H1 Eerste Wereldoorlog

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• havo
• Leerjaar 3

H1 De eerste wereldoorlog

Paragraaf 1: De moderne massa samenleving

Wijzen op kenmerken eerste wereld oorlog

Gebruik van Tanks, vliegtuigen, loopgraven, Gatling gun/Mitrailleur

Tijdbalk:

Tijd van wereldoorlogen

1900 n.chr. - 1945 n.chr 

Moderne geschiedenis

37. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.

38. Het in praktijk brengen van totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme.

39. De crisis van het wereldkapitalisme.

40. Het voeren van twee wereldoorlogen.

leerdoelen

- Je kunt uitleggen wat kenmerkend is voor de moderne massasamenleving

- Je kent de kaart van Europa omstreeks 1900

- Je kunt beschrijven welke ontwikkeling de Europese industrie doormaakte. 

Eerst even de naam...

• De naam 'Eerste Wereldoorlog' werd pas voor het eerst rond 1920 gebruikt.

• Veelgebruikte namen voor de oorlog zijn: The Great War (En.), Der Grosse Krieg (Dld.), La Grande Guerre (Fr.) of De Groote Oorlog (Bel.)

• Jaartal: 1914-1918

Welke landen vallen je op en/of zijn nieuw voor je? Welke landen spelen een hoofdrol in de eerste wereld oorlog?

Oostenrijk-Hongarije = een land

Ottomaanse rijk grenst tot diep in Europa

Duitse Rijk

Grote rol in de oorlog: Ottomaanse Rijk, Duitse Rijk, Italië - Rusland, Frankrijk Groot-brittannië, Belgie

Leerdoel

Je kent de kaart van Europa omstreeks 1900

"De oorlog die alle 

oorlogen zou beëindigen"

1. Wat valt je op aan de soldaten? 2. Wat valt je op met betrekking tot hoe ze de strijd beginnen? 3. Wat denk jij dat er nu anders gaat met betrekking tot oorlogsvoering? 4. Zijn er overeenkomsten die je nu nog ziet met betrekking tot oorlogsvoering? Wat kun je zeggen over de tactiek en de wapens die ze gebruiken?

Auto, radio, film

Het verplaatsen van mensen en vracht ging makkelijker + het verspreiden van ideeën

Massamedium: een middel om een grote groep mensen met een boodschap te bereiken.

= Deze ontwikkelingen/nieuwe uitvindingen vormen samen de Massasamenleving

Leerdoel

Je kunt uitleggen wat kenmerkend is voor de moderne massasamenleving

Nieuwe industrieën

Massaproductie werd sinds de Industriële Revolutie steeds efficiënter.

Uitvinding elektriciteit 

Uitvinding lopende band

Chemische industrie:  voor het maken van bijv. geneesmiddelen

Charlie Chaplin: modern times (film)

Leerdoel

Je kunt beschrijven welke ontwikkeling de Europese industrie doormaakte. 

Welke ontwikkelingen duiden op de massasamenleving & Massasamenleving?

Huiswerk

Maken: Opdr. 4, 6, 7, 8, 13, 14

Blz. 24 t/m 25

H 1.2 Spanningen in de wereld

Wie is wie in deze spotprent ?

Wie is wie in deze spotprent:

 

1. De man achteraan met de opgestoken handen

 

Dit stelt de Chinese keizer Guangxu of de Qing-keizer voor. Hij probeert wanhopig de verdeling van China tegen te houden, maar is machteloos.

 

2. Links met kroon en mes:

Dit is Koningin Victoria van het Verenigd Koninkrijk. Groot-Brittannië had veel invloed in China, vooral via Hongkong en handelsverdragen.

 

3. Naast haar, met helm en mes op tafel:

Dit is Kaiser Wilhelm II van Duitsland. Duitsland wilde ook koloniën in China, bijvoorbeeld in Shandong.

 

4. De man met wit petje en baard: 

Dit is Tsaar Nicolaas II van Rusland, die ook een groot deel van Noord-China wilde controleren (bijvoorbeeld Mantsjoerije).

 

5. De man met rood-witte hoofdband en zwaard:

Dit stelt de Japanse keizer (Meiji) of een generaal voor. Japan was na de Eerste Chinees-Japanse Oorlog (1894-1895) opkomend en nam Taiwan in.

 

6. De man rechts met bril en in rode toga:

Dit is meestal de Franse president of een vertegenwoordiger van Frankrijk. Frankrijk had invloed in Zuid-China en Indochina.

Eind 19e eeuw, De strijd om China, door Europese landen. (Modern imperialisme)

Leerdoelen

- Je kunt een beschrijving geven van de machtsverhoudingen in Europa rond 1900

Lesdoel:

Je kunt 3 oorzaken benoemen van groeiende spanning in Europa

Europese grootmachten

Oorzaak 1: Groeiende spanningen in Europa

Er ontstaat een groeiend Nationalisme: Extreme trots op 

het eigen volk: Een taal, gedeelde GS

Land: Eenwording Italië, Duitland

Cultuur: Bijv. Pasta, een geloof

Leerdoel

- Je kunt een beschrijving geven van de machtsverhoudingen in Europa rond 1900

Oorzaak 2

Modern imperialisme: Koloniën in Afrika en Azië zorgden voor aanzien, grondstoffen en afzet markten voor de industrieën

=> Conflicten tussen Europese landen wie beheerst welk gebied?

Leerdoel

- Je kunt een beschrijving geven van de machtsverhoudingen in Europa rond 1900

Oorzaak 3

1870-1871: Frans-Duitse oorlog = Duitsland wint:

- Roepen het Duitse keizerrijk uit (Duitsland is nu een land)

- Nemen industrie/mijngebied Elzas Lotharingen in.

1871: De eenwording van Duitsland wordt uitgeroepen in het Paleis van Versailles

Leerdoel

- Je kunt een beschrijving geven van de machtsverhoudingen in Europa rond 1900

Schooltv

https://schooltv.nl/video-item/duitse-oorlogen-in-de-19e-eeuw-met-oostenrijk-hongarije-en-met-frankrijk

 Duitse eenheid

Duitse koloniën

Ook Duitsland wil koloniën, voor grondstoffen en aanzien.

Ze geven de opdracht tot de bouw van een sterkte vloot

= Wapenwedloop: Wedstrijd tussen landen wie heeft de meeste wapens

Dit zorgt voor verdere oplopende spanningen

Leerdoel

- Je kunt een beschrijving geven van de machtsverhoudingen in Europa rond 1900

Militarisme

 

Trots op alles wat met het (eigen) leger te maken heeft. Verheerlijken van militair vertoon.  Vertrouwen in de kracht van het eigen leger

Leerdoel

- Je kunt een beschrijving geven van de machtsverhoudingen in Europa rond 1900

Huiswerk

Maken: Opdr. 3, 4, 14

Blz. 30 t/m 32

H 1.2 Spanningen in de wereld

Leerdoelen

- Je kunt een verband leggen tussen het nationalisme en de situatie op de Balkan

- Je kunt uitleggen waarom de Russisch - Japanse oorlog belangrijk was

- Je kunt uitleggen waarom er een systeem van bondgenootschappen was in Europa

Balkan oorlogen

Door opkomst van het Nationalisme komen volkeren in opstand tegen het Ottomaanse Rijk

Oostenrijk-Hongarije + Rusland wilden hiervan profiteren

1912-1913: 

1ste+2de Balkanoorlog.

Het Ottomaanse Rijk brokkelt af.

Leerdoel

Je kunt een verband leggen tussen het nationalisme en de situatie op de Balkan

Ottomaanse rijk = Zieke oude man van Europa

De Balkan

Balkan

Rusland steunt Servië om invloed in de Balkan te vergroten

1908: Oostenrijk-Hongarije neemt Bosnië in

Servië was woedend want daar wonen veel Serviërs

= de spanning loopt op

Leerdoel

Je kunt een verband leggen tussen het nationalisme en de situatie op de Balkan

Rusland en Japan

1904 Russisch - Japanse oorlog.

Rusland en Japan willen hun koloniaal gebied uitbreiden in Mantsjoerije

Rusland verliest, Japan toont aan dat westerlingen niet superieur zijn.

= De spanning loopt op

Leerdoel

- Je kunt uitleggen waarom de Russisch - Japanse oorlog belangrijk was

Geallieerden

Centralen

Bondgenootschappen

Waarom sluiten landen een bondgenootschap?

Door oplopende spanningen en een wapenwedloop voelen landen zich bedreigt. Door samen te werken proberen ze de anderen af te schrikken en zichzelf te beschermen.

Waarom zorgen deze twee bondgenootschappen voor een gevaarlijke situatie?

Als een land wordt aangevallen, moeten ze elkaar helpen en daardoor zou er direct een grote Europese oorlog ontstaan.

Leerdoel

- Je kunt uitleggen waarom er een systeem van bondgenootschappen was in Europa

Geallieerden:

-Groot Brittannië

-Frankrijk

-Rusland

-Italië

-Verenigde Staten

(vanaf 1917)

- Griekenland

- Servië

- Roemenië

- Belgie

Centrale:

- Duitse rijk

- Oostenrijk -Hongarije

- Ottomaanse Rijk

- Bulgarije

Leerdoel

- Je kunt uitleggen waarom er een systeem van bondgenootschappen was in Europa

Samengevat:

Oorzaken WOI:

1. Groeiend Nationalisme 

- Frans-Duitse oorlog = Frankrijk wil wraak

- Frankrijk wil Elzas-Lotharingen terug

- Ontstaan van Duitsland

- Het Ottomaanse Rijk valt uit elkaar

2. Modern Imperialisme 

- Duitsland wil Koloniën

3. Wapenwedloop 

4. Bondgenootschappen 

- Centralen tegen de Geallieerden

5. Militarisme 

Leerdoel

- Je kunt uitleggen hoe de Eerste Wereldoorlog begon en daarbij onderscheid maken tussen indirecte en directe oorzaken.

Huiswerk

Maken: Opdr. 5, 6, 11, 12, 13

Blz. 30 - 31

1.3 De Eerste Wereldoorlog

1916: Gewonde Britse soldaten tijdens de slag bij de Somme (Frankrijk)

leerdoelen

- Je kunt uitleggen hoe de Eerste Wereldoorlog begon en daarbij onderscheid maken tussen indirecte en directe oorzaken.

- Je kunt het verloop van de Eerste Wereldoorlog beschrijven en uitleggen dat dit een totale oorlog was.

Aanleiding (Directe oorzaak)

28 juni 1914: Moord op kroonprins Frans Ferdinand/echtgenote (Oostenrijk-Hongarije)

Door wie: Gavrillo Princip (Bosnische Serviër)

Waar: Sarajevo (Hoofdstad Bosnië)

Leerdoel

- Je kunt uitleggen hoe de Eerste Wereldoorlog begon en daarbij onderscheid maken tussen indirecte en directe oorzaken.

Aanleiding (Directe oorzaak)

Waarom: Bosnië is in 1908 ingenomen door Oostenrijk-Hongarije, maar niet iedereen is daar blij mee. 

Een groep nationalisten, de Bende van de Zwarte Hand, wil bij Servië horen en willen ver gaan om dit doel te bereiken...

Leerdoel

- Je kunt uitleggen hoe de Eerste Wereldoorlog begon en daarbij onderscheid maken tussen indirecte en directe oorzaken.

Wereldoorlog

Door bondgenootschappen (Centralen vs Geallieerden) en de inzet van troepen uit de koloniën, escaleerde dit snel tot een Wereldoorlog

Nederland bleef neutraal

Sleep de landen naar het juist vlak

Geallieerden

Centralen 

Duitsland

Groot-Brittannië

Frankrijk

Rusland

Oostenrijk-Hongarije

Von Schlieffenplan

• Verdedigingslinie van Frankrijk.

• Mobilisatie van Rusland langzaam.

• Tweefrontenoorlog voorkomen

• 6 weken plan

Neutraal België.... 

Wat ben je nu te weten gekomen over het leven van de soldaten die in de loopgraven zaten tijdens WO1?

Welke ontwikkelingen duiden op de massaproductie & massasamenleving?

Loopgraven

• Zizag vorm

• Kou, honger, verveling

• Ratten

• Altijd angst = Shellshock

• Trauma's 

• Ziekte

Leerdoel

- Je kunt het verloop van de Eerste Wereldoorlog beschrijven en uitleggen dat dit een totale oorlog was.

Zandzakken waren gevuld met aarde en modder, en waren bedoeld om de soldaten te beschermen

In het begin van de oorlog waren de rantsoenen nog wel redelijk, maar naarmate de oorlog langer duurde, was er ook steeds minder (goed) eten.

Als de soldaten niet hoefden te vechten, speelden ze bijvoorbeeld met kaarten.

Behalve de vijand hadden de soldaten veel last van ongedierte, zoals ratten en vlooien. Sommige soldaten kwamen de tijd tussen de gevechten door met het doden van ratten.

Honden hielden de soldaten niet alleen gezelschap, ze bezorgden ook boodschappen tussen de verschillende loopgraven.

Soldaten konden vaak alleen maar overdag slapen, omdat 's nacht een goed moment was om de loopgraven van de vijanden te bespioneren. 

Met een periscoop konden de soldaten de vijand bekijken, zonder grote risico's te nemen. Een periscoop werkt met spiegels.

Er zijn duizenden brieven en dagboeken van soldaten uit de Eerste Wereldoorlog bewaard gebleven. Dit zijn tegenwoordig belangrijke en waardevolle bronnen.

Voor de veiligheid van de soldaten waren de loopgraven in zigzag-vorm.

Tussen de Noordzee en de Zwitserse grens (Westfront) wordt 40.000km aan loopgraven aangelegd.

Het gebied tussen de loopgraven wordt in vier jaar tijd compleet omgeploegd. Er ontstaat een niemandsland.

http://www.bbc.co.uk/schools/0/ww1/

360˚ video van een loopgraaf

Tijdens de video kun je alle kanten opkijken! Probeer het maar eens uit!

Op wacht staan was één van de belangrijkste taken die je kon krijgen. Op het in slaap vallen tijdens de wacht stonden zeer zware straffen.

Behalve vechten en wacht houden, waren er nog genoeg andere vervelende klusjes in een loopgraaf, zoals zandzaken bijvullen, prikkeldraad repareren of het leegmaken van de latrines (wc's)

Loopgraven

• Strijdende partijen waren even sterk

• Er was geen snelle overwinning mogelijk

• Voor bescherming groeven de soldaten zich in. Deze kuilen werden steeds groter: loopgravenoorlog

Nieuwe wapens

• Om loopgraven te doorbreken = nieuwe wapens, door wetenschap en techniek.

• 
  

• Gas, mitrailleur, prikkeldraad, tanks, onderzeeërs.

Leerdoel

- Je kunt het verloop van de Eerste Wereldoorlog beschrijven en uitleggen dat dit een totale oorlog was.

Nieuwe wapens

Huiswerk

Maken: Opdr. 1, 2, 3, 4 en 6

Blz: 32 t/m 36

1.3 De Eerste Wereldoorlog

29 oktober 1917: Soldaten van een Australische veldartilleriebrigade van de 4e Divisie op een duckboard-pad dat door Chateau Wood loopt, nabij Hooge in de Ypres-saillant

Leerdoelen:

- Je kunt het verloop van de Eerste Wereldoorlog beschrijven en uitleggen dat dit een totale oorlog was.

- Je kunt uitleggen welke gevolgen de Eerste Wereldoorlog had voor Europa

Slag van Passendale

1917: België, Ieper. (3de slag bij Ieper)

Om de linies te doorbreken, bleef de Britse generaal Haig, troepen sturen om de Duitse linies te doorbreken.

Door slechte weersomstandigheden veranderde het slag veld in modderpoelen waarin men in weg zakten.

= zinloos: ± 450.000 soldaten zijn omgekomen

Leerdoel

Je kunt het verloop van de Eerste Wereldoorlog beschrijven en uitleggen dat dit een totale oorlog was.

Einde WOI

• 1917 Rusland, raakt in revolutie en trekt zich uit het bondgenootschap.

• 1917 VS neemt deel aan de oorlog. voegt zich bij de Geallieerde.

• 1918 Hoewel het Duitse leger sterk genoeg was, had Duitsland economische problemen en kwam het volk in opstand. De keizer moest aftreden.

• = De Duitsers gaven zich over!

Leerdoel

Je kunt het verloop van de Eerste Wereldoorlog beschrijven en uitleggen dat dit een totale oorlog was.

Verdrag van Versailles

Belangrijkste bepalingen Verdrag van Versailles:

• 1. Duitsland is schuldig

• 2. Oorlogsschuld betalen (269 miljard goudmarkt)

• 3. Gebieden(Elzas Lotharingen) + kolonies afstaan

• 4. Géén groot leger

Duitsland moést het Verdrag tekenen en voelen zich vernederd

Leerdoel

- Je kunt uitleggen welke gevolgen de Eerste Wereldoorlog had voor Europa

Wat valt je op aan de kaart? Welke veranderingen zie je?

Ottomaanse Rijk = Turkije

Oostenrijk-Hongarije = Uit elkaar gevallen

Rusland = Sovjet unie

Midden-Oosten: Wordt gecontroleerd door de Fransen & Britten

Huiswerk

Maken: 9, 10, 11, 12, 

Blz: 37

1.4 Europa na de Eerste Wereldoorlog

Fascistische parade in Italië met leider Mussolini, met marcherende jongeren: "Opera Nazionale Balilla" Militaristische jeugdorganisatie. Circa: 1930

Leerdoelen

- Je kunt uitleggen waarom de Republiek van Weimar grote politieke en economische problemen kende.

Duitsland

1918: Keizer is afgetreden

Politiek: Parlementaire Democratie (Parlement hoogste democratie)

De jonge republiek had veel problemen door gevolgen van het Verdrag van Versailles

Weimar

Republiek van Weimar: 1918 - 1933

Welke gevolgen had het verdrag van Versailles voor Duitsland?

Belangrijkste bepalingen Verdrag van Versailles:

1. Duitsland is schuldig

2. Oorlogsschuld betalen (269 miljard goudmarkt)

3. Gebieden(Elzas Lotharingen) + kolonies afstaan

4. Géén groot leger

Duitsland moést het Verdrag tekenen en voelen zich vernederd

Economische problemen

1919: Door de hoge herstelbetalingen(269 miljard goud markt) in Duitsland. Raakt het land in economische crisis = enorme schulden

 

Duitsland drukte geld bij, hierdoor verliest het geld zijn waarde: Inflatie

1923: Ruhrgebied wordt bezet door Franrijk omdat Duitsland niet meer kan betalen

= Duitsland dreigt in te storten: Oplossing: VS leent geld

Leerdoel

- Je kunt uitleggen waarom de republiek van Weimar grote politieke en economische problemen kende.

Politieke problemen

Veel Duitsers: Woedend over Verdrag Versailles en zijn boos op de regering. => Zij tekenen de wapenstilstand.

Gevolg: Veel rellen/opstanden door radicale groepen.

Waarom zijn ze boos daarover?

Militarisme: Opgeven was een schande + Duitsland mocht geen beroepsleger

Nationalisme: Hoe kan je trots zijn als het land zich overgeeft? + Duitsland moest gebieden(Elzas Lotharingen) en koloniën afstaan.

1922: Knokploeg van Adolf Hitler verovert met 650 man de straten van Coburg, na gewelddadige straatgevechten.

Leerdoel

- Je kunt uitleggen waarom de republiek van Weimar grote politieke en economische problemen kende.

Schooltv

https://schooltv.nl/video-item/de-republiek-van-weimar-van-democratie-naar-dictatuur/geschiedenis-examen-duitsland-in-europa-1918-1991-hv-examenvideos-bij-historische-context-bij-duitsland-in-europa-1918-1991

Huiswerk

 Maken: 3, 4, 5.

Blz: 42,

1.4 Europa na de Eerste Wereldoorlog

Leerdoelen

- Je kunt beschrijven hoe het Fascisme op kwam in Italië.

- Je kunt beschrijven waarom Nederland in de 20ste eeuw een neutraliteitspolitiek voerde.

- Je kunt beschrijven hoe het Ottomaanse Rijk uiteenviel en de nieuwe staat Turkije ontstond. (Vwo)

Italië

Na de Eerste Wereldoorlog kreeg Italië niet de beloofde stukken land en economisch ging het heel slecht.

Daardoor gewapende opstanden: Geloofde men niet meer in de Parlementaire Democratie.. => Ze hadden de behoefte aan een "sterke leider"

1922: Mussolini met de "Quadrumviri" = de vier leiders die de Mars op Rome (staatgreep) zouden leiden.

"Extra": Stukken land?

Zuid-Tirol, Trentino en Istrië

Dalmatische Kust (kust van Kroatië)

Dodekanesos-eilanden (van Ottomaanse Rijk)

Italië hoopte zijn koloniale rijk uit te breiden, vooral in:

Duits Oost-Afrika (nu Tanzania)

Een groter deel van Libië

Leerdoel

- Je kunt beschrijven hoe het Fascisme op kwam in Italië.

Fascisme

 Ideologie:  Samenhangend geheel van ideeën en overtuigingen over hoe de samenleving eruit zou moeten zien en hoe deze ingericht zou moeten worden.

Kenmerken "Fascisme":

- Nationalistisch

- Militaristisch

- Afkeer Democratie: "Er moet een leider zijn"

- Afkeer persoonlijke vrijheid: "Nationale eensgezindheid + gehoorzaamheid => Leider"

1919: Benito mussolini: Komt met geweld aan de macht en

ontwikkelt: Fascisme

Leerdoel

- Je kunt beschrijven hoe het Fascisme op kwam in Italië.

Turkije

Ottomaanse Rijk: valt na de Eerste Wereldoorlog uit elkaar en moet veel gebieden afgeven.

1923:

Kemal Attaturk: Nationalist en komt in opstand en voert oorlog om gebieden terug te winnen: Hij sticht de Republiek Turkije

Kemal Atatürk

Leerdoel

- Je kunt beschrijven hoe het Ottomaanse Rijk uiteenviel en de nieuwe staat Turkije ontstond. (Vwo)

Nederland

Ook na de eerste wereldoorlog voerde het: Neutraliteitspolitiek

Afkeer: Nationalisme + Militarisme

- Geen nieuwe vloot om koloniën te verdedigen

- Geen investeringen in het landleger

Leerdoel

- Je kunt beschrijven waarom Nederland in de 20ste eeuw een neutraliteitspolitiek voerde.

1918 - 1940: NL is klein en afhankelijk van handel => "Neutraliteit geeft veiligheid"

Huiswerk

Maken: 6, 7, 8A, B, C en D , 9, 10

Blz 43,