H4 bevolking en ruimte

• newEditor
• Aardrijkskunde
• Middelbare school
• vmbo t
• Leerjaar 4

Bevolking en ruimte

4.1 Bevolkingsgroei in Nederland

Bevolkingsgroei

• De bevolking in Nederland is gegroeid van:
  - 1950: 10 miljoen
  - nu: ruim 17 miljoen
  

• Reden 1: Natuurlijke bevolkingsgroei
   geboorteoverschot: geboortecijfer > sterftecijfer
   als in een jaar meer baby’s worden geboren dan
  er mensen sterven, groeit de bevolking.

• Reden 2: Sociale bevolkingsgroei
   vestigingsoverschot: immigratie > emigratie
   als in een jaar meer mensen naar ons land verhuizen
  dan dat er vertrekken, groeit de bevolking.

• Bevolkingsgroei = natuurlijke bevolkingsgroei + sociale bevolkingsgroei

Invuloefening

In Nederland groeit de bevolking al heel lang. De natuurlijke bevolkingsgroei geeft aan hoeveel kinderen er geboren worden en hoeveel mensen er sterven.

natuurlijke bevolkingsgroei

sociale bevolkingsgroei

Voeg hier je vraag toe

1

2

3

4

4.1 Bevolkingsgroei in Nederland

Van jong naar oud

• Nederland heeft sinds 1950 altijd een geboorteoverschot gehad, maar dit
  overschot is nu wel veel kleiner.
   1950: gemiddeld 4 kinderen per vrouw
   nu: gemiddeld 1,7 kinderen per vrouw

• Gevolg 1: vergrijzing = het aandeel ouderen is flink gegroeid.
   reden: geboortegolf (babyboom) na WOII  zijn nu bejaard
   versterkt door gestegen levensverwachting: mensen zijn ‘langer oud’

• Gevolg 2: ontgroening = het aandeel jonge mensen is sterk afgenomen.
   redenen:
  - gebruik voorbehoedsmiddelen (vooral de pil)
  - rol van de vrouw in de samenleving (eerst studie en carrière, dan pas kinderen)
  - afgenomen zekerheid (eerst koophuis en vaste baan, dan pas kinderen. Maar vaste banen zijn er steeds minder en koophuizen zijn steeds duurder)
  
  

4.1 Bevolkingsgroei in Nederland

Van jong naar oud

• De vergrijzing en ontgroening zie je
  terug in een leeftijdsdiagram /
  bevolkingspiramide.
   verdeling van de bevolking over
  verschillende leeftijdsklassen.
  
  

4.1 Bevolkingsgroei in Nederland

Migratie

• Jaren ‘50 / ‘60: vertrekoverschot  VS, Canada, Australië, Nieuw-Zeeland
  Daarna: Nederland = immigratieland  4 groepen immigranten

• Groep 1: gastarbeiders
   Marokkanen en Turken
   vanaf 1965
   veel werk, weinig arbeiders voor
  zwaar, vies werk
   eerst tijdelijk (= gastarbeider),
  maar veel gastarbeiders bleven

• Groep 2: inwoners van de
  voormalige koloniën
   Surinamers, Indonesiërs, Antillianen
   voor studie of werk
  
  

4.1 Bevolkingsgroei in Nederland

Migratie

• Groep 3: politieke vluchtelingen.
   zijn niet veilig in hun eigen land
   Irakezen, Syriërs
   ook economische vluchtelingen
  in de hoop werk / welvaart te
  vinden

• Groep 4: inwoners andere EU-lidstaten
   studie of werk
   vooral uit Oost-Europa: Polen,
  Bulgaren
   seizoensmigratie: helpen met de
  oogst in de lente / zomer, daarna
  terug naar hun eigen land
  
  

4.1 Bevolkingsgroei in Nederland

Migratie

• Het aantal immigranten wordt:
  - groter door gezinshereniging
  = een gezinslid woont hier al en de rest van het gezin volgt later.
  - kleiner door remigratie
  = het terugkeren van immigranten naar hun land van herkomst.
  
  

4.1 Bevolkingsgroei in Nederland

Toekomst

• Waarom blijft de Nederlandse bevolking waarschijnlijk groeien tot 2060?

• Ondanks lager geboortecijfer toch een geboorteoverschot tot 2037.

• Komst van nieuwe immigranten.

• Rond 2037 ontstaat een sterfteoverschot.
   Maar: bevolking blijft naar verwachting toch groeien door het grotere
  vestigingsoverschot.

Invuloefening

Bevolkingsgroei en Regionale Verschillen

• De Nederlandse bevolking is gegroeid van 10 miljoen in 1950 naar ruim 17 miljoen nu, door natuurlijke en sociale bevolkingsgroei.

• Het geboorteoverschot is gedaald van gemiddeld 4 kinderen per vrouw in 1950 naar 1,7 kinderen nu, wat leidt tot vergrijzing en ontgroening.

• Immigratie is een belangrijke factor in de bevolkingsgroei, met vier hoofdgroepen immigranten: gastarbeiders, inwoners van voormalige koloniën, politieke vluchtelingen, en inwoners uit andere EU-lidstaten.

• Populaire steden zoals de vier grote steden blijven groeien door werkgelegenheid en voorzieningen, maar dit leidt ook tot uitdagingen zoals druk op de woningmarkt en infrastructuur.

• Krimpgebieden kampen met bevolkingsafname, wat leidt tot minder voorzieningen en vergrijzing; herinrichting is nodig om deze gebieden leefbaar te houden.

17 miljoen

4 kinderen

ontgroening

Immigratie

gastarbeiders

Krimpgebieden

vergrijzing

herinrichting

21 miljoen

Invuloefening

Selecteer een woord om je eerste invulwoord te maken

Bevolkingsgroei en Regionale Verschillen

• De Nederlandse bevolking is gegroeid van 10 miljoen in 1950 naar ruim 17 miljoen nu, door natuurlijke en sociale bevolkingsgroei.

• Het geboorteoverschot is gedaald van gemiddeld 4 kinderen per vrouw in 1950 naar 1,7 kinderen nu, wat leidt tot vergrijzing en ontgroening.

• Immigratie is een belangrijke factor in de bevolkingsgroei, met vier hoofdgroepen immigranten: gastarbeiders, inwoners van voormalige koloniën, politieke vluchtelingen, en inwoners uit andere EU-lidstaten.

• Populaire steden zoals de vier grote steden blijven groeien door werkgelegenheid en voorzieningen, maar dit leidt ook tot uitdagingen zoals druk op de woningmarkt en infrastructuur.

• Krimpgebieden kampen met bevolkingsafname, wat leidt tot minder voorzieningen en vergrijzing; herinrichting is nodig om deze gebieden leefbaar te houden.

4.2 Regionale verschillen

Populaire steden

• Binnen Nederland zijn grote verschillen in
  bevolkingsgroei.
   de 4 grote steden (Amsterdam, Rotterdam,
  Den Haag, Utrecht) en de meeste
  middelgrote steden blijven groeien.

• Reden populariteit van deze steden: veel
  werkgelegenheid, studies, voorzieningen als
  uitgaansgelegenheden, sportverenigingen,
  winkels
   gebieden waar de bevolking groeit:
  groeigebieden / groeiregio’s

4.2 Regionale verschillen

Populaire steden

• Gevolg: bevolkingsdichtheid in en rond deze steden neemt toe.
  
   gunstig voor:
  - gemeenten: belastinginkomsten
  - bedrijven: goed opgeleide werknemers
  - voorzieningen: bezoekers en klanten
  
   ongunstig: zonder goede maatregelen leidt bevolkingsgroei tot problemen:
  - op de woningmarkt wordt het dringen
  - op wegen en stations wordt het drukker
  - langere wachtlijsten voor ziekenhuizen en kinderdagverblijven

4.2 Regionale verschillen

Populaire steden

• Deze steden moeten blijven bouwen om de bevolkingsgroei
  aan te kunnen.
  
   aan de rand van steden (uitbreiding bestaande stad)
  
   herinrichting in de bestaande stad: in gebieden die niet
  meer gebruikt worden, komen nieuwe:
  - woningen
  - voorzieningen
  - werkplekken
  - infrastructuur: wegen, busverbindingen
  en stations
  

4.2 Regionale verschillen

Krimpgebieden

• Nederland heeft ook gebieden met
  bevolkingskrimp: de bevolking neemt af.
   deze gebieden noem je krimpgebieden
  / krimpregio’s

• Belangrijke reden: vertrek van jongeren.
   migreren naar de stad voor studie, werk
  en voorzieningen
   de samenstelling van de bevolking in
  krimpgebieden verandert: in verhouding
  meer ouderen (vergrijzing) en minder
  jongeren (ontgroening)

4.2 Regionale verschillen

Krimpgebieden

• Vroeger: veel voorzieningen in dorpen
  Nu: minder
   bakker, slager, supermarkt
   reden: bevolkingskrimp
  
  Verzorgingsgebied = het gebied waar de
  klanten van een voorziening vandaan komen
  
  Drempelwaarde = het minimumaantal
  klanten dat een voorziening nodig heeft
  om te kunnen bestaan.
  

 minder mensen in het dorp =
minder klanten voor de voorziening

4.2 Regionale verschillen

Krimpgebieden

• Voorzieningen verdwijnen ook uit dorpen door de toegenomen reikwijdte.
  = de maximale afstand die mensen willen afleggen om van een voorziening
  gebruik te maken.
   door toegenomen autobezit is die afstand ook groter geworden.
   dorpsbewoners doen boodschappen in de stad in plaats van het dorp.
  

4.2 Regionale verschillen

Herinrichting in krimpgebieden

• Ook in gebieden met bevolkingskrimp is herinrichting nodig.
   herinrichting is anders dan in gebieden met bevolkingsgroei
   voorbeelden gebieden met sterke bevolkingskrimp: Zeeuws-Vlaanderen,
  Oost-Groningen, Zuid-Limburg

• Minder inwoners betekent:
  - minder woningen, werkplekken, voorzieningen
  - én andere soorten woningen, werkplekken, voorzieningen door vergrijzing
   woningen zonder trap, meer werkplekken voor verzorgingspersoneel en
  voorzieningen met een bezorgservice

• In krimpregio’s worden voorzieningen bij elkaar geplaatst in multifunctionele gebouwen in dorpscentra of grotere plaatsen.
   voorkomt dat ze helemaal verdwijnen uit een gebied

• Als er dingen verdwijnen ontstaat ook meer ruimte  grotere woningen met tuin, natuur- en recreatiegebieden

4.3 De verstedelijking van Nederland

Naar de stad

• Na 1870: door industrialisatie veel
  nieuwe banen in fabrieken in steden.
   urbanisatie / verstedelijking
  = stijging van het percentage
  mensen dat in een stad woont.
   tot ongeveer 1960
  

• Voorbeeld: Rotterdam
  - sterke groei na 1870
  - veel werk, vooral in de havens
  - kleine, dicht op elkaar
  gebouwde woningen
  - veel herrie en stank van fabrieken

4.3 De verstedelijking van Nederland

De stad uit

• Na 1960 verhuisden steeds meer mensen de stad uit.
   suburbanisatie = de verstedelijking van het landelijk gebied door migratie
  vanuit de stad.
   redenen: meer ruimte, stilte, schone lucht, veilig voor kinderen.

• Twee factoren die ervoor zorgden dat mensen de stad uit konden verhuizen:
  - toename welvaart en mobiliteit  genoeg geld om een (duurder) huis +
  auto te kopen (om naar het werk in de stad te blijven reizen).

• Ook de industrie verdween grotendeels uit de stad:
  - beter bereikbaar, meer ruimte, minder overlast aan de rand van de stad
  - of: failliet door concurrentie met lagelonenlanden

4.3 De verstedelijking van Nederland

De gevolgen

• De suburbanisatie had grote gevolgen.

• Gevolg 1: het platteland rondom de steden verstedelijkte.
   steden en dorpen groeiden aan elkaar vast
  = agglomeraties
   agglomeraties groeiden (bijna) aan elkaar vast
  = stedelijk gebied / stedelijke zone
   grootste stedelijke gebied Nederland: Randstad

4.3 De verstedelijking van Nederland

De gevolgen

• Gevolg 2: de grote steden liepen leeg.
   Rotterdam: van 732.000 inwoners in 1964 naar 554.000 25 jaar later
   voorzieningen en werk trokken ook weg

• Gevolg 3: het aantal files nam toe.
   vroeger: mensen woonden op loopafstand van hun werk in de fabrieken
   door de suburbanisatie werken mensen verder van huis en pakken ze de auto

4.3 De verstedelijking van Nederland

Terug naar de stad

• Na 1980: het aantal inwoners van de meeste steden stijgt weer.
   re-urbanisatie = het aantal inwoners van de stad neemt na vele jaren van
  bevolkingsafname weer toe.
   mogelijk door vernieuwing van het ruimtegebruik in de steden: winkels,
  uitgaansmogelijkheden, ruimere woningen en grote kantoorgebouwen.
   wonen in de stad: werk, studie en voorzieningen = dichtbij, zonder file!
   Rotterdam: bevolkingsgroei naar ruim 620.000 inwoners

4.3 De verstedelijking van Nederland

Het landelijk gebied

• Het grootste deel van Nederland
  is landelijk gebied.
   weilanden, akkers, bossen
   veel veranderd

• Verstedelijking van het platteland
  in de buurt van steden.
   Leidsche Rijn bij Utrecht:
  100.000 inwoners op de plaats
  van platteland en dorpen.

• De landbouw is de grootste ruimtegebruiker van Nederland.
   boerderijen: veel minder en veel groter

• Meer aandacht voor natuur en recreatie in de inrichting.

4.4 De Randstad

Ontstaan en groei

• De steden in de Randstad zijn
  vanaf ongeveer 1300 ontstaan.
   historische stadskern /
  oude binnenstad met:
  - monumenten (kerken,
  bijzondere woonhuizen)
  - dicht op elkaar staande
  huizen: hoge bebouwingsdichtheid
  - kronkelig stratenpatroon

4.4 De Randstad

Ontstaan en groei

• De groei van de steden in de Randstad
  verliep rond de historische stadskern.
   concentrisch groeimodel
   om historische stadskern: woonwijken,
  fabrieken
   algemene regel: hoe verder van het
  centrum, hoe ruimer de wijk is
  opgezet met meer plek voor groen,
  speelplekken en geparkeerde auto’s

4.4 De Randstad

Ontstaan en groei

• Door suburbanisatie worden de steden van de Randstad een stedelijk gebied.
   nu groeien alle vier de grote steden naar elkaar toe
   groei vanuit meerdere steden = meerkernen groeimodel

• Tussen de steden ligt het Groene Hart.
   het is de bedoeling dat dit gebied zo min mogelijk verstedelijkt.
  

4.4 De Randstad

Leefbaarheid

• Alle inwoners van de Randstad willen graag een prettige leefomgeving.
   leefbaarheid = de mate waarin een woonwijk geschikt is om in te leven.
   uitdaging: want het inwonertal groeit.

De leefbaarheid hangt af van:
- de veiligheid
- het onderhoud van de openbare ruimte
- de voorzieningen

• Veiligheid: weinig inbraken, veilig over straat
  Onderhoud: openbare ruimte ziet er netjes uit, zonder vernielingen, graffiti, vuil
  Voorzieningen: sportveldjes, buurthuizen
   ook voorzieningen om dingen samen te doen: cursus Engels, tennissen in de
  sporthal, werkweek afsluiten in een buurtcafé

4.4 De Randstad

Leefbaarheid

• In sommige woonwijken met problemen worden forse maatregelen genomen om de leefbaarheid te verbeteren:
  - goedkope huurwoningen vervangen voor dure koopwoningen
  - nieuwe voorzieningen
  - openbare ruimte opknappen

4.4 De Randstad

Bereikbaarheid

• Forensisme is een belangrijk onderdeel van de grote mobiliteit in Nederland.
  = het heen- en weer reizen tussen woon- en werkplek.
   in de Randstad veel forensen
   gevolg: veel congestie (files) = verstopping van een netwerk
   gevolg: afname bereikbaarheid

• Maatregelen om de bereikbaarheid te verbeteren door uitbreiding infrastructuur.
   bredere snelwegen, verdubbeling spoorwegen, nieuwe stations

4.5 Bronnen: Strijd om de ruimte

Bron 1 Ruimtelijke ordening

Het maken van plannen voor de inrichting
van de ruimte = ruimtelijke ordening.

 Bestemmingsplan = plan van de
gemeente waarin precies staat hoe
de grond moet worden gebruikt voor:
- wonen
- werken
- verkeer
- recreatie
- natuur
- ander ruimtegebruik

 Ingewikkeld voor de gemeente
Haarlemmermeer vanwege Schiphol.

4.5 Bronnen: Strijd om de ruimte

Bron 2 Nieuwe woningen

Het vinden van een plek voor nieuwe woningen is voor de gemeente Haarlemmermeer erg lastig:
- oostkant: Schiphol
- westkant: hoogspanningsleiding voor de Randstad
 nationaal belang gaat voor belang gemeente Haarlemmermeer

4.5 Bronnen: Strijd om de ruimte

Bron 4 Schiphol en politiek

Voordeel Schiphol: veel werkgelegenheid

Nadelen: lawaai, stank, verkeer, gebrek aan
ruimte voor nieuwe woningen

• Maatregelen overheid: maximumaantal
  vluchten per jaar en niet onbeperkt
  uitbreiden
  

4.5 Bronnen: Strijd om de ruimte

Bron 5 Record

2017: 68,4 miljoen passagiers
2020: nieuwe afspraken over maximum aantal vluchten

 rekening houden met alle belangen op en rond Schiphol, bijvoorbeeld:
economisch belang (300.000 banen):
- nieuwe bedrijventerreinen
- goede bereikbaarheid

4.5 Bronnen: Strijd om de ruimte

Bron 6 Geluid

Schiphol ligt midden in de dichtbevolkte

Randstad: veel geluidsoverlast.

 maatregelen:
- stillere vliegtuigmotoren
- zo min mogelijk over woonwijken
vliegen
- geen nieuwe woningen op plekken
met veel lawaai

 toch veel klachten.

4.5 Bronnen: Strijd om de ruimte

Bron 7 Schiphol en politiek

Veel ruimte voor groenvoorzieningen omdat op veel plekken niet gebouwd
mag worden rond Schiphol.
 recreatie, natuur

Bron 8 Milieu en gezondheid

Vliegtuigen stoten schadelijke stoffen uit voor de gezondheid en het milieu.
 bewoners maken zich zorgen (lokaal / regionaal schaalniveau)
 Nederland heeft afspraken gemaakt om de uitstoot van schadelijke stoffen
terug te brengen, maar wil dat Schiphol blijft groeien (nationaal schaalniveau)