Mentale gezondheid begrijpen

Mentale gezondheid

1 / 54
volgende
Slide 1: Slide
newEditorGedragswetenschappenSecundair onderwijsAlgemeen secundair onderwijsDomeinoverschrijdendLeerjaar 4,5

In deze les zitten 54 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Mentale gezondheid

Open vanuit herkenning: iedereen ervaart stress, emoties en moeilijke momenten. Deze les laat zien hoe je mentale gezondheid kunt begrijpen met vier kapstokken: draaglast en draagkracht, de 3 G's, copingstrategie en hulpapps.

Lesdoelen

Ik kan uitleggen:

  • wat draaglast en draagkracht is

  • hoe ik mijn mentaal welzijn in balans kan houden

  • wat de 3 G's zijn

  • wat copingstrategieën zijn

  • welke hulpapps mentaal (sociaal en fysiek) welzijn ondersteunen

Deze slide heeft geen instructies

Hoe goed voel je je vandaag?

Deze slide heeft geen instructies

Waarom voel je je zo vandaag?

Deze slide heeft geen instructies

Wat geeft jou vaak stress of spanning? Duid er drie aan die jou het meest stress geeft.

1

thuis (ouders, zus, broer)

2

school

3

vrienden / klasgenoten

4

liefdesperikelen (lief, ex, verliefd, onbeantwoorde liefde)

5

iets anders

6

sociale media

Deze slide heeft geen instructies

Wat geeft je kracht? Waar word jij gelukkig van?

Deze slide heeft geen instructies

Geestelijk gezond

  • persoonlijke groei mogelijk

  • bevredigende menselijke relaties 'gesaved'

  • toekomst voor jezelf en je omgeving

is een veranderlijk gegeven, het ene moment voel je je beter dan het andere.

Oké om eens niet oké te zijn!

Dipjes zijn helemaal oké.

Deze slide heeft geen instructies

Enkele feiten

  • Vlaanderen heeft een van de hoogste zelfdodingscijfers van Europa. Vlaanderen bevindt zich hiermee 1,5 keer hoger dan het Europese gemiddelde. België zit met drie zelfdodingen per dag in de top drie van Europa.

  • Als je willekeurig 3 Belgen rond een tafel plaatst, zal gemiddeld één van hen doorheen zijn leven ooit geconfronteerd worden met een psychische stoornis.

  • In België ziet 46% van de personen met een ernstige aandoening een arts, maar krijgt geen medicatie noch therapie.

  • 30 tot 70% van de kinderen van ouders met een psychische stoornis, ontwikkelen zelf een psychische stoornis.

Deze slide heeft geen instructies

Enkele feiten

  • 38% van de jongeren voelt zich zo slecht dat het hun functioneren belemmert.

  • 60% van de jongeren heeft het gevoel niet aan de verwachtingen te kunnen voldoen.

  • 80% van de jongeren wil anderen zo weinig mogelijk met zijn problemen belasten.

  • 1 op de 5 jongeren kampt met een psychische problematiek en met emotionele problemen: 10% heeft angstproblemen, 15% vertoont tekenen van depressieve gevoelens en 30% meldt slaapproblemen.

Deze slide heeft geen instructies

Van welk feit schrik je? Wat had je niet verwacht?

Deze slide heeft geen instructies

Geestelijke gezondheid in evenwicht

Deze slide heeft geen instructies

Draaglast en draagkracht

Mentale gezondheid gaat niet alleen over problemen hebben of niet. Vaak draait het om het evenwicht tussen:

wat je aankan en

de last die je op je schouders draait.


  • Draaglast: alles wat spanning of stress geeft

  • Draagkracht: alles wat helpt om met die spanning om te gaan

Benadruk dat dezelfde situatie voor de ene persoon zwaar kan zijn en voor de andere minder zwaar. Het verschil zit vaak in de beschikbare draagkracht.

Is het een voorbeeld van draaglast of draagkracht? Sleep van links naar rechts

Draaglast

Draagkracht

verlies van oma

Winkeldate met vriendin

relatiebreuk

papa vliegt snel uit

Deze slide heeft geen instructies

Sleepvraag

draaglast

draagkracht

bipolaire stoornis bij ouder

bellen naar bestie

slechte punten

lekker meer dan 8 uren geslapen

Deze slide heeft geen instructies

Nog voorbeelden

  • schooldruk

  • conflicten thuis of met vrienden

  • zorgen over geld

  • te weinig slaap

  • ingrijpende gebeurtenissen

Draaglast

  • steun van anderen

  • rust en herstel

  • zelfvertrouwen

  • goede gewoontes

  • hulp durven zoeken

Draagkracht

Maak duidelijk dat sommige factoren in beide richtingen kunnen werken. Bijvoorbeeld school kan stress geven, maar ook structuur bieden.

Als de balans scheef raakt

Wanneer draaglast groter is dan draagkracht, kunnen klachten ontstaan:


  • sneller prikkelbaar

  • piekeren

  • vermoeidheid

  • minder concentratie

  • somber of gespannen voelen

Noem dat deze signalen niet meteen betekenen dat iemand een stoornis heeft. Het zijn vaak signalen dat de balans aandacht nodig heeft.

Balans kan veranderen

De verhouding tussen draaglast en draagkracht is niet vast.


Meer stress, weinig slaap of ruzie kunnen de draaglast verhogen.


Steun, rust, structuur en passende hulp kunnen de draagkracht versterken.


Daarom kan mentaal welzijn van week tot week verschillen.

Leg het verschil uit tussen tijdelijke uit balans zijn en langdurige overbelasting. Dat helpt later bij coping en hulp zoeken.

Wanneer stress te lang duurt of teveel wordt...

Deze slide heeft geen instructies

Hoe merk jij aan je lichaam, gedachten, gedrag, emoties dat je stress hebt?

Deze slide heeft geen instructies

Wanneer raakt de balans uit evenwicht?

A

Als draagkracht groter is

B

Als draaglast groter is

C

Als draagkracht even groot is als draaglast

D

Als er te lang of teveel stress is

De kern uit dit blok: klachten kunnen ontstaan wanneer draaglast groter wordt dan draagkracht. De andere opties noemen gevolgen of losse onderdelen, geen juiste balansdefinitie.

Draaglast en draagkracht

Mentale gezondheid draait vaak om de balans tussen wat op je afkomt en wat je aankunt. Draaglast is alles wat spanning of druk geeft. Draagkracht is alles wat helpt om met die druk om te gaan. Die verhouding is niet vast en kan per week verschillen.

balans
Draaglast
Draagkracht
vast
stress
gevoel
gedrag
steun
scheef
langdurig

De lege woorden zijn de kernbegrippen van het eerste subtopic en komen letterlijk terug op de inhoudsslides.

Hoeveel stress geeft volgende situatie: een spreekbeurt geven

1

geen

2

beetje

3

wel wat

4

veel

5

enorm veel, eigenlijk niet te doen

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel stress geeft volgende situatie: ruzie met beste vriendin

1

geen

2

beetje

3

wel wat

4

veel

5

enorm veel, eigenlijk niet te doen

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel stress geeft volgende situatie: ruzie met ouder(s)

1

geen

2

beetje

3

wel wat

4

veel

5

enorm veel, eigenlijk niet te doen

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel stress geeft volgende situatie: ruzie tussen ouders

1

geen

2

beetje

3

wel wat

4

veel

5

enorm veel, eigenlijk niet te doen

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel stress geeft volgende situatie: de dag van het rapport

1

geen

2

beetje

3

wel wat

4

veel

5

enorm veel, eigenlijk niet te doen

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel stress geeft volgende situatie: examen wiskunde

1

geen

2

beetje

3

wel wat

4

veel

5

enorm veel, eigenlijk niet te doen

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel stress geeft volgende situatie: bad hair day

1

geen

2

beetje

3

wel wat

4

veel

5

enorm veel, eigenlijk niet te doen

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel stress geeft volgende situatie: les met model voor voetverzorging

1

geen

2

beetje

3

wel wat

4

veel

5

enorm veel, eigenlijk niet te doen

Deze slide heeft geen instructies

Hoeveel stress geeft volgende situatie: laptop vergeten meebrengen

1

geen

2

beetje

3

wel wat

4

veel

5

enorm veel, eigenlijk niet te doen

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

De 3 G's

Gevoelens worden beïnvloed door hoe we de gebeurtenissen ervaren (gedachten). Ook wat je doet (gedrag)beïnvloedt wat je denkt (gedachten). En hoe je je voelt, beïnvloedt wat je doet en wat je denkt.


  • Gevoel: wat je voelt

  • Gedachte: wat je denkt

  • Gedrag: wat je doet

Koppel dit terug aan mentale gezondheid: de 3 G's laten zien waarom twee mensen anders kunnen reageren op dezelfde situatie.

Eén situatie, verschillende reacties

Situatie: je krijgt een laag cijfer terug.


De situatie is hetzelfde, maar je gedachten kunnen verschillen. Daardoor veranderen ook je gevoelens en je gedrag.

Gebruik dit als opstap naar de volgende slide met concrete uitwerking van dezelfde situatie.

Hoe de 3 G's samenhangen

Gedachte: 'Dit is jammer, maar ik kan oefenen.'

Gevoel: teleurgesteld maar hoopvol

Gedrag: hulp vragen, opnieuw plannen

Voorbeeld 2

Gedachte: 'Ik kan dit toch niet.'

Gevoel: onzeker, gespannen

Gedrag: vermijden, opgeven

Voorbeeld 1

Benadruk dat gedachten invloed hebben, maar niet altijd bewust gekozen zijn. Het doel is herkennen, niet schuld geven.

Waarom de 3 G's belangrijk zijn

Je kan een invloed hebben op je denken, je gedachten, je emoties en gedrag.


Je kunt niet altijd de situatie veranderen, maar soms wel je gedachtenpatroon of je gedrag. Dat kan gevoelens verzachten en je draagkracht vergroten.




Hier landt de link met het eerste onderdeel: inzicht in de 3 G's kan een beschermende factor worden binnen draagkracht.

Welke gedachte helpt je bij een laag cijfer weer vooruit?

Bespreek dat een helpende gedachte niet perfect positief hoeft te zijn. Goede antwoorden benoemen iets als: oefenen, hulp vragen, opnieuw proberen, plannen maken, perspectief houden.

Deze slide heeft geen instructies

Deze slide heeft geen instructies

Copingstrategie

de manier waarop je omgaat met stress, spanning of moeilijke situaties.


Coping is dus niet de stress zelf, maar je reactie erop.

Deze slide heeft geen instructies

Wat helpt jou om met een moeilijke situatie of negatieve emoties om te gaan?

Deze slide heeft geen instructies

Voorbeelden van coping

  • praten met iemand

  • plannen maken

  • focus op wat kan of moet

  • ontspanning zoeken

  • bewegen of wandelen

  • professionele hulp inschakelen

  • je gevoel accepteren, observeren, beschrijven

  • laat los wat je niet kan veranderen

  • alles opkroppen

  • problemen blijven vermijden

  • impulsief reageren

  • opgeven

  • agressie

  • fout volledig bij jou leggen

  • extreem terugtrekken

  • ongezonde gewoontes inzetten tegen stress

  • piekeren

Meer helpend

Minder helpend

Zeg niet dat coping simpelweg goed of fout is; sommige strategieën werken kortdurend, maar lossen het probleem niet op op langere termijn.

Coping beïnvloedt je balans

Een helpende copingstrategie kan:


  • stress verlagen

  • overzicht geven

  • steun vergroten

  • herstel mogelijk maken

Zo kan coping je draagkracht versterken.

Verbind dit expliciet met draaglast en draagkracht: coping verandert niet altijd de oorzaak, maar wel hoe zwaar die oorzaak doorwerkt.

Wat is een copingstrategie?

A

Een vorm van stress

B

Een heftige emotie

C

Een reactie op stress

D

Een plots signaal

Coping is niet de stress zelf, maar de manier waarop je ermee omgaat.

Coping begrijpen

Een copingstrategie is de manier waarop je omgaat met stress of moeilijke situaties. Een helpende strategie kan overzicht geven en je draagkracht versterken. De gekozen aanpak wordt zichtbaar in je gedrag.

stress
overzicht
draagkracht
gedrag
draaglast
gevoel
vermijding
spanning
gedachte

Deze invuloefening verbindt de definitie van coping aan het effect op balans en aan de 3 G's.

Hulpapps voor mentaal welzijn

Digitale hulpmiddelen kunnen ondersteuning bieden bij mentaal welzijn.


Ze vervangen niet altijd persoonlijke hulp, maar kunnen wel helpen bij inzicht, structuur en ontspanning.

Blijf algemeen; noem geen specifieke commerciële appnamen als dat niet nodig is. Het gaat om functies en verantwoord gebruik.

Waarvoor kunnen apps helpen?

  • stemming bijhouden

  • ademhaling of ontspanning oefenen

  • herinneringen voor rust en routine

  • informatie over stress en emoties

Mogelijke functies

Mogelijke opbrengst

  • patronen herkennen

  • eerder signalen opmerken

  • meer grip ervaren

  • sneller steun zoeken

Maak de koppeling met de 3 G's: stemming bijhouden helpt gevoelens herkennen, reflectie helpt gedachten zien, reminders kunnen gedrag ondersteunen.

Apps als aanvulling

Een app is vooral nuttig als extra steun.(zie Take off p.46)


Bij ernstige, langdurige of toenemende klachten is echte ondersteuning van vertrouwenspersonen of professionals belangrijk.

Formuleer zorgvuldig: apps kunnen laagdrempelig zijn, maar zijn geen volledige oplossing wanneer problemen zwaar of hardnekkig zijn.

Alles hangt samen

Mentale gezondheid kun je bekijken als een samenhang:


Draaglast geeft druk. Draagkracht helpt je die druk dragen. De 3 G's laten zien hoe je een situatie beleeft. Copingstrategieën en hulpapps kunnen ondersteuning bieden en je draagkracht versterken.

Gebruik deze slide als inhoudelijke afronding vóór de begrippenlijst. Hier wordt de centrale vraag beantwoord: mentaal welzijn hangt af van balans, beleving en omgaan met stress.

Wanneer is alleen een app niet genoeg?

A

Bij lichte spanning

B

Bij korte stress

C

Bij nieuwe routine

D

Bij ernstige klachten

De slides maken duidelijk dat apps extra steun kunnen zijn, maar geen volledige oplossing bij ernstige, langdurige of toenemende klachten.

Wat uit deze les ga je het best onthouden?

Deze slide heeft geen instructies

Welk deel vond je nog lastig of onduidelijk?

Deze slide heeft geen instructies

Waarover wil je nog meer weten?

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

mentale gezondheid - hoe iemand zich psychisch voelt en omgaat met emoties, stress en het dagelijks leven.

draaglast - alles wat spanning, druk of stress veroorzaakt.

draagkracht - alles wat iemand helpt om met spanning en stress om te gaan.

3 G's - het verband tussen gevoel, gedachte en gedrag.

gevoel - wat je emotioneel ervaart in een situatie.

gedachte - wat je denkt over een situatie.

gedrag - wat je doet als reactie op een situatie.

Deze slide heeft geen instructies

Begrippen

copingstrategie - de manier waarop iemand omgaat met stress of moeilijke situaties.

mentaal welzijn - een toestand waarin iemand zich psychisch redelijk in balans voelt.

stress - spanning die ontstaat wanneer iets veel energie of aandacht vraagt.

signalen - kenmerken waaraan je kunt merken dat iemand uit balans raakt.

steun - hulp of betrokkenheid van anderen die iemand sterker maakt.

Deze slide heeft geen instructies