Welkom!
Hoofdstuk 5: Waarneming en gedrag
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
5.1.2 Je kunt de zintuigen noemen met hun ligging en hun prikkel.
Log in bij LessonUp.
Leg je boek alvast op tafel.
Welkom!
Hoofdstuk 5: Waarneming en gedrag
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
5.1.2 Je kunt de zintuigen noemen met hun ligging en hun prikkel.
Log in bij LessonUp.
Leg je boek alvast op tafel.
Planning
Dierenfeitje van de dag
Filmpje
Wat weet je al?
Leerdoelen
Uitleg 5.1 Waarnemen
Check
Aan het werk
Check
Leerdoelen
Dierenfeitje van de dag
Muggen gebruiken verschillende zintuigen om mensen op te sporen.
Ze komen af op:
De CO2 die wij uitademen,
lichaamsgeuren
Warmte die onze huid afgeeft aan de lucht.
Waar denk je aan bij het woord 'waarnemen'?
Hoe kun je jouw omgeving waarnemen? Hoe weet je waar je bent?
Omgeving waarnemen:
Je omgeving kun je zien, horen, ruiken, proeven en voelen. Om iets waar te nemen zijn ook je hersenen nodig.
Leerdoelen
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
5.1.2 Je kunt de zintuigen noemen met hun ligging en hun prikkel.
Uitleg 5.1 Waarnemen
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
Om je omgeving waar te nemen, gebruik je zintuigen: organen die reageren op een invloed uit de omgeving (prikkel).
Voorbeelden zijn: licht, geluid, smaak, geur en aanraking.
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
Het stoplicht gaat van rood naar groen. Wat gebeurt er?
1. Het groene licht komt in je ogen.
2. Je ogen sturen een seintje naar je hersenen.
3. Je ziet het groene licht.
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
Als een zintuig een prikkel krijgt, gaat er een seintje naar de hersenen: impuls.
De impuls gaat via zenuwen naar de hersenen.
Zenuwen zijn lange, dunne draden in het lichaam die impulsen doorgeven.
Hiernaast zie je het zenuwstelsel: zenuwen, ruggenmerg en hersenen.
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
In je hersenen word je je bewust van prikkels: waarnemen.
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
De bekendste zintuigen liggen in je oren en ogen, maar er liggen ok zintuigen in je neus, tong en huid.
Alle zintuigen samen = zintuigenstelsel.
Op de rode plekken liggen zintuigcellen
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
In de huid liggen zintuigen waarmee je iets kunt voelen:
Warmtezintuigen reageren als je iets aanraakt wat warmer is dan je huid.
Koudezintuigen reageren als je huid iets aanraakt wat kouder is dan je huid.
Drukzintuigen reageren als er op je huid wordt gedrukt.
Tastzintuigen reageren op licht aanraking van je huid: waarnemen hoe voorwerpen aanvoelen.
Pijnpunten: uiteinden van zenuwen.
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
Check... 😁
Wat is een prikkel?
Geef voorbeelden van prikkels
Op welke prikkel reageren de ogen?
Licht
Geluid
Geur
Smaak
Op welke prikkel reageren de oren?
Licht
Geluid
Geur
Smaak
Waarop reageert de huid?
Als een zintuig een prikkel krijgt, gaat er een seintje naar de hersenen. Hoe noem je dat seintje?
Hersenen
Ruggenmerg
Zenuw
Aan het werk
Maken:
5.1 opdrachten 1 t/m 6 + 8 (blz. 78-80)
B-BOEK!!!!!
Op welke manier? Alleen of in tweetallen
Klaar? Kijk de opdrachten na via Magister > ELO > Studiewijzers + Maak online de test jezelf van 5.1. Hulp? Lees de tekst en vraag een klasgenoot.
Komen jullie er niet uit? Steek je vinger op.
Uitkomst? Je werkt aan de leerdoelen van deze basisstof.
Tijd? Zie bord
minute
second
Wat heb je vandaag geleerd?
Leerdoelen
5.1.1 Je kunt de werking van zintuigen beschrijven.
5.1.2 Je kunt de zintuigen noemen met hun ligging en hun prikkel.
Welkom!
Hoofdstuk 5: Waarneming en gedrag
5.2.3 Je kunt de bouw en functies van de huid beschrijven.
Log in bij LessonUp.
Leg je boek alvast op tafel.
Planning
Dierenfeitje van de dag
Filmpje
Herhaling
Leerdoelen
Uitleg 5.1 Waarnemen
Check
Aan het werk
Check
Leerdoelen
Dierenfeitje van de dag
Een slang heeft een speciaal reukorgaan in het gehemelte (het 'orgaan van Jacobson') waardoor die heel goed ruiken.
Welk onderdeel zal het zijn?
Herhaling vorige les
Wat is een prikkel?
Geef voorbeelden van prikkels
Op welke prikkel reageren de ogen?
Licht
Geluid
Geur
Smaak
Op welke prikkel reageren de oren?
Licht
Geluid
Geur
Smaak
Als een zintuig een prikkel krijgt, gaat er een seintje naar de hersenen. Hoe noem je dat seintje?
Hoe heet het orgaanstelsel hiernaast?
Hersenen
Ruggenmerg
Zenuw
Uitleg 5.2
5.2.3 Je kunt de bouw en functies van de huid beschrijven.
De huid bestaat uit twee delen: de opperhuid en de lederhuid.
Hoornlaag: resten van dode cellen & bescherming tegen beschadiging , uitdroging en ziekteverwekkers. Slijt af.
Kiemlaag: levende cellen. Onderin vormen van nieuwe cellen.
5.2.3 Je kunt de bouw en functies van de huid beschrijven.
Haren groeien vanaf onder aan.
Talgklieren: talg maken, vettige stof. Houd haren en hoornlaag soepel.
Lederhuid: zintuigen. Tastzintuigen liggen in tastknopjes vlak onder de kiemlaag. De drukzintuigen liggen dieper in de huid.
Onder de huid: vet (reservevoedsel + isolatie)
5.2.3 Je kunt de bouw en functies van de huid beschrijven.
De temperatuur van je lichaam is gemiddeld ongeveer 37 °C.
Kou & warmte: zweetklieren, bloed en rillen.
5.2.3 Je kunt de bouw en functies van de huid beschrijven.
Brandwonden zijn beschadigingen van de huid die wordt veroorzaakt door warmte, een chemische stof of elektriciteit. Op de plaats van een brandwond is de huid stuk, dus is er geen bescherming (bacteriën).
Hoe ernstig het is, hangt af van de plaats, grootte en diepte. De opperhuid kan hersteld worden, maar de lederhuid niet.
5.2.3 Je kunt de bouw en functies van de huid beschrijven.
1 Koel de brandwond tien minuten met lauw, zacht stromend leidingwater.
Koelen vermindert de pijn en haalt de hitte uit de wond. Zo wordt een brandwond niet erger.
2 Voorkom dat het lichaam te veel afkoelt. Koel daarom alleen de wond.
3 Bedek een open wond met plasticfolie of vet verbandgaas.
Door de wond te bedekken blijft deze schoon. Ook vermindert het de pijn.
4 Smeer niets op de brandwond.
Smeersels, zalf, tandpasta of andere middelen maken de wond erger. Gebruik ook geen betadine of jodium.
5 Waarschuw een arts bij grote blaren, een open wond en brandwonden door chemische stoffen of elektriciteit.
Brandwonden kunnen erger zijn dan ze lijken. Bel bij twijfel altijd een arts!
In welke laag van de huid zitten levende cellen?
Hoornlaag
Kiemlaag
Hoe warmer je het hebt, hoe
wijder de bloedvaten
nauwer/smaller de bloedvaten
Een brandwond koelen is een goed idee!
Juist
Onjuist
Het is goed om betadine/jodium op een brandwond te smeren.
Juist
Onjuist
Aan het werk
Maken:
BASIS: 5.3 opdrachten 1 tot en met 5 + 7, 8, 9 (blz. 73-78)
KADER 5.2 opdrachten 1 t/m 3 + 5 + 9 (blz. 86-91) = huiswerk voor volgende week
B-BOEK!!!!!
Op welke manier? Alleen of in tweetallen
Klaar? Kijk de opdrachten na via Magister > ELO > Studiewijzers + Maak online de test jezelf van 5.2. Hulp? Lees de tekst en vraag een klasgenoot.
Komen jullie er niet uit? Steek je vinger op.
Uitkomst? Je werkt aan de leerdoelen van deze basisstof.
Tijd? Zie bord
minute
second
Welkom!
Hoofdstuk 5: Waarneming en gedrag
5.3.4 Je kunt de delen van het oor benoemen met hun functie.
5.3.5 Je kunt de bouw en werking van het oog beschrijven.
Log in bij LessonUp.
Leg je boek alvast op tafel.
Planning
Dierenfeitje van de dag
Herhaling
Uitleg 5.3 Oren en ogen
Check
Aan het werk
Leerdoelen
Dierenfeitje van de dag
Struisvogelogen hebben een diameter van ongeveer 5 centimeter, ongeveer zo groot als een biljartbal.
Elk oog is groter dan de hersenen van de struisvogel. Ze kunnen tot 3,5 kilometer ver zien.
Herhaling vorige les
In welke laag van de huid zitten levende cellen?
Hoornlaag
Kiemlaag
Hoe warmer je het hebt, hoe
wijder de bloedvaten
nauwer/smaller de bloedvaten
Een brandwond koelen is een goed idee!
Juist
Onjuist
Oren
5.3.4 Je kunt de delen van het oor benoemen met hun functie.
5.3.4 Je kunt de delen van het oor benoemen met hun functie.
In de oren liggen de gehoorzintuigen (geluid waarnemen)
Geluid bestaat uit trillingen van de lucht:
1. De oorschelp vangt deze trillingen op. 2. De trillingen gaan de gehoorgang in
5.3.4 Je kunt de delen van het oor benoemen met hun functie.
Trommelvlies: via de gehoorgang komen de geluiden bij het trommelvlies. Het trommelvlies gaat trillen.
Oorsmeer: in de gehoorgang liggen oorsmeerkliertjes die oorsmeer maken. Dit beschermt de gang tegen uitdroging.
5.3.4 Je kunt de delen van het oor benoemen met hun functie.
Trommelholte: ligt achter het trommelvlies. Hier bevinden zich de gehoorbeentjes. Deze geven trillingen door aan het slakkenhuis.
Slakkenhuis: hierin liggen de zintuigcellen die de trillingen opvangen: er ontstaan impulsen. Gaan via de gehoorzenuw naar de hersenen.
5.3.4 Je kunt de delen van het oor benoemen met hun functie.
Buis van Eustachius: verbindt de trommelholte met de keelholte.
Wanden van de buis liggen meestal tegen elkaar aan gedrukt, zodat de buis dicht is. Als je slikt of gaapt, gaat de buis open. Er kan dan lucht van de trommelholte naar de keelholte, en omgekeerd: luchtdruk beide zijden van trommelvlies gelijk: trommelvlies kan goed trillen.
Waarom maken de oorsmeerklieren oorsmeer aan?
Waar liggen de zintuigcellen die impulsen maken?
Trommelvlies
Gehoorbeentjes
Slakkenhuis
Buis van Eustachius
Wat doet de Buis van Eustachius?
Ogen
5.3.5 Je kunt de bouw en werking van het oog beschrijven.
5.3.5 Je kunt de bouw en werking van het oog beschrijven.
Wenkbrauwen: zorgen ervoor dat zweet/ander vocht niet in je oog komt.
Wimpers: beschermen de ogen tegen vuil en te fel licht.
5.3.5 Je kunt de bouw en werking van het oog beschrijven.
Harde oogvlies: witte gedeelte van je oog.
Iris: Het gekleurde gedeelte van het oog.
Pupil: Het zwarte rondje in de iris is de pupil (opening)
Hoornvlies: ligt over iris en pupil heen (doorzichtig)
Traanklieren: traanvocht maken. Als je knippert, wordt het vocht verspreid. Uitdroging voorkomen en stofjes uit je oog halen.
5.3.5 Je kunt de bouw en werking van het oog beschrijven.
Aan het harde oogvlies zitten oogspieren vast. De oogspieren draaien de ogen in de richting waarin je kijkt.
5.3.5 Je kunt de bouw en werking van het oog beschrijven.
In de oogbol zit een soort gelei: het glasachtig lichaam. Achter de iris en de pupil bevindt zich de lens. De lens zorgt ervoor dat je scherp kunt zien.
Wand bestaat uit drie lagen:
Harde oogvlies (buitenste laag)
Vaatvlies (bloedvaatjes)
Netvlies (zintuigcellen, impulsen via oogzenuw)
5.3.5 Je kunt de bouw en werking van het oog beschrijven.
Gele vlek: recht tegenover de pupil. Met de zintuigcellen in de gele vlek kun je het scherpst zien.
Blinde vlek: plek waar oogzenuw het oog verlaat. Geen zintuigcellen!
Wat valt je op?
5.3.5 Je kunt de bouw en werking van het oog beschrijven.
Bij sommige mensen werkt de ooglens niet goed: lichtstralen niet op netvlies maar ervoor of erachter > je ziet niet scherp.
Als je bijziend bent, kun je dichtbij scherp zien.
Als je verziend bent, kun je in de verte scherp zien.
Bijziend: holle lenzen om in de verte scherp te zien
Verziend: bolle lenzen om dichtbij scherp te zien
Als iemand bijziend is, kan hij/zij..
Dichtbij goed zien
De verte goed zien
Met holle lenzen kun je
Dichtbij goed zien
De verte goed zien
Waar in het oog liggen veel zintuigcellen?
Gele vlek
Blinde vlek
Iris
Oogzenuw
Aan het werk
BASIS
5.3 opdrachten 1, 2, 4, 5
5.4 opdrachten 1 4, 5, 6
KADER
5.3 opdrachten 1, 2, 4, 5, 6, 7
Klaar? Maak online de test jezelf van:
Basis: 5.3 en 5.4
Kader 5.3
Geen (goed) boek bij je? Maak de opdrachten dan online.
minute
second
Welkom!
Hoofdstuk 5: Waarneming en gedrag
5.4.6 Je kunt de bouw en functies van het zenuwstelsel beschrijven.
5.5.7 Je kunt uitleggen wat gedrag is.
5.5.8 Je kunt uitleggen waardoor gedrag wordt bepaald.
5.5.9 Je kunt het verschil benoemen tussen observatie en interpretatie van gedrag.
Log in bij LessonUp.
Leg je boek alvast op tafel.
Planning
Dierenfeitje van de dag
Herhaling
Uitleg 5.4 Zenuwstelsel
Check
Aan het werk
Leerdoelen
Dierenfeitje van de dag
De bidsprinkhaankreeft kan harde stompen uitdelen
Waar liggen de zintuigcellen die impulsen maken?
Trommelvlies
Gehoorbeentjes
Slakkenhuis
Buis van Eustachius
Waar in het oog liggen veel zintuigcellen?
Gele vlek
Blinde vlek
Iris
Oogzenuw
Als iemand bijziend is, kan hij/zij..
Dichtbij goed zien
De verte goed zien
Wat is een orgaanstelsel?
Uitleg
5.4 Het zenuwstelsel + 5.5 Gedrag
5.4.6 Je kunt de bouw en functies van het zenuwstelsel beschrijven.
Hersenen
Zenuwen
Ruggenmerg
Zenuwstelsel (orgaanstelsel)
Een reactie op een prikkel heet een respons
Wie heeft er zin in een hamburger?
Ik!
Ik niet
5.5.7 Je kunt uitleggen wat gedrag is.
Motivatie is de bereidheid tot het verrichten van bepaald gedrag.
Als je veel hebt gegeten, is de motivatie laag om een broodje te eten.
5.5.7 Je kunt uitleggen wat gedrag is.
Gedrag bestaat uit handelingen die met elkaar samenhangen.
De verschillende handelingen volgen elkaar in een vaste volgorde op. De ene handeling leidt tot de volgende: gedragsketen.
5.5.7 Je kunt uitleggen wat gedrag is.
Gedrag kan
Aangeboren of aangeleerd zijn
Het gedrag van de kittens is
Aangeleerd
Aangeboren
Het gedrag van de kitten is
Aangeleerd
Aangeboren
Met bestek eten is
Aangeleerd
Aangeboren
5.5.7 Je kunt uitleggen wat gedrag is.
Gedrag wordt beïnvloed door soortgenoten: sociaal gedrag.
Een prikkel of handeling bij sociaal gedrag noem je een signaal.
5.5.7 Je kunt uitleggen wat gedrag is.
Normen: gedragsregels waarvan veel mensen vinden dat je je eraan moet houden.
Waarden: dingen die mensen belangrijk vinden in het leven.
Als gedrag beïnvloed wordt door soortgenoten noem je dat
Een signaal dat naar de hersenen gaat, noem je een
Aan het werk
Maken:
Practicumboekje opdrachten (zorgen dat alles af is!)
5.5 1 t/m 5 blz. 112-113
B-BOEK!!!!!
Op welke manier? Alleen of in tweetallen
Klaar? Kijk de opdrachten na via Magister > ELO > Studiewijzers + Maak online de test jezelf van 5.5. Hulp? Lees de tekst en vraag een klasgenoot.
Komen jullie er niet uit? Steek je vinger op.
Uitkomst? Je werkt aan de leerdoelen van deze basisstof.
Tijd? Zie bord
Huiswerkcontrole: 5.2 opdrachten 1 t/m 3 + 5 + 9 (blz. 86-91)
minute
second
Welkom!
Afsluiting H5
Start nieuw hoofdstuk
Log in bij LessonUp.
Leg je boek alvast op tafel.
Planning
Dierenfeitje van de dag
Afronden practicumboekje
Boekje nakijken
Check H5
Start nieuw hoofdstuk
Dierenfeitje
Een hond zijn belangrijkste zintuig is de neus.
Hun reukvermogen is honderden tot duizenden malen beter dan dat van ons. De gemiddelde hondenneus heeft wel 300 miljoen reukcellen, de mens gemiddeld 5 miljoen.
Aan het werk
Boekje invullen en checken of álles ingevuld is!
Na 15 minuten gaan de we boekjes nakijken.
Telt mee voor een cijfer!
Je mag zachtjes overleggen, maar ik wil jullie gesprekken niet kunnen horen.
Alles ingevuld? Dan ga je deze 15 minuten:
- Opdrachten kiezen en maken van basisstof 1, 2, 3, 4 of 5
- Opdrachten nakijken (Magister > ELO > Studiewijzers > Biologie > Antwoorden)
minute
second
Boekjes nakijken
Jullie gaan boekjes uitwisselen.
Je gebruikt een andere kleur pen/stift/potlood dan waarmee geschreven is.
Je schrijft je naam op het boekje wat je gaat nakijken.
Let goed op wat mevrouw Meerholz zegt voor de punten!
Kijk eerlijk na! Ik controleer een paar boekjes. Als je verkeerd hebt nagekeken, gaan er punten af bij jouw eigen boekje!
Check H5
Wat is een prikkel?
Geef voorbeelden van prikkels
Als een zintuig een prikkel krijgt, gaat er een seintje naar de hersenen. Hoe noem je dat seintje?
Hersenen
Ruggenmerg
Zenuw
In welke laag van de huid zitten levende cellen?
Hoornlaag
Kiemlaag
Het is goed om betadine/jodium op een brandwond te smeren.
Juist
Onjuist
Waarom maken de oorsmeerklieren oorsmeer aan?
Wat doet de Buis van Eustachius?
Als iemand bijziend is, kan hij/zij..
Dichtbij goed zien
De verte goed zien
Waar in het oog liggen veel zintuigcellen?
Gele vlek
Blinde vlek
Iris
Oogzenuw