geslachtscellen, maar hun bouw is niet hetzelfde. In deze les zijn vooral twee verschillen belangrijk: grootte en het wel of niet hebben van een zweepstaart.
Deze slide heeft geen instructies
Bevruchting
Bij de bevruchting versmelt de kern van een eicel met de kern van een zaadcel. Daardoor worden uit enkelvoudige chromosomen weer 23 chromosomenparen gevormd.
Deze slide heeft geen instructies
Geslachtschromosomen
Eén chromosomenpaar is het paar van de geslachtschromosomen
Deze chromosomen bevatten erfelijke informatie voor het geslacht
Er zijn twee soorten: X-chromosoom en Y-chromosoom
Deze slide heeft geen instructies
XX en XY
Meisjes hebben XX
Jongens hebben XY
De kern van een eicel bevat altijd X
De kern van een zaadcel bevat X of Y
Zeg expliciet dat de eicel altijd X bevat. Daarmee kunnen leerlingen straks logisch volgen waardoor het geslacht wordt bepaald.
Waardoor ontstaat een meisje of jongen?
Eicel met X + zaadcel met X → XX = meisje
Eicel met X + zaadcel met Y → XY = jongen
Het chromosoom in de zaadcel bepaalt dus het geslacht van de baby.
Deze slide heeft geen instructies
Samenvatting
Meiose is nodig om geslachtscellen te maken
Het aantal chromosomen wordt gehalveerd tot 23
Er ontstaan vier cellen
Zaadcellen en eicellen verschillen in bouw
Bij de bevruchting bepaalt de zaadcel het geslacht
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
reductiedeling (meiose) - celdeling waarbij het aantal chromosomen wordt gehalveerd
geslachtscel - cel die nodig is voor voortplanting
zaadcel - mannelijke geslachtscel
eicel - vrouwelijke geslachtscel
chromosoom - drager van erfelijke informatie
enkelvoudig - elk chromosoom komt één keer voor
bevruchting - versmelting van een eicel en een zaadcel
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
DNA-keten - deel van een chromosoom dat eerst wordt gekopieerd
kernmembraan - vlies om de celkern
geslachtschromosomen - chromosomen die het geslacht bepalen
X-chromosoom - geslachtschromosoom dat in eicellen altijd aanwezig is
Y-chromosoom - geslachtschromosoom dat alleen in sommige zaadcellen zit
XX - combinatie van geslachtschromosomen bij een meisje
XY - combinatie van geslachtschromosomen bij een jongen
Deze slide heeft geen instructies