Psychotische
stoornissen
Psychotische
stoornissen
In deze les:
Psychotische stoornis algemeen
Wanen
Hallucinaties
Schizofrenie
90 min.
Psychotische stoornis
Waarnemen
Iedereen heeft zijn eigen, subjectieve waarneming van de werkelijkheid.
Hoe je dingen ziet, hangt af van je verwachtingen, je wensen en je angsten.
Je doet een aanname op basis van wat je waarneemt.
Waarnemen
Voorbeeld:
Je loopt ‘s avonds in het donker naar huis. Je hoort een geritsel in de bosjes. Wat denk je dan?
Waarnemen
Aannames: snel situatie inschatten, weinig betrouwbaarheid
Hallucinaties: waarnemen wat er in werkelijkheid niet is.
Wanen: denkbeelden of overtuigingen die niet waar zijn.
bij psychose: niet te overtuigen dat waarnemingen, denkbeelden of overtuigingen niet kloppen
Psychose
Mengbeeld (syndroom) van verschillende soorten symptomen
De mix ziet er bij iedereen anders uit:
Stemmen horen
Wanen
Hallucineren
Intrusie
Cognitieve problemen
Manie en depressie
Motivatieproblemen
Intrusie
Intrusie is niet per se een psychotisch symptoom
Heel veel mensen hebben wel eens een intrusie, maar mensen in een psychose hebben er wel vaak last van.
Een intrusie = een gedachte die zomaar in je hoofd opkomt en best wel bizar kan zijn. De gedachte gaat vaak over iets wat totaal niet gewenst zou zijn of over iets wat je nooit daadwerkelijk zou doen.
Psychotische symptomen
Kenmerken:
Wanen en hallucinaties
(Stemmen horen + paranoia)
5 fasen van psychose en herstel
Fase 1: Vroege fase
Fase 2: Overweldigd zijn door de psychose
Fase 3: Worstelen met psychosegevoeligheid
Fase 4: Leven met psychosegevoeligheid
Fase 5: Leven voorbij de psychosegevoeligheid
https://www.youtube.com/watch?v=yKuWRZ4xeww&feature=emb_logo
Volle psychose
We spreken van een volle psychose wanneer psychotische ervaringen je leven zo erg gaan beheersen dat je in het dagelijks leven niet meer (goed) functioneert.
Je gaat helemaal op in jouw realiteit en kunt geen onderscheid meer maken tussen waan en werkelijkheid. Voor jou kunnen wanen, stemmen of hallucinaties in een psychose levensecht zijn, maar je omgeving ervaart dat heel anders. Deze botsing van verschillende werkelijkheden is vaak heel verwarrend en kan tot vervelende conflicten leiden.
Oorzaken psychose
Wat de oorzaken zijn van psychose is niet precies bekend. Soms zit het in de familie en wordt een gevoeligheid voor psychose doorgegeven van de ene generatie op de andere. Soms is er een duidelijk verband met vroegere gebeurtenissen.
Dopamine
Trauma
Drugs en alcohol
Kraambedpsychose
Triggers
Wie lopen er meer kans op psychose?
Drugs
Vaak wordt gedacht dat het gebruik van drugs een psychose kan veroorzaken. Maar dat is te simpel gesteld.
Wél is het zo dat de kans om een psychose te krijgen bij mensen met een psychosegevoeligheid wordt vergroot door het gebruik van drugs, zoals cannabis.
Drugs
Drugsgebruik is dan de trigger die een psychose in gang zet. Er zijn wel een aantal factoren die een rol spelen en die de kans – in combinatie met drugsgebruik – verhogen:
Als er psychiatrische ziekten in de familie voorkomen;
Als je eerder heel heftig reageerde na het blowen;
Als je al op jonge leeftijd begint met blowen.
Drugspsychose en alcoholpsychose
Ook andere soorten drugs dan cannabis kunnen een psychose uitlokken wanneer je psychosegevoelige bent:
Cocaïne prikkelt een deel van de hersenen waardoor je makkelijker schrikt en wanen kunt krijgen;
XTC kan paniek en achtervolgingswanen uitlokken;
XTC kan het proces versnellen voor mensen die gevoelig zijn voor depressie of psychose;
Langdurig gebruik van amfetamine kan leiden tot hallucinaties en paranoia.
LSD is een bekend ‘tripmiddel’ en het effect kan lijken op een psychose. Het kan ook leiden tot angsten, hallucinaties en ernstige verwardheid;
Alcohol kan een psychose triggeren als je psychosegevoelig bent.
Triggers
Ieder mens heeft een bepaalde mate van psychosegevoeligheid, maar niet ieder mens krijgt ook een psychose.
Heftige levensgebeurtenissen, zoals verlies van een dierbare, echtscheiding, relatieproblemen, of verlies van werk;
Slaaptekort;
Zwangerschap en de geboorte van een kind;
Stoppen met het geven van borstvoeding (bij kraambedpsychose);
Stress, zoals langdurig prestatiedruk in werk en studie, stress door een opstapeling van persoonlijke problemen waardoor iemand de regie verliest;
Drugsgebruik;
Alcohol(verslaving);
Langdurig geen contact hebben met andere mensen (isolatie).
Andere ziekten
Er zijn bepaalde ziekten waarvan bekend is dat ze samen kunnen gaan met psychotische verschijnselen. In dit geval zijn de psychotische verschijnselen een symptoom van een ander ziektebeeld en niet een uiting van psychosegevoeligheid.
Hersenziekten zoals de ziekte van Parkinson, ziekte van Huntington, en sommige chromosomale afwijkingen;
Hersentumoren of cysten;
Dementie (waaronder de ziekte van Alzheimer);
HIV, syfilis en andere infecties die de hersenen aanvallen;
Sommige vormen van epilepsie;
Beroerte.
Wie lopen er kans op een psychose?
Vooral jonge mensen ervaren psychotische verschijnselen en krijgen een psychose. Mensen tussen 14 en 30 worden het vaakst getroffen.
Bij mannen begint een psychose gemiddeld drie jaar eerder dan bij vrouwen. Vrouwen hebben vaker een combinatie van psychosesymptomen en stemmingsverandering, zoals depressie. Mannen hebben meer last van psychosesymptomen in combinatie met veranderingen in motivatie en cognitie.
Bekende risicofactoren voor het krijgen van een psychose zijn trauma, drugsgebruik (met name op jonge leeftijd) en het behoren tot een minderheidsgroep.
Wanen
Definitie waan
Wanen zijn sterke en vaak emotioneel geladen overtuigingen die botsen met de overtuigingen van mensen in de omgeving.
Wanen kunnen heel onrealistisch zijn (bijvoorbeeld het idee achtervolgd te worden door buitenaardse wezens), maar soms is het moeilijk om een waanidee vast te stellen (bijvoorbeeld de overtuiging de gave te hebben om aura’s te zien en te kunnen beïnvloeden). In zo’n geval is het belangrijk om bij de omgeving na te gaan of bepaalde denkbeelden passen bij de culturele en sociale omgeving van iemand.
Opdracht
Welke verschillende soorten wanen zijn er allemaal?
Wat betekenen deze?
Noem hier een voorbeeld bij, wellicht uit eigen ervaring.
Wanen categorieën
Beinvloedingswanen:
Iemand anders controle over
gedachten
Schuldwanen: denkt dat hij zijn plichten niet is nagekomen en narigheid bij anderen heeft veroorzaakt
Zondewanen: denkt dat hij gestraft wordt voor zijn zonden
Armoedewanen: iemand denkt helemaal geen bezittingen te hebben
Nihilistische wanen; denkt dat de wereld en hijzelf niet meer bestaan
Somatische wanen: gevoel dat hij ernstige aandoening heeft
Wanen categorieën
Paranoïde wanen: gevoel achtervolgd of bedreigd te worden
Betrekkingswanen: gevoel dat alles een speciale boodschap is voor diegene
Grootheidswanen: iemand overschat zichzelf en denkt belangrijker te zijn dan hij is
Bizarre wanen: iemand heeft wanen die onmogelijk waar kunnen zijn
Veel verschillende soorten wanen
De overeenkomst is, dat iemand verkeerde conclusies verbindt aan gebeurtenissen.
Onderscheid tussen denkbeelden die niet kloppen maar die best waar zouden kunnen zijn en denkbeelden die echt mijlenver van de realiteit af staan.
belangrijk om bij de omgeving na te gaan of bepaalde denkbeelden passen bij de culturele en sociale omgeving van iemand.
Hallucinaties
Hallucinaties
Een hallucinatie is een zintuiglijke waarneming zonder dat er een externe prikkel is. Iemand kan dingen horen, zien, voelen, proeven en ruiken die voor de omgeving niet waarneembaar zijn.
Stemmen horen is een relatief veel voorkomende hallucinatie, ook wel auditieve of akoestische hallucinatie genoemd.
Hallucinaties
Overtuiging dat hallucinaties echt zijn en is niet van deze gedachte af te brengen.
Pseudohallucinaties: lijken op hallucinaties, maar iemand is zich bewust dat waarneming in werkelijkheid niet bestaat maar in zijn hoofd zit.
Stemmen horen
Soms ben je er van overtuigd iets te hebben gezien of gehoord maar in werkelijkheid heeft je verbeelding je waarneming aangevuld met het complete beeld uit je geheugen. Je verwachting speelt hierbij een grote rol: je verwacht geen brommertje te zien als je een grote vrachtwagen hoort.
Bij mensen die stemmen horen, speelt de aanvulling van de waarneming een grote rol. Eigenlijk vult hun geheugen de waarneming sneller aan. Dit zorgt ervoor dat ze vaak super alert zijn en snel reageren op geluiden of gebeurtenissen. Ze kunnen een prikkel verkeerd interpreteren en dus iets anders zien of horen dan er in werkelijkheid is. Dit wordt hallucineren of auditieve hallucinaties genoemd.
Mensen die stemmen horen, zien vaak later dat er verschillende factoren aan vooraf gingen die van invloed waren zoals stress, drugsgebruik of een trauma of slaapgebrek.
Stemmen horen is geen ziekte op zich maar het is een verschijnsel dat zich vaak voordoet bij een aantal psychische aandoeningen.
https://www.psychosenet.nl/psychose/psychose-symptomen/stemmen-horen/
Schizofrenie
Inleiding schizofrenie
De meeste mensen denken bij schizofrenie aan een ziekte die maakt dat de zorgvrager in kwestie een gespleten persoonlijkheid heeft. Dat is onjuist.
Schizofrenie is een chronische, zeer invaliderende ziekte van het denken en gedrag. Het belangrijkste kenmerk van schizofrenie is het één of meerdere keren voorkomen van psychoses.
Schizofrenie
Wij spreken niet over schizofrenie, maar over het psychosespectrumsyndroom of Psychosis Susceptibility Syndrome, afgekort als PSS.
Deze benaming geeft direct weer dat het niet om één vaststaande ziekte gaat, maar om een breed spectrum van symptomen.
Schizofrenie
Chronische aandoening waarbij iemand psychoses doormaakt:
Terugtrekken uit omgeving
Verwaarlozing
Verliezen contact met omgeving
Eenzaamheid
Vreemde denkbeelden of overtuigingen
Diagnose
De diagnose schizofrenie mag worden gesteld als er binnen een maand sprake is van minimaal twee van de volgende vijf kernsymptomen:
Daarnaast moet er voor de diagnose schizofrenie de zorgvrager ernstig tegen gehouden worden bij zijn dagelijkse bezigheden.
Oorzaken
De oorzaken van schizofrenie kunnen erg verschillend zijn.
een combinatie van erfelijkheid en omgevingsfactoren
DNA :‘biologisch kwetsbaar’ voor het krijgen van schizofrenie
bij stressvolle gebeurtenissen (bijvoorbeeld overlijden van familielid, verhuizen of een scheiding) kan de ziekte zich openbaren.
overmatige gebruik van cannabis (wiet) kan schizofrenie ‘uitlokken’ bij deze biologisch kwetsbare mensen.
Beloop van schizofrenie
Schizofrenie komt vaker voor bij mannen, begint bij hen op jongere leeftijd en verloopt bij mannen vaak erger.
De eerste symptomen van schizofrenie presenteren zich vaak tussen het 16 en 26 levensjaar. Dat is de periode dat de ontwikkeling van de hersenen bijna klaar is.
Behandeling
Doel: symptomen te verminderen en sociaal functioneren te verbeteren.
Niet medicamenteuze behandeling
Medicatie: antipsychotica
Niet-medicamenteuze behandeling
Medicamenteuze behandeling
De medicijnen die het meest gebruikt worden bij de behandelingen van schizofrenie zijn de antipsychotica
zorgen voor vermindering van gevoelens van angst en agressie en van (de intensiteit van) wanen en hallucinaties.
Tijdens een psychose worden de antipsychotica gebruikt voor symptoomverlichting en tijdens de herstelfase worden ze gebruikt voor het voorkomen van psychotische symptomen.
Antipsychotica worden vaak langdurig door zorgvragers met schizofrenie gebruikt.
Het komt veel voor dat zorgvragers gedurende hun leven hogere doseringen moeten krijgen of moeten wisselen van antipsychoticum, omdat het niet meer voldoende werkt.
Bijwerkingen van antipsychotica
Bijwerkingen antipsychotica
Linken
Psychose:
https://www.psychosenet.nl/psychose/wat-is-een-psychose/
https://www.youtube.com/watch?v=yKuWRZ4xeww
https://www.youtube.com/watch?v=YG-IYb7yV64
Opdracht
https://www.ggzvs.nl/Portals/16/pdf_documenten/Publicaties/Artikel%20Nurse%20Academy%20-%20bew%20stoornissen%20door%20antyipsychotica.pdf
Beantwoord de volgende vragen:
Leg uit wat de volgende bewegingsstoornissen betekenen
Acute dystonie
Acathisie
Parkinsonisme
Tardieve dyskinesie
Verklaar vanuit de anatomie en fysiologie waarom parkinsonisme een bijwerking is van antipsychotica
Waarom is therapietrouw zo lastig voor patiënten?