Lessen voor de toekomst - hoorcollege 2 2026

project 'Lessen voor de toekomst'

PV2LVT-25   hoorcollege 2 - 'Bouwen aan de democratie'


                                                                              Pen en papier


 Marlies Klijn 

1 / 67
volgende
Slide 1: Slide
newEditorProject Lessen voor de toekomstHBOStudiejaar 2

In deze les zitten 67 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 90 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

project 'Lessen voor de toekomst'

PV2LVT-25   hoorcollege 2 - 'Bouwen aan de democratie'


                                                                              Pen en papier


 Marlies Klijn 

Deze slide heeft geen instructies

Project Lessen voor de toekomst

De toekomst: 

dat zijn jullie en jullie leerlingen!


Duurzaamheid, 

Samenleven       

Digitalisering

Deze slide heeft geen instructies



Wat heeft dit met democratie te maken?

0,01 procent 70 % stijging, 99% 4-8 stijging

2010-2020

doelen

Je kunt aan het eind van dit college:

 

  • uitleggen wat democratie in Nederland inhoudt;

  • verklaren op welke manieren onze democratie onder druk staat;

  • hoe onze democratie toekomstbestendig kan worden

  • je eigen rol als persoon, burger en leerkracht vanuit democratie beschrijven



Deze slide heeft geen instructies

Wat gaan we doen?


  • overzicht toetsen project

  • verkennen democratie                               luisteren-verwerken en interactie: 

  • geschiedenis van onze democratie    duo/trio

  • toekomst van onze democratie                                            

  • burgerschap en onderwijs                        

  • ordenen-aanvullen-verwerken

Deze slide heeft geen instructies

Doel project:

 Lessen voor de toekomst


Burgerschap voor jou als persoon, burger en leerkracht

Deze slide heeft geen instructies

persoon - burger - leerkracht

  • persoon  ->  ik én wij

  • burger -> bijdragen aan de samenleving

  • leerkracht -> vorming kinderen: niet leerstof of kindgericht maar samenleving- of wereldgericht

Deze slide heeft geen instructies

Persoonsvorming: Volwassen worden

  • gaat wat ik verlang en wil doen ook helpen bij goed samenleven?

  • verantwoordelijkheid voor de verantwoordelijkheid

  • het midden vinden tussen zelf- en wereldvernietiging

  • vrede en duurzaamheid

Deze slide heeft geen instructies

opzet project

Toetsen:

  • studiereis R'dam (18-20 mei 2026)

  • verwerking 2 hoorcolleges (29 mei op gradework)

  • handleiding van lessenserie 4 uur

  •       uitvoering in stage: (stageweek 15/06 of) 29-30 juni 1 juli

  •       presentatie op markt: ma 6 juli

  •       inleveren handleiding met bewijzen van uitvoer op gradework: di 7 juli

  •                                                                                                                         zie toetskaart BS

Deze slide heeft geen instructies

Verwerking hoorcollege 2


  1. Maak aantekeningen

  2. Vul je aantekeningen aan, zodat je een goed overzicht geeft van de inhoud van dit college en jouw drie rollen (lesson up staat op BS)Zet je naam er op.

  3. Maak foto's/scans van geschreven aantekeningen of maak er een digitale verwerking van.

  4. Inleveren op gradework uiterlijk 29-5-2026

Als je veel doet tijdens dit colleges hoef je het maar een beetje aan te vullen.

Deze slide heeft geen instructies

Collegeverwerking deel 2

 


Persoon

....

....

      Burger

...

...

Leerkracht

...

...

                                            Tip voor weergave 3 rollen: 

                                    Vouw je blad zodat je drie kolommen hebt

                                        

Deze slide heeft geen instructies


Wat versta jij onder democratie, wissel uit met je buren?




1

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

DEMOS = volk

KRATOS = macht

Complex

Samen leven

Rekening houden met meerderheid en minderheid

Vertrouwen

Kennis

Burger

Solidariteit

Verkiezingen

Volksvertegenwoordigers

start inhoudelijk college

- democratie als rode draad


Term gaan we verkennen

verleden - heden - toekomst


belang van democratie

'feest'? eerder uitdaging ... 

democratie vraagt veel van ons

democratie in gevaar

            Andere vormen:

  Monarchie


Deze slide heeft geen instructies

Republiek


Macron Frankrijk

Gekozen

Staatshoofd = president

ceremonieel of staatsmacht

Deze slide heeft geen instructies

Dictatuur-autocratie

  • macht in handen van één persoon of groep

  • meestal geholpen door het leger en geheime politie

  • geen vrijheid van meningsuiting

  • vaak maar één partij

  • geen of onbetrouwbare verkiezingen

  • inwoners hebben weinig rechten

  • vaak terreur (geweld) richting eigen bevolking

VB Noord Korea

Deze slide heeft geen instructies

Aristocratie- Oligarchie

Vroeger: voor de Franse revolutie: Adel


Nu? 

Rusland?

VS?

Wereldwijd netwerk van multinationals- Big tech?


oligos betekent 'weinig' en 'archie' komt van een woord dat 'heersen' betekent. In een oligarchie is dus een groep van weinig mensen aan de macht: bv. rijken - bedrijven maar ook experts

Deze slide heeft geen instructies

Wat zijn de voor- en nadelen van een democratie?


En van een dictatuur?


1

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies



                               


Wonen


Pensioen


Onderwijs


Klimaat


Landbouw en stikstof


Migranten

   Stel: de meerderheid ... 

Deze slide heeft geen instructies

democratie = recht doen aan verschillen

Elke burger heeft de verantwoordelijkeheid om de samenleving vreedzaam en democratisch te houden: 

  • rekening houden met het algemeen belang, niet alleen het eigen belang.

  • accepteren dat de samenleving een gecompliceerd geheel is van tegengestelde belangen waar je samen uitkomt ipv je laten meeslepen in ongemakkelijke redeneringen, niet gebaseerd op feiten


Phillips Freriks

Deze slide heeft geen instructies

Montesqieu

  • Franse filosoof (1689-1755)


  • 'De ervaring leert dat iedereen die de macht heeft, geneigd is daar misbruik van te maken'

Deze slide heeft geen instructies

Trias Politica

Scheiding van machten 

om evenwicht te houden


Montesqieu












Deze slide heeft geen instructies


Verdeling van de macht

Waarom?

  • checks and balances: verschillende machten

  • controleren elkaar en ‘houden elkaar scherp’

  • maakt absolutisme en dictatuur onmogelijk;

  • voorkomt onrechtvaardigheid;


Deze slide heeft geen instructies


Wetgevende macht

  • TAAK: wetten maken;

  • volksvertegenwoordigers beslissen of een wetsvoorstel wordt aangenomen door te stemmen;

  • parlement controleert of de uitvoerende macht zijn werk goed doet.


Deze slide heeft geen instructies


Uitvoerende macht

  • TAAK: wetten uitvoeren;

  • regering zorgt dat aangenomen wetten worden uitgevoerd;

  • politiek verantwoordelijk > dagelijks bestuur van land;

  • geeft leiding aan ambte-naren, militairen en politie.


Deze slide heeft geen instructies


Rechterlijke macht

  • TAAK: recht spreken, is onafhankelijk;

  • houdt iedereen zich aan de wetten? Zo niet, wat dan?

  • beoordeelt of mensen straf moeten krijgen;

  • geeft oordeel als burgers, bedrijven en overheid een conflict hebben.



Deze slide heeft geen instructies

De Nederlandse en Europese democratie


Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies



B



D

macht - democratie - rol van staat

  • burgers-particulieren alleen is niet genoeg: roep om samen -> de staat

  • grondwet 1814 -> centralistische monarchie

  • grondwet 1848 -> parlementaire democratie

  • regelen van onderwijs, zorg, infrastructuur, woningen

  • 1919 tot nu: democratie -> iedere burger is gelijk

Geschiedenis

Particulieren probeerden wat te doen aan armoede (confessionelen), maar dat was niet genoeg.


Ontstaan van politieke groeperingen en besef dat het collectief door staat/overheid bijgedragen moest worden in regels en middelen.

Kinderwetje van Houten 1874, Leerplicht 1901, Woningwet 1901, etc. 


= eerste begin verzorgingsstaat


Algemeen kiesrecht vanaf 1917 voor mannen en 1919 voor vrouwen 


Aletta Jacobs



Sinds wanneer hebben vrouwen gelijke rechten als mannen in Nederland

A

1848

B

1917

C

1922

D

...

Deze slide heeft geen instructies



c en d

Gelijke rechten man en vrouw

  • Kiesrecht  in grondwet 1922

  • Afschaffing  verplicht ontslag bij trouwen overheid 1956

  • Gelijke rechten binnen het huwelijk (rekening, pensioen, voogdij, bezit) 1957

  • Gelijk salaris voor dezelfde functie: 1975

  • Gelijke aftrekposten voor belasting, pensioenopbouw 1980

 ....Loonkloof  6-10,5 % 2025

Gelijke rechten binnen het huwelijk:


Handelingsonbekwaamheid van de vrouw


Bezit alleen voor wie geld inbrengt


Bij onenigheid krijgt gezinshoofd-man doorslag

Democratische

samenleving




  • grondwet

  • burgers hebben rechten en plichten

  • overheid heeft óók rechten en plichten

  • vrije verkiezingen

  • parlement heeft de hoogste macht

  • trias politica

  • persvrijheid en vrijheid van meningsuiting


geheime verkiezing = anoniem stem uitbrengen

samenleving = samen leven & samen zorgen


Afspraken over:

  • gemeenschappelijke zaken om te zorgen voor een basis voor iedereen

  • voorzieningen gezamenlijk betalen (belasting) en organiseren 

  • wat wel en niet mag 

Deze slide heeft geen instructies

Noem zoveel mogelijk voorzieningen waar we samen voor zorgen in Nederland (duo's-trio's)

40

second

Deze slide heeft geen instructies

Kaart uit: 2020

Democratie is niet vanzelfsprekend

Bekijk en bespreek de kaart


Het merendeel van wereldbevolking leeft niet in een (volwaardige) democratie. Het is dus best bijzonder dat Nederland een democratie is.

Op deze kaart hebben we Nederland en Syrië uitgelicht. Door op de hotspots te klikken krijgen de studenten inzicht in de verschillen tussen deze twee landen.


Optioneel:

Je kunt aan de studenten vragen wat de kenmerken van democratische en niet-democratische landen zijn. Of bespreek wat hen opvalt aan deze kaart.


Deze kaart is opgesteld in 2020 door The Economist Intelligence Unit.

Waar zijn we naar op weg internationaal...?


China: Taiwan -Noord Korea, Chinese Zee...

Rusland: Oekraïne, Georgië, Wit Rusland...

VS: Canada, Groenland, Mexico...


Verdelen van invloedsferen ipv respecteren burgers en landen?

Officieel allemaal gekozen leiders

Deze slide heeft geen instructies



Schrijf de acties die de democratie ondermijnen op

Deze slide heeft geen instructies


Onafhankelijk onderwijs en wetenschap

Onafhankelijke pers

Recht op demonstratie

Ontslaan onafhankelijke medewerkers en benoemen vriendjes

Justitie aanzetten tot rechtzaken tegen tegenstanders

Informatie achterhouden, zonder bewijzen "oorlog" starten

Deze slide heeft geen instructies

Democratieën buigen, maar barsten niet


Deze slide heeft geen instructies

Vanaf 200 minuten over de kubusgebouwen en het studentenleven

Toekomst


Is onze democratie weerbaar genoeg 

voor wat er op ons af komt?


Is een democratie wel de beste vorm van 

bestuur voor ons?


Wat hebben we nodig voor onze toekomst?

Wie had dit 10 jaar geleden voorspeld: De MP van VS adoreert en beveelt leiders van China, Rusland en Noord Korea aan.


Het gaat niet om ideeen maar om macht

Is onze democratie weerbaar genoeg voor de toekomst




Top 2% beste universiteiten/HBO ter wereld


Beste zorgstelsel in Europa

Nationaal?

Gaaf land NL

6/7 medaillespiegel OS

14 rijkste land ter wereld

4 qua gem. rijkste inwoners

12 BNP


67 qua inwonertal


133 qua oppervlakte

Onze democratie en samenleving staan onder druk!?


“Veel IJsselsteiners hebben de afgelopen week luid en duidelijk geprotesteerd tegen de komst van een noodopvang voor vluchtelingen.  Dat gebeurt indringend, luid en met stevige taal. Daar is in een democratische samenleving ruimte voor", reageert burgemeester  Weststeijn. "Maar wie geweld gebruikt, vernielt, hulpverleners belaagt en onze stad schade toebrengt, plaatst zichzelf buiten iedere vorm van normaal maatschappelijk debat." D

Deze slide heeft geen instructies

 Democratie onder druk

Spanning tussen het bestuur en het volk neemt toe:


  • het lukt het bestuur niet goed problemen op te lossen: stikstof,                                            toeslagenaffaire, Groningen, asielopvang 

  • aantal politieke partijen neemt toe 

  • vertrouwen in politiek neemt af; opkomst 'one issue'-partijen

  • politici, rechtspraak, politie, hulpverleners worden bedreigd

VK 14juni 2025

Jip van den Toorn

Deze slide heeft geen instructies

Waarom staat onze democratie onder druk? Wissel uit in duo's-trio's

40

second

Deze slide heeft geen instructies



   David Van Reybrouck

   Cultuurhistoricus

1 - individualisering

2 cultuur: mopperen, eigen rechter spelen, fear to falling back

3 informatievoorziening te ongecontroleerd

4 kennis en vaardigheden te mager


                                      Gevolg: populisme




Oorzaken

Zorg, leenstelsel onderwijs,


stad en regio


huisvesting


flitscontracten


elkaar begrijpen en waarderen in multiculturele samenleving

1. individualisme


Ontzuiling -ontkerkelijking


Social media zorgt voor minder community in praktijk


Minder waarden gericht op samen en voor elkaar: ik ik ik

Deze slide heeft geen instructies



2. Nederlandse cultuur... misschien een beetje verwend?

             

Tevreden met eigen leven

 Mondiale ranglijstjes over geluk en economie, scoort ons land hoog. 


 ‘Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht’,”

CPB april 2023



26 % vertrouwt kabinet Jette 

 

Fear to fall back

https://www.ipsos-publiek.nl/actueel/tevredenheid-met-kabinet-op-laagste-punt-in-tien-jaar/

3.  Informatievoorziening:

      media onder druk

  • pers  worden bedreigd (politici, rechters, hulpverleners ook)

  • fake/ nep/commercieel nieuws

  • onafhankelijk nieuws... van de staat of overlaten aan de markt?


 



Deze slide heeft geen instructies



Het belang van persvrijheid en media, maar ook betrouwbare pers voor democratie


Deze slide heeft geen instructies

De drie maatschappelijke functies van de media

informatieve functie

controle- of waakhondfunctie

socialiserende functie

Deze slide heeft geen instructies

Huidige medialandschap: wat is betrouwbaar?


  • ongecontroleerd op inhoud en kwaliteit

  • laagdrempelig

  • exponentiële verspreiding

  • onevenwichtige verspreiding:

  •  gratis vs betaald

  • eenzijdig door algoritme

Social media zorgt voor:

exponentiële verspreiding

ongecontroleerd op inhoud en kwaliteit

eenzijdig door algoritme


Verschil in betaald-niet betaald maakt verspreiding onevenwichtiger


4. Kennis en vaardigheden bevolking

  • minder mensen naar stembus

  • weinig geïnformeerd

  • zwevende kiezers (van partijendemocratie naar populariteitsdemocratie)

  • Van stemmen op idealen naar stemmen op likeable personen

Deze slide heeft geen instructies




Politiek, burgerschap en jongeren

Deze slide heeft geen instructies

Hoe komen jullie aan het nieuws?

Vloggers, bloggers, tiktak...onafhankelijk?

Wie heeft het gratis kranten abonnement voor studenten?

Wie heeft de NOS-RTL-BNR nieuwsapp op telefoon?

Wees nieuws-

gierig!

Deze slide heeft geen instructies

We krijgen als kiezers wat we verdienen


Angstige politiek

Korte termijn scoren

Populair: kiezers zaken beloven die niet kunnen of wijs zijn

Minder deskundigheid in politiek en bestuur


Populisme


Deze slide heeft geen instructies

Hoe verder...lessen voor een democratische toekomst!


Wat is er nodig voor een toekomst bestendige democratie?





In twee of drietallen

Denk breed en diep (obv dit college)

Denk creatief

Denk toekomstgericht

1

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

oogst

  • Politiek en bestuur die durft te investeren in de toekomst (lange termijn) ipv korte termijn succesjes zonder structureel impact

  • Politiek en bestuur dat aandacht heeft voor goede uitvoering van regelingen/wetten

  • Een bestuur dat zorgt voor bestaanszekerheid en een goed ondernemingsklimaat: toekomstbestendig

  • Kiesdrempel die ruimte laat voor nieuwe partijen, maar het aantal partijen verminderd (< 10): makkelijker coalitie vormen, meer ervaren kamerleden

  • Waardering voor politici, het is een ervaringsambacht

  • Meer ondersteuning voor kamerleden, zodat ze echt wetten kunnen controleren

  • Sterk inhoudelijk ondersteunend loyaal ambtenarenapparaat voor goede wetgeving

  • Duidelijke en eerlijke communicatie en informatie over beleid 

  • Kiezers die vanuit kennis en waarden ergens voor stemmen ipv tegen en  telkens wisselen, zodat partijen bang zijn om lange termijn beleid te maken (dat ook offers vraagt)

  • Betrekken kiezers via burgerberaden

  • Bescherming onafhankelijke pers, rechtspraak en wetenschap

  • Goed onderwijs ook over burgerschap, gericht op kennis , waarden en vaardigheden

Deze slide heeft geen instructies

Burgerschapsvorming

  • democratie kan niet zonder burgerschap.

  • burgerschapsvorming = brengt kinderen en volwassenen de basiskennis, vaardigheden en houding bij die ze nodig hebben om actief te kunnen meedoen in de samenleving.


  • burgerschap vraagt om leerkrachten die kennis, vaardigheden hebben en verantwoordelijkheid nemen


Deze slide heeft geen instructies

Burgerschap op de basisschool

  • Curriculum.nu

  • nieuwe wet 2021

  • Kijkwijzer Pabo Leiden


  • Het bevorderen van respect voor en kennis van de basiswaarden van de democratische rechtsstaat vormt hierbij het uitgangspunt. Van scholen wordt gevraagd hun burgerschapsonderwijs op samenhangende en doelgerichte manier vorm te geven en te zorgen voor een oefenplaats waar leerlingen op een veilige manier leren respectvol met elkaar en met elkaars ideeën om te gaan, om volwaardig te kunnen deelnemen aan de samenleving.  

Deze slide heeft geen instructies

kerndoelen burgerschap

  • de school zorgt voor een democratische cultuur

  • de leerling handelt respectvol vanuit kennis over een diverse samenleving

  • de leerling geeft aan hoe diens handelen verbonden is met democratische waarden

  • de leerling verkent verschillende mogelijkheden om bij te dragen aan de samenleving

  • de leerling verkent hoe die democratisch handelen in dagelijkse situaties kan vormgeven

  • de leerling weegt af welke mogelijkheden die heeft om ten aanzien van maatschappelijke vraagstukken te handelen

 

Deze slide heeft geen instructies

Democratie is een werkwoord!

ik - burger - leerkracht

Zorg dat je:


  • goed geïnformeerd bent

  • verantwoordelijkheid neemt

  • niet blind achter anderen aanloopt

  • anderen respecteert

  • nadenkt over hoe dingen anders zouden kunnen  of juist zo moeten blijven en hier een steentje aan bijdraagt


Deze slide heeft geen instructies

Jij

  • als individu (persoon) 

  • als burger

  • als leerkracht



  • Hoe stimuleer ik de kinderen in mijn klas tot actief burgerschap? Hoe word je ‘burger’? 

Deze slide heeft geen instructies

Lessen voor de toekomst

De vraag...?

Hoe ga jij bijdragen aan de toekomst van onze democratische samenleving

als persoon, burger en leerkracht



Beantwoord deze vraag bij je collegeverwerking die je inlevert.

Deze slide heeft geen instructies