les a Psychotische stoornissen en schizofrenie


Psychotische
stoornissen

1 / 42
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 42 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les


Psychotische
stoornissen

In deze les:


  • Psychotische stoornis algemeen

  • Wanen

  • Hallucinaties

  • Schizofrenie


90 min.

Psychotische stoornis

Waarnemen

  • Iedereen heeft zijn eigen, subjectieve waarneming van de werkelijkheid.

  • Hoe je dingen ziet, hangt af van je verwachtingen, je wensen en je angsten.

  • Je doet een aanname op basis van wat je waarneemt.


Waarnemen

  • Voorbeeld:


  • Je loopt ‘s avonds in het donker naar huis. Je hoort een geritsel in de bosjes. Wat denk je dan?

Waarnemen

  • Aannames: snel situatie inschatten, weinig betrouwbaarheid

  • Hallucinaties: waarnemen wat er in werkelijkheid niet is.

  • Wanen: denkbeelden of overtuigingen die niet waar zijn.


  • bij psychose: niet te overtuigen dat waarnemingen, denkbeelden of overtuigingen niet kloppen


Psychose


Mengbeeld (syndroom) van verschillende soorten symptomen

De mix ziet er bij iedereen anders uit:

  • Stemmen horen

  • Wanen

  • Hallucineren

  • Intrusie

  • Cognitieve problemen

  • Manie en depressie

  • Motivatieproblemen

Intrusie

  • Intrusie is niet per se een psychotisch symptoom

  • Heel veel mensen hebben wel eens een intrusie, maar mensen in een psychose hebben er wel vaak last van.

  • Een intrusie = een gedachte die zomaar in je hoofd opkomt en best wel bizar kan zijn. De gedachte gaat vaak over iets wat totaal niet gewenst zou zijn of over iets wat je nooit daadwerkelijk zou doen. 

Psychotische symptomen

Kenmerken:

  • Wanen en hallucinaties


  • (Stemmen horen + paranoia)




5 fasen van psychose en herstel

  • Fase 1: Vroege fase

  • Fase 2: Overweldigd zijn door de psychose

  • Fase 3: Worstelen met psychosegevoeligheid

  • Fase 4: Leven met psychosegevoeligheid

  • Fase 5: Leven voorbij de psychosegevoeligheid

https://www.youtube.com/watch?v=yKuWRZ4xeww&feature=emb_logo

Volle psychose

  • We spreken van een volle psychose wanneer psychotische ervaringen je leven zo erg gaan beheersen dat je in het dagelijks leven niet meer (goed) functioneert.

  • Je gaat helemaal op in jouw realiteit en kunt geen onderscheid meer maken tussen waan en werkelijkheid. Voor jou kunnen wanen, stemmen of hallucinaties in een psychose levensecht zijn, maar je omgeving ervaart dat heel anders. Deze botsing van verschillende werkelijkheden is vaak heel verwarrend en kan tot vervelende conflicten leiden.

Oorzaken psychose

  • Wat de oorzaken zijn van psychose is niet precies bekend. Soms zit het in de familie en wordt een gevoeligheid voor psychose doorgegeven van de ene generatie op de andere. Soms is er een duidelijk verband met vroegere gebeurtenissen.

  • Dopamine

  • Trauma

  • Drugs en alcohol

  • Kraambedpsychose

  • Triggers

  • Wie lopen er meer kans op psychose?

Drugs

  • Vaak wordt gedacht dat het gebruik van drugs een psychose kan veroorzaken. Maar dat is te simpel gesteld.

  • Wél is het zo dat de kans om een psychose te krijgen bij mensen met een psychosegevoeligheid wordt vergroot door het gebruik van drugs, zoals cannabis.

Drugs

  • Drugsgebruik is dan de trigger die een psychose in gang zet. Er zijn wel een aantal factoren die een rol spelen en die de kans – in combinatie met drugsgebruik – verhogen:


  • Als er psychiatrische ziekten in de familie voorkomen;

  • Als je eerder heel heftig reageerde na het blowen;

  • Als je al op jonge leeftijd begint met blowen.

Drugspsychose en alcoholpsychose

  • Ook andere soorten drugs dan cannabis kunnen een psychose uitlokken wanneer je psychosegevoelige bent:


  • Cocaïne prikkelt een deel van de hersenen waardoor je makkelijker schrikt en wanen kunt krijgen;

  • XTC kan paniek en achtervolgingswanen uitlokken;

  • XTC kan het proces versnellen voor mensen die gevoelig zijn voor depressie of psychose;

  • Langdurig gebruik van amfetamine kan leiden tot hallucinaties en paranoia.

  • LSD is een bekend ‘tripmiddel’ en het effect kan lijken op een psychose. Het kan ook leiden tot angsten, hallucinaties en ernstige verwardheid;

  • Alcohol kan een psychose triggeren als je psychosegevoelig bent.

Triggers

  • Ieder mens heeft een bepaalde mate van psychosegevoeligheid, maar niet ieder mens krijgt ook een psychose.

  • Heftige levensgebeurtenissen, zoals verlies van een dierbare, echtscheiding, relatieproblemen, of verlies van werk;

  • Slaaptekort;

  • Zwangerschap en de geboorte van een kind;

  • Stoppen met het geven van borstvoeding (bij kraambedpsychose);

  • Stress, zoals langdurig prestatiedruk in werk en studie, stress door een opstapeling van persoonlijke problemen waardoor iemand de regie verliest;

  • Drugsgebruik;

  • Alcohol(verslaving);

  • Langdurig geen contact hebben met andere mensen (isolatie).






Andere ziekten

  • Er zijn bepaalde ziekten waarvan bekend is dat ze samen kunnen gaan met psychotische verschijnselen. In dit geval zijn de psychotische verschijnselen een symptoom van een ander ziektebeeld en niet een uiting van psychosegevoeligheid.


  • Hersenziekten zoals de ziekte van Parkinson, ziekte van Huntington, en sommige chromosomale afwijkingen;

  • Hersentumoren of cysten;

  • Dementie (waaronder de ziekte van Alzheimer);

  • HIV, syfilis en andere infecties die de hersenen aanvallen;

  • Sommige vormen van epilepsie;

  • Beroerte.

Wie lopen er kans op een psychose?

  • Vooral jonge mensen ervaren psychotische verschijnselen en krijgen een psychose. Mensen tussen 14 en 30 worden het vaakst getroffen.


  • Bij mannen begint een psychose gemiddeld drie jaar eerder dan bij vrouwen. Vrouwen hebben vaker een combinatie van psychosesymptomen en stemmingsverandering, zoals depressie. Mannen hebben meer last van psychosesymptomen in combinatie met veranderingen in motivatie en cognitie.


  • Bekende risicofactoren voor het krijgen van een psychose zijn trauma, drugsgebruik (met name op jonge leeftijd) en het behoren tot een minderheidsgroep.


Wanen

Definitie waan

Wanen zijn sterke en vaak emotioneel geladen overtuigingen die botsen met de overtuigingen van mensen in de omgeving.

Wanen kunnen heel onrealistisch zijn (bijvoorbeeld het idee achtervolgd te worden door buitenaardse wezens), maar soms is het moeilijk om een waanidee vast te stellen (bijvoorbeeld de overtuiging de gave te hebben om aura’s te zien en te kunnen beïnvloeden). In zo’n geval is het belangrijk om bij de omgeving na te gaan of bepaalde denkbeelden passen bij de culturele en sociale omgeving van iemand.

Opdracht

Welke verschillende soorten wanen zijn er allemaal?

Wat betekenen deze?

Noem hier een voorbeeld bij, wellicht uit eigen ervaring.

Wanen categorieën

  • Beinvloedingswanen:

Iemand anders controle over

gedachten

  • Schuldwanen: denkt dat hij zijn plichten niet is nagekomen en narigheid bij anderen heeft veroorzaakt

  • Zondewanen: denkt dat hij gestraft wordt voor zijn zonden

Armoedewanen: iemand denkt helemaal geen bezittingen te hebben

Nihilistische wanen; denkt dat de wereld en hijzelf niet meer bestaan

Somatische wanen: gevoel dat hij ernstige aandoening heeft


Wanen categorieën

  • Paranoïde wanen: gevoel achtervolgd of bedreigd te worden

  • Betrekkingswanen: gevoel dat alles een speciale boodschap is voor diegene

  • Grootheidswanen: iemand overschat zichzelf en denkt belangrijker te zijn dan hij is

  • Bizarre wanen: iemand heeft wanen die onmogelijk waar kunnen zijn


Veel verschillende soorten wanen

  • De overeenkomst is, dat iemand verkeerde conclusies verbindt aan gebeurtenissen.

  • Onderscheid tussen denkbeelden die niet kloppen maar die best waar zouden kunnen zijn en denkbeelden die echt mijlenver van de realiteit af staan.

  • belangrijk om bij de omgeving na te gaan of bepaalde denkbeelden passen bij de culturele en sociale omgeving van iemand.


Hallucinaties

Hallucinaties

Een hallucinatie is een zintuiglijke waarneming zonder dat er een externe prikkel is. Iemand kan dingen horen, zien, voelen, proeven en ruiken die voor de omgeving niet waarneembaar zijn. 

Stemmen horen is een relatief veel voorkomende hallucinatie, ook wel auditieve of akoestische hallucinatie genoemd.

Hallucinaties

  • Overtuiging dat hallucinaties echt zijn en is niet van deze gedachte af te brengen.






Pseudohallucinaties: lijken op hallucinaties, maar iemand is zich bewust dat waarneming in werkelijkheid niet bestaat maar in zijn hoofd zit.


Stemmen horen




  • Soms ben je er van overtuigd iets te hebben gezien of gehoord maar in werkelijkheid heeft je verbeelding je waarneming aangevuld met het complete beeld uit je geheugen. Je verwachting speelt hierbij een grote rol: je verwacht geen brommertje te zien als je een grote vrachtwagen hoort.


  • Bij mensen die stemmen horen, speelt de aanvulling van de waarneming een grote rol. Eigenlijk vult hun geheugen de waarneming sneller aan. Dit zorgt ervoor dat ze vaak super alert zijn en snel reageren op geluiden of gebeurtenissen. Ze kunnen een prikkel verkeerd interpreteren en dus iets anders zien of horen dan er in werkelijkheid is. Dit wordt hallucineren of auditieve hallucinaties genoemd.

  • Mensen die stemmen horen, zien vaak later dat er verschillende factoren aan vooraf gingen die van invloed waren zoals stress, drugsgebruik of een trauma of slaapgebrek.

  • Stemmen horen is geen ziekte op zich maar het is een verschijnsel dat zich vaak voordoet bij een aantal psychische aandoeningen.




https://www.psychosenet.nl/psychose/psychose-symptomen/stemmen-horen/



Schizofrenie

Inleiding schizofrenie

  • De meeste mensen denken bij schizofrenie aan een ziekte die maakt dat de zorgvrager in kwestie een gespleten persoonlijkheid heeft. Dat is onjuist.

  • Schizofrenie is een chronische, zeer invaliderende ziekte van het denken en gedrag. Het belangrijkste kenmerk van schizofrenie is het één of meerdere keren voorkomen van psychoses.

Schizofrenie

  • Wij spreken niet over schizofrenie, maar over het psychosespectrumsyndroom of Psychosis Susceptibility Syndrome, afgekort als PSS. 


  • Deze benaming geeft direct weer dat het niet om één vaststaande ziekte gaat, maar om een breed spectrum van symptomen.

Schizofrenie

  • Chronische aandoening waarbij iemand psychoses doormaakt:

  • Terugtrekken uit omgeving

  • Verwaarlozing

  • Verliezen contact met omgeving

  • Eenzaamheid

  • Vreemde denkbeelden of overtuigingen


Diagnose

  • De diagnose schizofrenie mag worden gesteld als er binnen een maand sprake is van minimaal twee van de volgende vijf kernsymptomen:






  • Daarnaast moet er voor de diagnose schizofrenie de zorgvrager ernstig tegen gehouden worden bij zijn dagelijkse bezigheden.

Oorzaken

  • De oorzaken van schizofrenie kunnen erg verschillend zijn.

  • een combinatie van erfelijkheid en omgevingsfactoren

  • DNA :‘biologisch kwetsbaar’ voor het krijgen van schizofrenie

  • bij stressvolle gebeurtenissen (bijvoorbeeld overlijden van familielid, verhuizen of een scheiding) kan de ziekte zich openbaren.

  • overmatige gebruik van cannabis (wiet) kan schizofrenie ‘uitlokken’ bij deze biologisch kwetsbare mensen.


Beloop van schizofrenie

  • Schizofrenie komt vaker voor bij mannen, begint bij hen op jongere leeftijd en verloopt bij mannen vaak erger.

  • De eerste symptomen van schizofrenie presenteren zich vaak tussen het 16 en 26 levensjaar. Dat is de periode dat de ontwikkeling van de hersenen bijna klaar is.

Behandeling

  • Doel: symptomen te verminderen en sociaal functioneren te verbeteren.


  1. Niet medicamenteuze behandeling

  2. Medicatie: antipsychotica

Niet-medicamenteuze behandeling

Medicamenteuze behandeling 

  • De medicijnen die het meest gebruikt worden bij de behandelingen van schizofrenie zijn de antipsychotica


  •  zorgen voor vermindering van gevoelens van angst en agressie en van (de intensiteit van) wanen en hallucinaties.

  • Tijdens een psychose worden de antipsychotica gebruikt voor symptoomverlichting en tijdens de herstelfase worden ze gebruikt voor het voorkomen van psychotische symptomen.

  • Antipsychotica worden vaak langdurig door zorgvragers met schizofrenie gebruikt.

  • Het komt veel voor dat zorgvragers gedurende hun leven hogere doseringen moeten krijgen of moeten wisselen van antipsychoticum, omdat het niet meer voldoende werkt.

Bijwerkingen van antipsychotica

Bijwerkingen antipsychotica

Linken



  • Psychose:

  • https://www.psychosenet.nl/psychose/wat-is-een-psychose/

  • https://www.youtube.com/watch?v=yKuWRZ4xeww

  • https://www.youtube.com/watch?v=YG-IYb7yV64


Opdracht

https://www.ggzvs.nl/Portals/16/pdf_documenten/Publicaties/Artikel%20Nurse%20Academy%20-%20bew%20stoornissen%20door%20antyipsychotica.pdf


Beantwoord de volgende vragen:

Leg uit wat de volgende bewegingsstoornissen betekenen​

Acute dystonie​

Acathisie​

Parkinsonisme​

Tardieve dyskinesie​


Verklaar vanuit de anatomie en fysiologie waarom parkinsonisme een bijwerking is van antipsychotica​

Waarom is therapietrouw zo lastig voor patiënten?