hoofdstuk 1 - Wat is filosofie



Filosofie 5 - 6

Kennismaking met het handboek

1 / 51
volgende
Slide 1: Slide
newEditor

In deze les zitten 51 slides, met tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les



Filosofie 5 - 6

Kennismaking met het handboek



Onderdelen methode

  • Handboek

    • 6 hoofdstukken

    • Portfolio




Onderdelen methode

  • Digitale ondersteuning via Pelckmans Portaal

    • Boek digitaal

    • Video’s, antwoorden op vragen, …

    • Extra boekje: het huis van de filosofie



Wat is filosofie?

‘Wijsheid begint met verwondering.’ Socrates



Wat is filosofie?

  • Speciale vraag

  • Zelfreflectief

  • Eigen aan de filosofie




1.1 Filosofie: De oorsprong

Handboek + extra blaadjes



Het spoor van de naam filosofie (extra)


  • Spoor 1: taalkundig

    • Philos en Sofia

      • Prachtig Nederlands synoniem: wijsbegeerte





Wat is wijsheid? (extra)

STAP 1 Vorm duo’s

STAP 2 Wie is wijs?

STAP 3 Vertel elkaar + vul eigenschappen in woordspin



Wat is wijsheid? (extra)



STAP 4 Wat is wijsheid?

Meerdere gezamenlijke antwoorden


STAP 5 Formuleer levensprincipe/levensmotto


STAP 6 Reflectie



Het spoor van de naam filosofie (extra)

  • Spoor 2: Geografisch – Griekenland

    • Geen priesterklasse van censoren

      • Griekse verbeelding – oog voor detail

      • Bewust van verandering + verlangen naar verklaring





Filosofie begint bij verwondering (extra)


Socrates (470-399 v.C.)




Filosofie begint bij verwondering (extra)









De dood van Socrates – Jacques-Louis David (1787)




Op zoek naar wijsheid(extra)

STAP 1 Vorm duo’s (eventueel trio’s)


STAP 2 Rolverdeling: vragensteller / antwoordgever


STAP 3 Kies een onderwerp

Wat is …?


STAP 4 Herhaal 5 x de vraag ‘Wat is …?’


STAP 5 Reflectie – tevreden met het antwoord?



Op zoek naar wijsheid – voorbeeld (EXTRA)

  • Wat is eerlijkheid?

Eerlijkheid is waarachtigheid

  • Wat is dat, waarachtig zijn?

Dat je waarheidsgetrouw spreekt en handelt

  • Wat is dat, waarheidsgetrouw spreken en handelen?

Dat je zo spreekt en handelt dat je trouw bent aan de waarheid

  • Wat is dat, trouw zijn aan de waarheid?

Dat je de werkelijkheid juist weergeeft en niet verdraait

  • Wat is dat, de werkelijkheid juist weergeven?

Dat je zegt wat je feitelijk denkt, voelt en/of wilt, en daar naar handelt.






Filosofie begint bij verwondering (extra)





Filosofie begint bij verwondering (extra)

  • Waarover verwonder jij je wel eens?


  • Waarover heeft de mens zich al eeuwen verwonderd?




De oorsprong van de filosofie: van mythos … (extra)

  • Antwoorden die het dagelijks leven overstijgen

  • Antwoorden op alle typische filosofische vragen

  • Voorloper van de wetenschap



De oorsprong van de filosofie: van mythos … (EXTRA)

  • Verbanden met de godenwereld

  • Behoudend, conservatief, onhistorisch



  • Wat is het verschil/verband tussen mythologie en filosofie?

  • Ken je nog andere mythologische verklaringen voor onoplosbare problemen?



De oorsprong van de filosofie: … naar logos (extra)

  • 600 v. C.

  • Rationele manier van denken

  • Geen bovennatuurlijke verklaringen meer, maar pure ratio

  • Mythen zijn wel blijvende inspiratiebron voor filosofen, schilders, schrijvers, beeldhouwers, componisten, …



Ere wie ere toekomt: Thales van Milete (EXTRA)




Tijdloze discipline




1 De oorsprong van de filosofie: de verwondering

Wondere wereld(p. 12)

3 stadia in de verwonderinG (p. 12)

Stadium 1: Wonder

Stadium 2: Wonde

Stadium 3: Bewondering

Stadium 1: WondeR

  • Ervaring van een wonder = ervaring van iets vreemd, iets onbekend, iets onvertrouwd

  • Start bij een gewaarwording


Positief OF Negatief

b.v. schoonheid b.v. verontwaardiging



STADIUM 2:WONDE

  • Zekerheden en vooroordelen worden gesloopt

  • Het vertrouwde moet worden herbekeken.



De Crisis bij Cornelis Verhoeven

  • De verwondering zorgt voor een crisis

  • Zekerheden zijn geen zekerheden meer


(B p. 24)

Stadium 3: Bewondering

  • Werkelijkheid is complex en veelzijdig

“er is meer”

  • Keerzijde: ergernis en teleurstelling

wanneer anderen de rijkdom van de werkelijkheid

willen verkleinen of kapot maken.


Opdrachten 1-5 p. 15

2 Van verwondering naar filosofisch denken

Eigenschappen filosofisch denken (p. 14)

  • Filosofisch denken is een werkwoord

    • Activiteit

    • In dialoog met (de ideeën) van andere filosofen

  • Filosofisch denken is een fundamenteel of radicaal denken

    • Zoekt naar de fundamenten van de werkelijkheid

    • Benadert de werkelijkheid in haar geheel

Eigenschappen filosofisch denken

  • Filosofisch denken houdt een spiegel voor

    • De filosoof confronteert tijdgenoten met dingen waar ze liever niet dieper op ingaan

  • Filosofisch denken is epochaal

    • ‘onderbreking’

    • Filosofisch denken ontstaat wanneer mensen de dagdagelijkse beslommeringen en praktische bezigheden onderbreken



Eigenschappen filosofisch denken

  • Werkwoord

  • Fundamenteel

  • Spiegel

  • Epochaal


  • Opdracht 6 p. 15



1.2 Filosofie: De moeder van alle wetenschappen (p. 16)

De moeder van alle wetenschappen

  • Klassieke oudheid: geen onderscheid tussen filosofie en wetenschap

Biologie, natuurwetenschappen, psychologie, … onderdeel van filosofie

  • Middeleeuwen: geen onderscheid tussen filosofie en wetenschap

Voornaamste bezigheid: verhouding filosofie tot theologie

  • Moderne tijd: verschillende wetenschappen komen los van filosofie



De moeder van alle wetenschappen

  • Van moeder van alle wetenschappen

  • Naar alleenstaande moeder die haar kroost (=gezin) probeert bij elkaar te houden

Heeft filosofie (nog) wetenschappelijke waarde?

  • Filosofie interesseert zich in de verschillende wetenschappen

  • Filosofie onderwerpt de wetenschappen aan kritische vragen

  • Filosofie zoekt naar samenhang, kijkt naar de werkelijkheid in zijn geheel




Heeft de filosofie (nog) wetenschappelijke waarde?


1.3 Het huis van de filosofie (p. 18 + portfolio p. 24-25)




Winteruur met Johan Braeckman

Fragment uit ‘De ELEMENTEN’ van Euclides



Openstaan voor verwondering (p. 22)

  • Caroline Pauwels

  • Rector VUB (2016-2022)

  • Possibilisme



Openstaan voor verwondering (p. 22)

  • Ode aan de verwondering

  • ‘Bekijk de ganzenvoet’






Aandacht en verwondering

Openstaan voor aandacht en verwondering

  • Maak een wandeling doorheen de school vanuit ‘aandacht’ en ‘verwondering’

  • Noteer waarover je verwonderd bent en welke vragen bij je opkomen.




Filosofische dialoog schrijven



Filosofisch ESSAY lezen

  • Stap 1 Oriënterend en globaal lezen

  • Stap 2: Grondig lezen en samenvatten

  • Stap 3: Reflectie


(zie portfolio p. 19)



Moet men krabben waar het jeukt?

  • Essay van Patricia De Martelaere

  • Lees meer over haar op https://www.filosofie.nl/filosofen/patricia-de-martelaere/


Moet men krabben waar het jeukt?

  • Vragen 13-17, p. 26

  • Herken je de eigenschappen van het filosofisch denken (p. 14) in het essay?

  • Hoe verhoudt de filosofie zich ook al weer tot de wetenschap (p. 16)? Komt dit overeen met wat De Martelaere in het essay schrijft?




De zin van het leven – Thomas Nagel




De zin van het leven




De zin van het leven