Executieve functies
Executieve functies
Deze slide heeft geen instructies
lesdoel:
Aan het einde van deze les...
weet je het verschil tussen een vaste mindset en een groeimindset.
kun je uitleggen wat executieve functies zijn.
heb je een doel opgeschreven waarmee je bewust aan de slag gaat.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Door te weten in welke mindset je zit, heb je de optie om uitdagingen aan te gaan! Dit heeft weer invloed op je prestaties op school.
Deze slide heeft geen instructies
Wat is het voordeel om een groei minste te hebben?
Als je een groei mindset hebt...
ben je bezig met jezelf te ontwikkelen
ontwikkel je jezelf sneller
ga je uitdagingen aan en probeer je jezelf te verbeteren
Een groei mindset betekent niet dat je overal de beste in moet/kan worden
Het succes van een groei mindset
Deze slide heeft geen instructies
Aan welke 4 Executieve Functies wilden jullie gaan werken?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Plannen
Een plan maken en kunnen beslissen wat eerst komt en wat kan wachten.
Bedenken wat je nodig hebt voor je werk en dat verzamelen voor je begint.
Inschatten hoeveel tijd een taak je kost
Deze slide heeft geen instructies
beginnen aan taak
(Op tijd) aan een taak beginnen.
Een juiste werkplek kunnen vinden.
Vlot beginnen, jezelf klaarmaken om te beginnen.
Deze slide heeft geen instructies
Taakinitiatie
(Op tijd) aan een taak beginnen.
Een juiste werkplek kunnen vinden.
Vlot beginnen, jezelf klaarmaken om te beginnen.
Deze slide heeft geen instructies
Werkgeheugen
Informatie in je geheugen houden bij het uitvoeren van complexe taken.
Bewust zijn van hoe je leert.
Deze slide heeft geen instructies
Remmen
Eerst nadenken voordat je iets doet of zegt.
Stop of pauzeknop kunnen gebruiken.
Deze slide heeft geen instructies
Responsinhibitie
Eerst nadenken voordat je iets doet of zegt.
Stop of pauzeknop kunnen gebruiken.
Deze slide heeft geen instructies
Emotieregulatie
Emotie en gedrag kunnen sturen.
Leren omgaan met tegenslagen of teleurstellingen.
Passend gedragen in verschillende omstandigheden.
Deze slide heeft geen instructies
Volgehouden aandacht
Aandachtig blijven ondanks honger, ongemak etc.
Afleiding kunnen parkeren of stoppen.
Langere concentratie kunnen trainen
Deze slide heeft geen instructies
Emoties regelen
Emotie en gedrag kunnen sturen.
Leren omgaan met tegenslagen of teleurstellingen.
Passend gedragen in verschillende omstandigheden.
Deze slide heeft geen instructies
Metacognitie
Een stapje terug doen om je jezelf en de situatie te overzien.
Nadenken over jouw eigen denken.
reflecteren op hoe je iets hebt gedaan en een plan maken hoe je iets gaat doen in de toekomst.
Deze slide heeft geen instructies
Doelgericht gedrag
Je eigen doelen kunnen bepalen of herkennen.
Je eigen doelen (met hulp) kunnen behalen.
Je niet laten afleiden, of je taken weer oppakken na afleiding
Je niet op een zijspoor laten brengen (associatief gedrag)
Deze slide heeft geen instructies
Organisatie
Informatie en materialen kunnen ordenen.
Weten waar alles staat en kunnen opruimen.
Spullen bij je hebben en bij elkaar houden.
Deze slide heeft geen instructies
Flexibiliteit
Flexibel omgaan met veranderingen of tegenslag.
Meer dan 1 oplossing kunnen bedenken voor een probleem.
Als het niet lukt meerdere manieren proberen
Deze slide heeft geen instructies
Timemanagement
Tijd inschatten, kunnen verdelen en deadlines halen.
Gevoel voor tijd ontwikkelen.
Een plan maken, rekening houdend met tegenslag, ruimte voor ontspanning en nadenk tijd.
Deze slide heeft geen instructies
Executieve functies
Dawson:
Denken (cognitie):
Werkgeheugen
Planning
Organisatie
Timemanagement
Metacognitie
Doen (gedrag):
Responsinhibitie
Emotieregulatie
Volgehouden aandacht
Taakinitiatie
Doelgericht gedrag
Flexibiliteit
Deze slide heeft geen instructies
Bewust gedrag aan sturen
wanneer is het bewust- onbewust gedrag
e.f.'s en aangeleerd gedrag/ routine
e.f.'s invloed op nadenken - doen
Zonder werkende executieve functies, geen aangestuurd gedrag.
Deze slide heeft geen instructies
Emotieregulatie
Prikkel
Lange route
Reactie
Korte route
Talamus
Amygdala
Cortex
zenuwstelsel houdt van comfort
frontale kwab alfa of beta dit gaat pas aan rond 7 jaar kritisch leren denken ...
je zelf vertrouwen
neurochemische basis van presentatiespanning
Adrenaline en stressrespons: Bij presentaties activeert de stressrespons het sympathische zenuwstelsel, waardoor de bijnieren adrenaline en andere stresshormonen aanmaken. Dit leidt tot symptomen als een snellere hartslag en ademhaling.
Fight-or-flight reactie: De adrenalinebereidt je lichaam voor op een 'vechten of vluchten' reactie, wat kan helpen om alert te zijn, maar ook kan leiden tot paniek.
Angst voor de angst: Wanneer de fysieke reacties overweldigend worden, kan het zenuwstelsel een angst ontwikkelen voor deze reacties zelf, waardoor de spanning versterkt wordt.
Omgaan met deze neurochemische reactie
Acceptatie en focus: Erken dat enige spanning normaal is en bijdraagt aan focus en alertheid. Probeer de energie om te zetten in enthousiasme.
Verwerking van emoties: De amygdala is essentieel voor het verwerken en aansturen van emotionele reacties.
Vorming van herinneringen: Het is betrokken bij het koppelen van emoties aan gebeurtenissen en het opslaan van emotionele herinneringen.
Reactie op gevaar: Het fungeert als een waarschuwingssysteem dat het lichaam voorbereidt op dreigingen, wat leidt tot de vecht-of-vlucht-reactie.
Deze slide heeft geen instructies
Emotieregulatie
Neurale paden verbinden verre delen van de hersenen met elkaar. Elk pad is verbonden met een bepaalde actie of gedrag.
Elke keer dat we iets denken, voelen of doen, versterken we dit pad.
"Gewoonten" zijn paden die we vaak herhaald hebben.
"je kan nieuwe paden aanmaken en door veel te oefenen worden deze sterker"
zenuwstelsel houdt van comfort
frontale kwab alfa of beta dit gaat pas aan rond 7 jaar kritisch leren denken ...
je zelf vertrouwen
neurochemische basis van presentatiespanning
Adrenaline en stressrespons: Bij presentaties activeert de stressrespons het sympathische zenuwstelsel, waardoor de bijnieren adrenaline en andere stresshormonen aanmaken. Dit leidt tot symptomen als een snellere hartslag en ademhaling.
Fight-or-flight reactie: De adrenalinebereidt je lichaam voor op een 'vechten of vluchten' reactie, wat kan helpen om alert te zijn, maar ook kan leiden tot paniek.
Angst voor de angst: Wanneer de fysieke reacties overweldigend worden, kan het zenuwstelsel een angst ontwikkelen voor deze reacties zelf, waardoor de spanning versterkt wordt.
Omgaan met deze neurochemische reactie
Acceptatie en focus: Erken dat enige spanning normaal is en bijdraagt aan focus en alertheid. Probeer de energie om te zetten in enthousiasme.
Verwerking van emoties: De amygdala is essentieel voor het verwerken en aansturen van emotionele reacties.
Vorming van herinneringen: Het is betrokken bij het koppelen van emoties aan gebeurtenissen en het opslaan van emotionele herinneringen.
Reactie op gevaar: Het fungeert als een waarschuwingssysteem dat het lichaam voorbereidt op dreigingen, wat leidt tot de vecht-of-vlucht-reactie.
Volgehouden aandacht
Aandachtig blijven ondanks honger, ongemak etc.
Afleiding kunnen stoppen.
"Langere concentratie en betere focus kun je trainen"
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Taakinitiatie
(Op tijd) aan een taak beginnen.
Een juiste werkplek kunnen vinden.
Vlot beginnen, jezelf klaarmaken om te beginnen.
Grote doelen kleiner maken -> haalbaar maken
Deze slide heeft geen instructies
Plannen
Een plan maken en kunnen beslissen wat eerst komt en wat kan wachten.
Bedenken wat je nodig hebt voor je werk en dat verzamelen voordat je begint.
Inschatten hoeveel tijd een taak je kost.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Duur: 3–5 minuten
Doel: Studenten begrijpen wat taakinitiatie is en waarom het cruciaal is voor professioneel gedrag.
Introductie (docent vertelt):
“Jullie kennen het vast: je weet dat je moet beginnen aan een opdracht, je hebt tijd… maar je doet eerst nog even iets anders. En nog iets. En dan is het ineens later dan gepland.
Dat moment — tussen weten dat je moet starten en daadwerkelijk beginnen — dat is taakinitiatie.
Het is het vermogen om zonder uitstellen te starten met een taak, zelfs als je geen zin hebt, het spannend vindt of niet precies weet waar je moet beginnen.
In de sportwereld is dit een cruciale vaardigheid. Een trainer die te laat begint met voorbereiden staat straks zonder materiaal. Een instructeur die het lastige onderdeel blijft uitstellen, bereidt zijn sporters niet goed voor.
Vandaag gaan we onderzoeken:
waarom taakinitiatie soms moeilijk is,
hoe je sneller kunt starten,
en welke technieken jou helpen om minder uit te stellen en meer te doen.”
🎯 Lesintroductie 2 – Volgehouden aandacht (Executieve Functie)
Duur: 3–5 minuten
Doel: Studenten begrijpen waarom volgehouden aandacht nodig is in leren, sportlessen en professioneel handelen.
Introductie (docent vertelt):
“In deze opleiding wordt veel van jullie gevraagd: lange opdrachten, voorbereiding van sportlessen, schriftelijke verslagen, observeren tijdens BPV… En dat lukt alleen als je je aandacht kunt vasthouden, ook wanneer het saai wordt, afleidend is of langer duurt dan je dacht.
Volgehouden aandacht betekent dat je bewust je concentratie ergens op blijft richten — zonder weg te zakken, zonder te verdwijnen in je telefoon of gedachten, en zonder halverwege op te geven.
In de sport zie je meteen het verschil:
Een trainer die na vijf minuten afgeleid is, mist signalen of fouten bij sporters.
Een examenkandidaat die snel afdwaalt, levert slordig werk of mist stappen in een opdracht.
Vandaag onderzoeken we:
hoe jouw aandacht werkt,
waardoor jij afgeleid raakt,
en welke strategieën helpen om je focus langer vast te houden — zowel in schoolopdrachten als op de sportvloer.”
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Wat zegt de psychologie....
"Emotieregulatie verwijst naar het vermogen om emoties op een passende manier te ervaren, uiten en bij te sturen. Het gaat niet om het onderdrukken of vermijden van gevoelens, maar om het herkennen, begrijpen en beïnvloeden ervan zodat ze passen bij de situatie en je functioneren niet belemmeren"
een gezonde emotieregulatie.....??
emotieregulatieproblemen....??
Bij een gezonde emotieregulatie.....??
boosheid beheersen tijdens een conflict zichzelf geruststellen als ze angstig zijn.
Bij mensen die emotieregulatieproblemen ervaren lukt dat vaak niet. Emoties komen als een golf binnen: intens, plotseling en moeilijk om mee om te gaan.
De oorzaken kunnen sterk uiteenlopen, maar er zijn enkele veelvoorkomende factoren:
Jeugd en opvoeding. Een onveilige hechting, afwezige of inconsistente ouderfiguren of traumatische ervaringen in de kindertijd kunnen de ontwikkeling van gezonde regulatievaardigheden belemmeren.
Trauma en stress. Herhaaldelijke blootstelling aan stress of traumatische ervaringen kan het brein gevoeliger maken voor emoties. Het zenuwstelsel komt sneller in een staat van alarm, en het vermogen om afstand te nemen van emoties neemt af.
Psychische stoornissen. Emotieregulatieproblemen komen voor bij psychische stoornissen zoals borderline persoonlijkheidsstoornis, depressie, angststoornissen, ADHD en posttraumatische stressstoornis (PTSS).
Dialectische gedragstherapie (DGT). Deze therapievorm is speciaal ontwikkeld voor mensen met ernstige emotieregulatieproblemen. Het richt zich op het ontwikkelen van vaardigheden zoals mindfulness, frustratietolerantie, en interpersoonlijke effectiviteit.
Cognitieve gedragstherapie (CGT). Helpt bij het herkennen en veranderen van disfunctionele gedachten die emoties aansturen.
EMDR of traumatherapie. Als onderliggende trauma’s een rol spelen.
Mindfulness. Het trainen van aandacht voor het hier-en-nu helpt om emoties eerder op te merken, zonder er direct op te reageren. Ook yoga, ademhalingstechnieken en lichaamsgerichte therapieën kunnen ondersteunend zijn.
Psycho-educatie. Inzicht krijgen in hoe emoties werken en hoe ze samenhangen met gedrag en gedachten is vaak al een eerste stap richting verandering.
Sociale steun. Praten met vertrouwde mensen, of deelnemen aan lotgenotengroepen, kan erkenning geven en gevoelens normaliseren.
Aanvullende tips
Een gezonde levensstijl met genoeg beweging kan helpen om minder wisselingen in je stemming te ervaren. Sporten kan ervoor zorgen dat je uit je hoofd bent en dat de hoeveelheid spanning vermindert.
Het is helpend om in het moment niet op je emoties te reageren. Wacht eerst tot de intensiteit van je emoties afneemt. Emoties komen en gaan zoals golven in de zee.
De volgende opdracht kan je toepassen wanneer je hoog in je emoties zit. Schrijf voor jezelf het volgende op: welke gebeurtenis heeft deze emotionele stress veroorzaakt? Wat denk je op dit moment? Hoe voel je je? Wat zijn de gevolgen van je emotionele staat? Hierdoor kan je leren om op een afstand te kijken naar je emoties en je emoties te accepteren.
Je kunt een plan van aanpak voor jezelf maken met daarin wat je wilt gaat doen op het moment dat je weer hoog in je emoties zit. Hierin kan je schrijven hoe je graag op deze momenten wil reageren. Bijvoorbeeld: wanneer ik me erg boos voel, dan ga ik een stuk wandelen, hardlopen of met een vriend of vriendin bellen.
Deze slide heeft geen instructies
Neurologische factoren. Ook aanleg en neurobiologische processen spelen een rol.
Wat zijn de gevolgen van emotieregulatieproblemen?
Wanneer iemand moeite heeft met het reguleren van emoties, kan dat diep ingrijpen op verschillende levensgebieden, zoals:
Relaties. Emotionele uitbarstingen, impulsiviteit of terugtrekgedrag kunnen relaties onder druk zetten. Anderen weten niet waar ze aan toe zijn, wat tot misverstanden en conflicten leidt.
Werk of studie. Concentratieproblemen, uitstelgedrag of moeite met kritiek kunnen de prestaties ondermijnen.
Zelfbeeld. Schuldgevoelens of schaamte over emotionele reacties kunnen het zelfvertrouwen aantasten en bijdragen aan een negatief zelfbeeld.Middelengebruik en destructief gedrag. Sommige mensen grijpen naar alcohol, drugs, zelfbeschadiging of excessief eten om emoties te verdoven.
Wat kan helpen bij emotieregulatieproblemen?
Het goede nieuws is: emotieregulatie is te trainen. Hier zijn een aantal manieren waarop mensen kunnen werken aan betere emotieregulatie:
Psychotherapie:
Deze slide heeft geen instructies
Terugblikken
1. Welke drie vormen van uitstelgedrag zijn er?
2. Welke 4 dingen hebben invloed op je concentratie?
Deze slide heeft geen instructies
1. Welke emoties herken je?
2. Wat herken je uit deze scene?
3. Heb jij dit weleens meegemaakt met je ouders/verzorgers?
Inside out
Deze slide heeft geen instructies
Wat is emotie regulatie volgens jou?
Deze slide heeft geen instructies
Emoties onder controle houden noemen we emotie regulatie.
Emoties bepalen hoe we reageren, beïnvloeden beslissingen en bepalen hoe we communiceren.
Het doel van emoties reguleren is de intensiteit van emoties te veranderen.
Emotie regulatie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Helpende gedachten!
Een helpende gedachte helpt je om positief naar iets te kijken. Helpende gedachten zijn prettig, gewenst, effectief en positief. Als je een niet helpende gedachte in je hoofd hebt, kun je daarvan afkomen door bewust een andere gedachte daarvoor in de plaats te nemen.
Wat te doen als je in een vaste mindset zit?
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht mindset
Op dit formulier staan twee lege hoofden, het ene hoofd is een groeimindset en het tweede hoofd een vaste mindset.
Stap 1: Schrijf 10 gedachten op in het hoofd die passen bij een groei mindset.
stap 2: Schrijf 10 gedachten op in het hoofd die passen bij een vaste mindset.
Stap 3: Omcirkel de gedachten die jij regelmatig heb (minimaal 3).
Stap 4: Bedenk bij de 10 gedachten in de vaste mindset een helpende gedachte.
Je hebt 15 minuten de tijd.
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Doelgroepen
verstandelijk beperkt
verslaafd
dementerend
kinderen met gedragsproblemen
burn-out/ depressief
lichamelijk beperkt
Deze slide heeft geen instructies
Hersen ontwikkeling
Van achter naar voren
Van binnen naar buiten
Limbisch systeem = genot en emotie.
Amygdala: angst
Thalamus: zintuigelijke prikkels naar hersenschors
Deze slide heeft geen instructies
Intelligentie
Statische intelligentie
Fluïde intelligentie
Deze slide heeft geen instructies
Frontaal kwab
25 jaar
oefening
omgeving
cultuur
voeding
aanleg
"ziektebeelden"
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
executieve functies?
Deze slide heeft geen instructies
Uitwerking.
Observatie
Coaching
Opdrachten
Evaluatie
Leerstrategie
Lessugesties
Spel/ ontwikkel component
Deze slide heeft geen instructies
Responsinhibitie
Eerst nadenken voordat je iets doet of zegt.
Stop of pauzeknop kunnen gebruiken.
Deze slide heeft geen instructies
Werkgeheugen
Informatie in je geheugen houden bij het uitvoeren van complexe taken.
Bewust zijn van hoe je leert.
Deze slide heeft geen instructies
Organisatie
Informatie en materialen kunnen ordenen.
Weten waar alles staat en kunnen opruimen.
Spullen bij je hebben en bij elkaar houden.
Deze slide heeft geen instructies
Timemanagement
Tijd inschatten, kunnen verdelen en deadlines halen.
Gevoel voor tijd ontwikkelen.
Een plan maken, rekening houdend met tegenslag, ruimte voor ontspanning en nadenk tijd.
Deze slide heeft geen instructies
Doelgericht gedrag
Je eigen doelen kunnen bepalen of herkennen.
Je eigen doelen (met hulp) kunnen behalen.
Je niet laten afleiden, of je taken weer oppakken na afleiding
Je niet op een zijspoor laten brengen (associatief gedrag)
Deze slide heeft geen instructies
Flexibiliteit
Flexibel omgaan met veranderingen of tegenslag.
Meer dan 1 oplossing kunnen bedenken voor een probleem.
Als het niet lukt meerdere manieren proberen
Deze slide heeft geen instructies
Metacognitie
Een stapje terug doen om je jezelf en de situatie te overzien.
Nadenken over jouw eigen denken.
reflecteren op hoe je iets hebt gedaan en een plan maken hoe je iets gaat doen in de toekomst.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Emotieregulatie
Emotieregulatie is binnen de gehandicaptenzorg een belangrijk thema, zowel voor cliënten als voor zorgprofessionals.
Emotieregulatie is het proces waarmee mensen invloed uitoefenen op welke emoties ze ervaren, wanneer ze deze ervaren en hoe ze deze uiten of onderdrukken. Het is essentieel voor sociaal functioneren, mentale gezondheid en welzijn.
Deze slide heeft geen instructies
Belangrijke theorieën
2. Het 5-fasenmodel van emotieregulatie
- Herkennen van emoties
- Begrijpen waar de emotie vandaan komt
- Aanvaarden van de emotie
- Reflecteren op gedrag
- Kiezen van een passende reactie
Deze slide heeft geen instructies
Belang van taal en reflectie
Volgens verschillende pedagogen is het werken in een feedback cultuur de beste manier om te leren. (J.Hattie)
Hoe minder actieve taal er beschikbaar is (woordenschat) hoe minder goed iemand gebruik kan maken van feedback en metacognitie.
Plaatjes, foto vragen, expressie in het algemeen ondersteund hierbij.
Deze slide heeft geen instructies
Leren zichtbaar maken
Om het leren zo optimaal mogelijk te laten verlopen en de executieve functies te gebruiken en te versterken, kun je het leren zichtbaar maken.
Leren door te kijken, luisteren, ruiken, voelen, proeven en te doen.
Eerst geleid, dan begeleid en vervolgens zelfstandig.
Deze slide heeft geen instructies
Als zorg verlener
actie in de omgeving
actie in en voor de zorgvrager zelf
actie in jouw eigen e.f's vergroten en aanbieden
Deze slide heeft geen instructies
Interventie 1.
Ingrijpen op het niveau van het individu
Manieren aanleren om de benodigde executieve functies te ontwikkelen of te verfijnen of gebruik te maken van executieve functies die slechts terughoudend gebruikt worden.
Growth mindset
Complimenten
Opbouwen tijd of complexiteit
Deze slide heeft geen instructies
Interventie 2
Ingrijpen op het niveau van de omgeving
Omstandigheden of situaties buiten het individu worden veranderd om de executieve functies te verbeteren of om de gevolgen van zwakke executieve functies te verminderen.
Kleinere groep
Taak aanpassen
Prikkels reguleren
Deze slide heeft geen instructies
Interventie 3
Eigen executieve functies uitvergroten en bewust inzetten om als voorbeeld te dienen.
Instructie verbeteren
Denkstappen hardop terwijl je voordoet
Leerstartegieën inzetten, voordoen en meedoen
Deze slide heeft geen instructies
In je eigen woorden: Waar zijn de executieve functies goed voor?
minute
second
Deze slide heeft geen instructies
Wat is nu je actie?
minute
second
Deze slide heeft geen instructies