project 'Lessen voor de toekomst'
PV2LVT-25 hoorcollege 2 - 'Bouwen aan de democratie'
Pen en papier
Marlies Klijn
project 'Lessen voor de toekomst'
PV2LVT-25 hoorcollege 2 - 'Bouwen aan de democratie'
Pen en papier
Marlies Klijn
Deze slide heeft geen instructies
Project Lessen voor de toekomst
De toekomst:
dat zijn jullie en jullie leerlingen!
Duurzaamheid,
Samenleven
Digitalisering
Deze slide heeft geen instructies
Wat heeft dit met democratie te maken?
0,01 procent 70 % stijging, 99% 4-8 stijging
2010-2020
doelen
Je kunt aan het eind van dit college:
uitleggen wat democratie in Nederland inhoudt;
verklaren op welke manieren onze democratie onder druk staat;
hoe onze democratie toekomstbestendig kan worden
je eigen rol als persoon, burger en leerkracht vanuit democratie beschrijven
Deze slide heeft geen instructies
Wat gaan we doen?
overzicht toetsen project
verkennen democratie luisteren-verwerken en interactie:
geschiedenis van onze democratie duo/trio
toekomst van onze democratie
burgerschap en onderwijs
ordenen-aanvullen-verwerken
Deze slide heeft geen instructies
Doel project:
Lessen voor de toekomst
Burgerschap voor jou als persoon, burger en leerkracht
Deze slide heeft geen instructies
persoon - burger - leerkracht
persoon -> ik én wij
burger -> bijdragen aan de samenleving
leerkracht -> vorming kinderen: niet leerstof of kindgericht maar samenleving- of wereldgericht
Deze slide heeft geen instructies
Persoonsvorming: Volwassen worden
gaat wat ik verlang en wil doen ook helpen bij goed samenleven?
verantwoordelijkheid voor de verantwoordelijkheid
het midden vinden tussen zelf- en wereldvernietiging
vrede en duurzaamheid
Deze slide heeft geen instructies
opzet project
Toetsen:
studiereis R'dam (18-20 mei 2026)
verwerking 2 hoorcolleges (29 mei op gradework)
handleiding van lessenserie 4 uur
uitvoering in stage: (stageweek 15/06 of) 29-30 juni 1 juli
presentatie op markt: ma 6 juli
inleveren handleiding met bewijzen van uitvoer op gradework: di 7 juli
zie toetskaart BS
Deze slide heeft geen instructies
Verwerking hoorcollege 2
Maak aantekeningen
Vul je aantekeningen aan, zodat je een goed overzicht geeft van de inhoud van dit college en jouw drie rollen (lesson up staat op BS)Zet je naam er op.
Maak foto's/scans van geschreven aantekeningen of maak er een digitale verwerking van.
Inleveren op gradework uiterlijk 29-5-2026
Als je veel doet tijdens dit colleges hoef je het maar een beetje aan te vullen.
Deze slide heeft geen instructies
Collegeverwerking deel 2
Persoon
....
....
Burger
...
...
Leerkracht
...
...
Tip voor weergave 3 rollen:
Vouw je blad zodat je drie kolommen hebt
Deze slide heeft geen instructies
Wat versta jij onder democratie, wissel uit met je buren?
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
DEMOS = volk
KRATOS = macht
Complex
Samen leven
Rekening houden met meerderheid en minderheid
Vertrouwen
Kennis
Burger
Solidariteit
Verkiezingen
Volksvertegenwoordigers
start inhoudelijk college
- democratie als rode draad
Term gaan we verkennen
verleden - heden - toekomst
belang van democratie
'feest'? eerder uitdaging ...
democratie vraagt veel van ons
democratie in gevaar
Andere vormen:
Monarchie
Deze slide heeft geen instructies
Republiek
Macron Frankrijk
Gekozen
Staatshoofd = president
ceremonieel of staatsmacht
Deze slide heeft geen instructies
Dictatuur-autocratie
macht in handen van één persoon of groep
meestal geholpen door het leger en geheime politie
geen vrijheid van meningsuiting
vaak maar één partij
geen of onbetrouwbare verkiezingen
inwoners hebben weinig rechten
vaak terreur (geweld) richting eigen bevolking
VB Noord Korea
Deze slide heeft geen instructies
Aristocratie- Oligarchie
Vroeger: voor de Franse revolutie: Adel
Nu?
Rusland?
VS?
Wereldwijd netwerk van multinationals- Big tech?
oligos betekent 'weinig' en 'archie' komt van een woord dat 'heersen' betekent. In een oligarchie is dus een groep van weinig mensen aan de macht: bv. rijken - bedrijven maar ook experts
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn de voor- en nadelen van een democratie?
En van een dictatuur?
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Wonen
Pensioen
Onderwijs
Klimaat
Landbouw en stikstof
Migranten
Stel: de meerderheid ...
Deze slide heeft geen instructies
democratie = recht doen aan verschillen
Elke burger heeft de verantwoordelijkeheid om de samenleving vreedzaam en democratisch te houden:
rekening houden met het algemeen belang, niet alleen het eigen belang.
accepteren dat de samenleving een gecompliceerd geheel is van tegengestelde belangen waar je samen uitkomt ipv je laten meeslepen in ongemakkelijke redeneringen, niet gebaseerd op feiten
Phillips Freriks
Deze slide heeft geen instructies
Montesqieu
Franse filosoof (1689-1755)
'De ervaring leert dat iedereen die de macht heeft, geneigd is daar misbruik van te maken'
Deze slide heeft geen instructies
Trias Politica
Scheiding van machten
om evenwicht te houden
Montesqieu
Deze slide heeft geen instructies
Verdeling van de macht
Waarom?
checks and balances: verschillende machten
controleren elkaar en ‘houden elkaar scherp’
maakt absolutisme en dictatuur onmogelijk;
voorkomt onrechtvaardigheid;
Deze slide heeft geen instructies
Wetgevende macht
TAAK: wetten maken;
volksvertegenwoordigers beslissen of een wetsvoorstel wordt aangenomen door te stemmen;
parlement controleert of de uitvoerende macht zijn werk goed doet.
Deze slide heeft geen instructies
Uitvoerende macht
TAAK: wetten uitvoeren;
regering zorgt dat aangenomen wetten worden uitgevoerd;
politiek verantwoordelijk > dagelijks bestuur van land;
geeft leiding aan ambte-naren, militairen en politie.
Deze slide heeft geen instructies
Rechterlijke macht
TAAK: recht spreken, is onafhankelijk;
houdt iedereen zich aan de wetten? Zo niet, wat dan?
beoordeelt of mensen straf moeten krijgen;
geeft oordeel als burgers, bedrijven en overheid een conflict hebben.
Deze slide heeft geen instructies
De Nederlandse en Europese democratie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
B
D
macht - democratie - rol van staat
burgers-particulieren alleen is niet genoeg: roep om samen -> de staat
grondwet 1814 -> centralistische monarchie
grondwet 1848 -> parlementaire democratie
regelen van onderwijs, zorg, infrastructuur, woningen
1919 tot nu: democratie -> iedere burger is gelijk
Geschiedenis
Particulieren probeerden wat te doen aan armoede (confessionelen), maar dat was niet genoeg.
Ontstaan van politieke groeperingen en besef dat het collectief door staat/overheid bijgedragen moest worden in regels en middelen.
Kinderwetje van Houten 1874, Leerplicht 1901, Woningwet 1901, etc.
= eerste begin verzorgingsstaat
Algemeen kiesrecht vanaf 1917 voor mannen en 1919 voor vrouwen
Aletta Jacobs
Sinds wanneer hebben vrouwen gelijke rechten als mannen in Nederland
1848
1917
1922
...
Deze slide heeft geen instructies
c en d
Gelijke rechten man en vrouw
Kiesrecht in grondwet 1922
Afschaffing verplicht ontslag bij trouwen overheid 1956
Gelijke rechten binnen het huwelijk (rekening, pensioen, voogdij, bezit) 1957
Gelijk salaris voor dezelfde functie: 1975
Gelijke aftrekposten voor belasting, pensioenopbouw 1980
....Loonkloof 6-10,5 % 2025
Gelijke rechten binnen het huwelijk:
Handelingsonbekwaamheid van de vrouw
Bezit alleen voor wie geld inbrengt
Bij onenigheid krijgt gezinshoofd-man doorslag
Democratische
samenleving
grondwet
burgers hebben rechten en plichten
overheid heeft óók rechten en plichten
vrije verkiezingen
parlement heeft de hoogste macht
trias politica
persvrijheid en vrijheid van meningsuiting
geheime verkiezing = anoniem stem uitbrengen
samenleving = samen leven & samen zorgen
Afspraken over:
gemeenschappelijke zaken om te zorgen voor een basis voor iedereen
voorzieningen gezamenlijk betalen (belasting) en organiseren
wat wel en niet mag
Deze slide heeft geen instructies
Noem zoveel mogelijk voorzieningen waar we samen voor zorgen in Nederland (duo's-trio's)
second
Deze slide heeft geen instructies
Kaart uit: 2020
Democratie is niet vanzelfsprekend
Bekijk en bespreek de kaart
Het merendeel van wereldbevolking leeft niet in een (volwaardige) democratie. Het is dus best bijzonder dat Nederland een democratie is.
Op deze kaart hebben we Nederland en Syrië uitgelicht. Door op de hotspots te klikken krijgen de studenten inzicht in de verschillen tussen deze twee landen.
Optioneel:
Je kunt aan de studenten vragen wat de kenmerken van democratische en niet-democratische landen zijn. Of bespreek wat hen opvalt aan deze kaart.
Deze kaart is opgesteld in 2020 door The Economist Intelligence Unit.
Waar zijn we naar op weg internationaal...?
China: Taiwan -Noord Korea, Chinese Zee...
Rusland: Oekraïne, Georgië, Wit Rusland...
VS: Canada, Groenland, Mexico...
Verdelen van invloedsferen ipv respecteren burgers en landen?
Officieel allemaal gekozen leiders
Deze slide heeft geen instructies
Schrijf de acties die de democratie ondermijnen op
Deze slide heeft geen instructies
Onafhankelijk onderwijs en wetenschap
Onafhankelijke pers
Recht op demonstratie
Ontslaan onafhankelijke medewerkers en benoemen vriendjes
Justitie aanzetten tot rechtzaken tegen tegenstanders
Informatie achterhouden, zonder bewijzen "oorlog" starten
Deze slide heeft geen instructies
Democratieën buigen, maar barsten niet
Deze slide heeft geen instructies
Vanaf 200 minuten over de kubusgebouwen en het studentenleven
Toekomst
Is onze democratie weerbaar genoeg
voor wat er op ons af komt?
Is een democratie wel de beste vorm van
bestuur voor ons?
Wat hebben we nodig voor onze toekomst?
Wie had dit 10 jaar geleden voorspeld: De MP van VS adoreert en beveelt leiders van China, Rusland en Noord Korea aan.
Het gaat niet om ideeen maar om macht
Is onze democratie weerbaar genoeg voor de toekomst
Top 2% beste universiteiten/HBO ter wereld
Beste zorgstelsel in Europa
Nationaal?
Gaaf land NL
6/7 medaillespiegel OS
14 rijkste land ter wereld
4 qua gem. rijkste inwoners
12 BNP
67 qua inwonertal
133 qua oppervlakte
Onze democratie en samenleving staan onder druk!?
“Veel IJsselsteiners hebben de afgelopen week luid en duidelijk geprotesteerd tegen de komst van een noodopvang voor vluchtelingen. Dat gebeurt indringend, luid en met stevige taal. Daar is in een democratische samenleving ruimte voor", reageert burgemeester Weststeijn. "Maar wie geweld gebruikt, vernielt, hulpverleners belaagt en onze stad schade toebrengt, plaatst zichzelf buiten iedere vorm van normaal maatschappelijk debat." D
Deze slide heeft geen instructies
Democratie onder druk
Spanning tussen het bestuur en het volk neemt toe:
het lukt het bestuur niet goed problemen op te lossen: stikstof, toeslagenaffaire, Groningen, asielopvang
aantal politieke partijen neemt toe
vertrouwen in politiek neemt af; opkomst 'one issue'-partijen
politici, rechtspraak, politie, hulpverleners worden bedreigd
VK 14juni 2025
Jip van den Toorn
Deze slide heeft geen instructies
Waarom staat onze democratie onder druk? Wissel uit in duo's-trio's
second
Deze slide heeft geen instructies
David Van Reybrouck
Cultuurhistoricus
1 - individualisering
2 cultuur: mopperen, eigen rechter spelen, fear to falling back
3 informatievoorziening te ongecontroleerd
4 kennis en vaardigheden te mager
Gevolg: populisme
Oorzaken
Zorg, leenstelsel onderwijs,
stad en regio
huisvesting
flitscontracten
elkaar begrijpen en waarderen in multiculturele samenleving
1. individualisme
Ontzuiling -ontkerkelijking
Social media zorgt voor minder community in praktijk
Minder waarden gericht op samen en voor elkaar: ik ik ik
Deze slide heeft geen instructies
2. Nederlandse cultuur... misschien een beetje verwend?
Tevreden met eigen leven
Mondiale ranglijstjes over geluk en economie, scoort ons land hoog.
‘Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht’,”
CPB april 2023
26 % vertrouwt kabinet Jette
Fear to fall back
https://www.ipsos-publiek.nl/actueel/tevredenheid-met-kabinet-op-laagste-punt-in-tien-jaar/
3. Informatievoorziening:
media onder druk
pers worden bedreigd (politici, rechters, hulpverleners ook)
fake/ nep/commercieel nieuws
onafhankelijk nieuws... van de staat of overlaten aan de markt?
Deze slide heeft geen instructies
Het belang van persvrijheid en media, maar ook betrouwbare pers voor democratie
Deze slide heeft geen instructies
De drie maatschappelijke functies van de media
informatieve functie
controle- of waakhondfunctie
socialiserende functie
Deze slide heeft geen instructies
Huidige medialandschap: wat is betrouwbaar?
ongecontroleerd op inhoud en kwaliteit
laagdrempelig
exponentiële verspreiding
onevenwichtige verspreiding:
gratis vs betaald
eenzijdig door algoritme
Social media zorgt voor:
exponentiële verspreiding
ongecontroleerd op inhoud en kwaliteit
eenzijdig door algoritme
Verschil in betaald-niet betaald maakt verspreiding onevenwichtiger
4. Kennis en vaardigheden bevolking
minder mensen naar stembus
weinig geïnformeerd
zwevende kiezers (van partijendemocratie naar populariteitsdemocratie)
Van stemmen op idealen naar stemmen op likeable personen
Deze slide heeft geen instructies
Politiek, burgerschap en jongeren
Deze slide heeft geen instructies
Hoe komen jullie aan het nieuws?
Vloggers, bloggers, tiktak...onafhankelijk?
Wie heeft het gratis kranten abonnement voor studenten?
Wie heeft de NOS-RTL-BNR nieuwsapp op telefoon?
Wees nieuws-
gierig!
Deze slide heeft geen instructies
We krijgen als kiezers wat we verdienen
Angstige politiek
Korte termijn scoren
Populair: kiezers zaken beloven die niet kunnen of wijs zijn
Minder deskundigheid in politiek en bestuur
Populisme
Deze slide heeft geen instructies
Hoe verder...lessen voor een democratische toekomst!
Wat is er nodig voor een toekomst bestendige democratie?
In twee of drietallen
Denk breed en diep (obv dit college)
Denk creatief
Denk toekomstgericht
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
oogst
Politiek en bestuur die durft te investeren in de toekomst (lange termijn) ipv korte termijn succesjes zonder structureel impact
Politiek en bestuur dat aandacht heeft voor goede uitvoering van regelingen/wetten
Een bestuur dat zorgt voor bestaanszekerheid en een goed ondernemingsklimaat: toekomstbestendig
Kiesdrempel die ruimte laat voor nieuwe partijen, maar het aantal partijen verminderd (< 10): makkelijker coalitie vormen, meer ervaren kamerleden
Waardering voor politici, het is een ervaringsambacht
Meer ondersteuning voor kamerleden, zodat ze echt wetten kunnen controleren
Sterk inhoudelijk ondersteunend loyaal ambtenarenapparaat voor goede wetgeving
Duidelijke en eerlijke communicatie en informatie over beleid
Kiezers die vanuit kennis en waarden ergens voor stemmen ipv tegen en telkens wisselen, zodat partijen bang zijn om lange termijn beleid te maken (dat ook offers vraagt)
Betrekken kiezers via burgerberaden
Bescherming onafhankelijke pers, rechtspraak en wetenschap
Goed onderwijs ook over burgerschap, gericht op kennis , waarden en vaardigheden
Deze slide heeft geen instructies
Burgerschapsvorming
democratie kan niet zonder burgerschap.
burgerschapsvorming = brengt kinderen en volwassenen de basiskennis, vaardigheden en houding bij die ze nodig hebben om actief te kunnen meedoen in de samenleving.
burgerschap vraagt om leerkrachten die kennis, vaardigheden hebben en verantwoordelijkheid nemen
Deze slide heeft geen instructies
Burgerschap op de basisschool
Curriculum.nu
nieuwe wet 2021
Kijkwijzer Pabo Leiden
Het bevorderen van respect voor en kennis van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat vormt hierbij het uitgangspunt. Van scholen wordt gevraagd hun burgerschapsonderwijs op samenhangende en doelgerichte manier vorm te geven en te zorgen voor een oefenplaats waar leerlingen op een veilige manier leren respectvol met elkaar en met elkaars ideeën om te gaan, om volwaardig te kunnen deelnemen aan de samenleving.
Deze slide heeft geen instructies
kerndoelen burgerschap
de school zorgt voor een democratische cultuur
de leerling handelt respectvol vanuit kennis over een diverse samenleving
de leerling geeft aan hoe diens handelen verbonden is met democratische waarden
de leerling verkent verschillende mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving
de leerling verkent hoe die democratisch handelen in dagelijkse situaties kan vormgeven
de leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen
Deze slide heeft geen instructies
Democratie is een werkwoord!
ik - burger - leerkracht
Zorg dat je:
goed geïnformeerd bent
verantwoordelijkheid neemt
niet blind achter anderen aanloopt
anderen respecteert
nadenkt over hoe dingen anders zouden kunnen of juist zo moeten blijven en hier een steentje aan bijdraagt
Deze slide heeft geen instructies
Jij
als individu (persoon)
als burger
als leerkracht
Hoe stimuleer ik de kinderen in mijn klas tot actief burgerschap? Hoe word je ‘burger’?
Deze slide heeft geen instructies
Lessen voor de toekomst
De vraag...?
Hoe ga jij bijdragen aan de toekomst van onze democratische samenleving
als persoon, burger en leerkracht
Beantwoord deze vraag bij je collegeverwerking die je inlevert.
Deze slide heeft geen instructies