Ademhalen: zo werkt het
Ademhalen: zo werkt het
Open bij de herkenbare ervaring dat ademen vanzelf lijkt te gaan, maar dat er in het lichaam een vaste route en een duidelijk proces achter zit.
Leerdoel
Ik kan de onderdelen van het ademhalingsstelsel noemen en uitleggen hoe zuurstof het lichaam binnenkomt en koolstofdioxide het lichaam verlaat.
Deze slide heeft geen instructies
Welke woorden denk je aan bij ademen?
Gebruik de woordenwolk om voorkennis op te halen. Vraag daarna kort door op woorden als zuurstof, longen, neus of lucht.
Het ademhalingsstelsel
Je ademt lucht in en uit
In lucht zit zuurstof
Je lichaam geeft koolstofdioxide af
Dit gebeurt via speciale organen
Noem dat zuurstof nodig is in het lichaam en dat koolstofdioxide een afvalstof is die weer naar buiten moet.
De route van de lucht
Neus → keel → luchtpijp → bronchiën → longen → longblaasjes
Dit is de weg die lucht aflegt in je lichaam.
Houd de route steeds exact hetzelfde in de les, zodat leerlingen de volgorde goed onthouden.
Neus en keel
De neus is vaak de ingang van lucht
De keel leidt de lucht verder
Via de keel komt lucht bij de luchtpijp
Blijf dicht bij het leerdoel: de bouw en functie op hoofdlijnen. Geen uitgebreide zijstap naar reuk of stemvorming nodig.
Luchtpijp en bronchiën
De luchtpijp voert lucht naar beneden
De luchtpijp splitst in twee bronchiën
Elke bronchus gaat naar een long
Leg kort uit dat de bronchiën vertakkingen zijn die de lucht verdelen over beide longen.
Longen en longblaasjes
De longen vullen zich met lucht
In de longen zitten heel veel longblaasjes
In de longblaasjes gebeurt de gaswisseling
Benadruk dat longblaasjes het belangrijkste eindpunt van de route zijn, omdat daar zuurstof en koolstofdioxide worden uitgewisseld.
Waar gebeurt de gaswisseling?
in de keel
in de longblaasjes
in de luchtpijp
in de bronchiën
Toetst of leerlingen het eindpunt van de luchtroute en de functie van de longblaasjes herkennen.
De route van de lucht
Lucht gaat vaak eerst door de neus. Daarna komt de lucht in de keel. Via de luchtpijp gaat de lucht naar de bronchiën. Die brengen de lucht naar de longen en de longblaasjes.
Laat leerlingen de vaste route hardop nalezen na het invullen.
Inademen en uitademen
Inademen
lucht gaat naar binnen
zuurstof komt het lichaam in
Uitademen
lucht gaat naar buiten
koolstofdioxide verlaat het lichaam
Dit is het kerncontrast van het tweede deel van de les. Laat leerlingen de twee woorden steeds koppelen aan richting van lucht en soort gas.
De rol van het middenrif
Het middenrif is een spier onder de longen
Deze spier helpt bij het ademen
Door beweging van het middenrif verandert de ruimte in de borstkas
Gebruik eenvoudige taal: het middenrif helpt de longen ruimte te krijgen of juist kleiner te maken via beweging van de borstkas.
Wat gebeurt er bij inademen?
Middenrif omlaag → borstkas groter → longen krijgen meer ruimte → lucht stroomt naar binnen
Leg uit dat lucht naar binnen gaat doordat er meer ruimte ontstaat. Houd het mechanisch en eenvoudig.
Wat gebeurt er bij uitademen?
Middenrif omhoog → borstkas kleiner → longen worden kleiner → lucht stroomt naar buiten
Zet deze slide bewust naast de vorige als spiegelbeeld. Zo zien leerlingen het verschil duidelijk.
Wat gebeurt er bij inademen?
middenrif omhoog
lucht naar buiten
borstkas kleiner
lucht naar binnen
De afleiders komen uit uitademen, zodat het contrast tussen in- en uitademen wordt getoetst.
Bewegen bij het ademen
Bij inademen gaat het middenrif omlaag. Daardoor wordt de borstkas groter en stroomt lucht naar binnen. Bij uitademen gaat het middenrif omhoog en stroomt lucht weer naar buiten.
Deze invuloefening laat de mechanische volgorde van ademen herhalen in eenvoudige taal.
Gaswisseling in de longblaasjes
Ingeademde lucht komt in de longblaasjes
Rond de longblaasjes lopen bloedvaten
Daar worden gassen uitgewisseld
Noem dat bloed langs de longblaasjes stroomt en daar zuurstof kan opnemen en koolstofdioxide kan afgeven.
Zuurstof naar het bloed
Zuurstof gaat vanuit de longblaasjes naar het bloed
Het bloed vervoert zuurstof verder door het lichaam
Verbind dit alvast aan het volgende deel: zuurstof wordt gebruikt door cellen voor verbranding.
Koolstofdioxide naar buiten
Koolstofdioxide gaat vanuit het bloed naar de longblaasjes
Daarna adem je het uit
Benadruk de omgekeerde richting ten opzichte van zuurstof. Dat maakt de gaswisseling overzichtelijk.
Waarom zuurstof nodig is
Je lichaam heeft zuurstof nodig voor verbranding
Verbranding gebeurt in cellen
Daarbij komt energie vrij
Leg verbranding uit als het proces waarbij cellen energie vrijmaken uit voedingsstoffen met hulp van zuurstof.
Bij verbranding ontstaat afval
Voedingsstoffen + zuurstof → energie + koolstofdioxide
Koolstofdioxide is een afvalstof en moet het lichaam uit.
Je hoeft hier geen volledig scheikundig model te geven. De biologische hoofdgedachte is genoeg: zuurstof erin, energie vrij, koolstofdioxide eruit.
Van lucht naar cel en terug
Inademen → zuurstof in longblaasjes → zuurstof naar bloed → zuurstof naar cellen
Cellen maken koolstofdioxide → koolstofdioxide naar bloed → longblaasjes → uitademen
Dit is de samenvattende keten van de hele les. Gebruik deze slide om alle onderdelen opnieuw aan elkaar te verbinden.
Welke richting klopt voor zuurstof?
bloed naar longblaasjes
longblaasjes naar bloed
cellen naar bloed
neus naar keel
Toetst de richting van gaswisseling. Veel leerlingen verwarren hier zuurstof met koolstofdioxide.
Van lucht naar cel
Zuurstof komt bij inademen in de longblaasjes. Daarna gaat zuurstof naar het bloed en verder naar de cellen. Bij verbranding ontstaat koolstofdioxide, en dat adem je uit.
Koppelt de samenvattende keten aan het belang van zuurstof voor verbranding in cellen.
Wat heb jij vandaag geleerd?
Bespreek dat leerlingen iets kunnen noemen als de route van de lucht, de rol van het middenrif, gaswisseling in de longblaasjes of het verschil tussen inademen en uitademen.
Wat vond jij het lastigst?
Mogelijke antwoorden: de route met veel nieuwe woorden, het verschil tussen in- en uitademen, of gaswisseling in de longblaasjes.
Wat hielp jou goed begrijpen?
Laat leerlingen benoemen welke steun hielp, zoals het schema, de pijlen, de herhaling van de route of de uitleg over middenrif en borstkas.
Begrippen
ademhalingsstelsel - organen waarmee lucht het lichaam in en uit gaat
neus - ingang van lucht naar het ademhalingsstelsel
keel - deel dat lucht doorgeeft naar de luchtpijp
luchtpijp - buis die lucht naar de bronchiën voert
bronchiën - twee vertakkingen van de luchtpijp naar de longen
longen - organen waarin lucht komt en gaswisseling mogelijk wordt
longblaasjes - kleine blaasjes in de longen waar gaswisseling gebeurt
Deze slide heeft geen instructies
Begrippen
inademen - lucht naar binnen halen
uitademen - lucht naar buiten laten gaan
middenrif - spier onder de longen die helpt bij het ademen
borstkas - deel van het lichaam dat groter en kleiner wordt bij ademen
gaswisseling - uitwisseling van zuurstof en koolstofdioxide
zuurstof - gas dat nodig is voor verbranding in cellen
koolstofdioxide - afvalstof die ontstaat bij verbranding en wordt uitgeademd
Deze slide heeft geen instructies