10.1 Blokvorming in de wereld en in Europa

10.1 Blokvorming in de wereld en in Europa

1 / 9
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGsMiddelbare schoolhavoLeerjaar 5

In deze les zitten 9 slides, met tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

10.1 Blokvorming in de wereld en in Europa

Kenmerkende aspecten


Leerdoelen







Begrippen









Jaartallen










Politiek: Dictatuur (totalitaire staat)

Economie: Communisme; politieke stroming die gelooft dat armoede kan worden opgelost door het privébezit af te schaffen. Alle bezittingen worden gemeenschappelijk bezit. (realiteit: de staat bepaald)

Sociaal: Het collectief is belangrijker dan het individu, het individu moet dus altijd in dienst staan van de staat


Overige kenmerken:

  1. Veel controle door geheime dienst

  2. Leger dient als middel om plichten te forceren


Politiek: Democratie (vrije verkiezingen)

Economie: Kapitalisme; economisch systeem waarin ondernemers zo veel mogelijk winst proberen te maken. De grond, de bedrijven en het kapitaal zijn in het bezit van de ondernemers

Sociaal: Mensen hebben vrije rechten beschermd door (grond)wetten, individuele vrijheid is belangrijk


Overige kenmerken:

  1. Leger dient als bescherming van deze rechten

  2. Welvarender dan het Oosten

Oosten

Westen

Na WO2

  • In februari 1945 kwamen de leiders: Stalin (SU), Churchill (ENG) en Roosevelt (VS) bijeen in Jalta om de toekomst van Europa te bespreken.

    • Ontwapening en berechting van Duitsland (Neurenberg)

    • Verdeling van Duitsland / Berlijn in invloedssferen (tijdelijk)

    • Democratische verkiezingen in bezette Europese gebieden.


  • In Oost-Europese landen (bevrijd door SU) werden echter communistische regeringen geplaatst, waardoor Stalin de macht hield over deze landen. (Satellietstaten)


  • Het westen ontwikkelde zich democratisch/kapitalistisch terwijl het oosten zich naar het voorbeeld van SU ontwikkeld: totalitair/communistisch. Blokvorming (zie afbeelding)


  • Beide kanten wantrouwden de ander en gingen zich bewapenen.


Truman doctrine: Elk Europees land dat zich bedreigd voelde door communisme kon rekenen op steun van Amerika (geld, druk, leger).

Marshallhulp: Financiële steun voor wederopbouw; een arm land is minder snel geneigd om communistisch te worden.


Chinese revolutie

  • In 1949 grijpt de Chinese communist Mao Zedong met hulp van de Sovjet-Unie de macht in China.


  • In China wordt het communisme ingevoerd naar het Sojvet model (Totalitarisme, planeconomie, collectivisatie)


  • Onder de naam 'Grote sprong voorwaarts', werden mensen samengevoegd in zelfvoorzienende volkscommunes waar zij dwangarbeid moesten verrichten.


  • Door uitputting, marteling en voedselgebrek kwamen ruim 45.000.000 Chinezen om het leven.


  • President Truman was zo geschokt, dat de Truman doctrine voortaan internationaal zou gelden.

Hete hangijzers

  • Hoewel er niet direct gevochten werd tussen Amerika en de Sovjet-Unie (koude oorlog) waren er wel hete hangijzers die voor spanning zorgden.


  1. (wapen)wedloop; De VS en SU wilden elkaar in alles aftroeven: aantal kernwapens, sterker wapenarsenaal, eerste man in ruimte, eerst man op maan, etc. VS spendeerde tussen 5-10% van BBP aan leger, terwijl SU 20-35% spendeerde aan leger.

  2. Cuba crisis: VS had kernwapens in Turkije gestationeerd. Toen Cuba communistisch werd, zag SU de kans om zelf kernwapens dichtbij de VS te plaatsen. De VS liet Cuba omsingelen en dreigde elk Sovjet schip te laten zinken dat kernwapens naar Cuba bracht. Spanning liep hoog op en eindigde uiteindelijk in een deal: geen kernwapens op Cuba als Amerika kernwapens verwijderd uit Turkije.

  3. Korea oorlog: Noord Korea werd Communistisch, de VS greep in vanwege Truman Doctrine. Noord Korea werd gesteund door de SU en China. Uiteindelijk werd er een wapenstilstand getekend: het noorden bleef communistisch, het zuiden democratisch/kapitalistisch.

  4. Vietnam oorlog: Noord Vietnam werd Communistisch, de VS greep in vanwege Truman Doctrine. Noord Vietnam werd gesteund door de SU en China. De oorlog zou 20 jaar duren en koste Amerika 168 miljard dollar. Uiteindelijk trok Amerika zich terug in 1975 waarna Vietnam communistisch werd.


  • Deze hete hangijzers hadden vooral een groot effect op de zwakke economie van Sovjet Unie.

Perestrojka / glasnost

  • In 1985 besefte Gorbastjov president van de SU, dat de SU de wapenwedloop op lange termijn niet zou winnen. Om de economie te hervormen kondigt hij twee wetten aan:

    • Perestrojka: mensen mogen zelf bedrijfjes beginnen en verkopen op vrije markt (kapitalisme)

    • Glasnost: Openheid, mensen mochten kritiek uiten, ook op het communistische regime.


  • De Perestrojka mislukte, de planeconomie kon niet zo maar vervangen worden door de vrije markt > gevolg: tekorten.

  • De Glasnost pakte anders uit, Gorbatsjov wilde kritiek punten aanpakken, maar mensen wilden juist onafhankelijkheid.


  • Waar normaal de SU soldaten stuurde op protesten neer te slaan, deed Gorbatsjov dit niet > gevolg: landen verklaren zich onafhankelijk.


  • Onder Helmuth Kohl kwamen er ook gezamenlijk verkiezingen in Oost en West Duitsland. In 1990 gaat Duitsland verder al één land.


Verenigde Naties

  • Opgericht na WO2; 'nooit meer oorlog', heeft drie maatregelen:

    • Resolutie; officiële afkeuring van de VN

    • Sancties; strafmaatregelen tegen handel of politiek

    • Militair; de VN heeft een vredesmacht zie kan worden ingezet met instemming van de leden.

  • 193/195 staten lid van VN

    • VN Veiligheidsraad: 5 permanent leden: China, VS, FR, Engeland en Rusland. Hebben het vetorecht

  • Door vetorecht kan de VN bij conflicten als Israël/Palestina niet ingrijpen.


NAVO / Warschau pact (tot 1991)

  • NAVO is een militair bondgenootschap tegen het communisme.

  • Artikel 5: een aanval tegen één lidstaat is een aanval tegen alle lidstaten.










  • In 1955 richtte de SU het warshau pact op als tegenhanger.


Europese Unie

  • 1951 Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS)

    • NL, BE, LUX, DU, FR, IT

    • Zonder staal en kolen geen oorlog was de gedachte


  • 1958 Europese Economische Gemeenschap (EEG)

    • Bestond naast de EGKS en richt zich op landouw, handel en vervoer


  • 1967 worden alle losse gemeenschappen samengevoegd in de Europese Gemeenschap (EG)


  • In 1993 zou de EG officieel veranderen in de Europese Unie

Examentraining