Democratische waarden in dilemma's

Vrijheid, gelijkheid en solidariteit les 1

Laptop opstarten & inloggen Lesson Up

1 / 36
volgende
Slide 1: Slide
newEditorMentorlesMiddelbare schoolhavoLeerjaar 1

In deze les zitten 36 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 60 min
Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Vrijheid, gelijkheid en solidariteit les 1

Laptop opstarten & inloggen Lesson Up

Open de les met het idee dat democratische waarden richting geven aan keuzes in een samenleving. Kondig aan dat leerlingen straks dilemma's gaan bekijken alsof zij in een stadsbestuur zitten.

Leerdoel

Ik kan uitleggen wat vrijheid, gelijkheid en solidariteit betekenen en hoe deze waarden een rol spelen bij maatschappelijke problemen.

Deze slide heeft geen instructies

Programma

  1. Voorkennis check-in

  2. Uitleg van de 3 democratische waarden

  3. Check: heb je de uitleg goed begrepen?

  4. De virtuele stad Solensport-game

  5. Exit

Deze slide heeft geen instructies

Welke woorden passen volgens jou bij een eerlijke samenleving?

1

minute

00

second

Gebruik de woordwolk als opener. Vraag kort door op woorden die raken aan vrijheid, gelijkheid en solidariteit.

Waarden zijn de belangrijkste principes of idealen die jij belangrijk vindt in het leven, zoals eerlijkheid, vrijheid of respect, die bepalen hoe jij je gedraagt en wat je goed of slecht vindt.

Deze slide heeft geen instructies

Welke 2 waarden vind jij belangrijk in je leven?

1

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Wat zijn democratische waarden?

Democratische waarden zijn ideeën die helpen om samen te leven in een samenleving.


  • vrijheid

  • gelijkheid

  • solidariteit


Ze zijn alle drie belangrijk, maar botsen soms ook met elkaar.

Benadruk dat waarden geen losse woorden zijn, maar richting geven aan keuzes van burgers en bestuurders. Gebruik een eenvoudig voorbeeld zoals regels op school of in de buurt.

Vrijheid

Vrijheid betekent dat mensen ruimte hebben om hun eigen keuzes te maken.


Denk aan:

  • je mening geven

  • kiezen hoe je leeft

  • zelf beslissingen nemen


Vrijheid stopt waar je de vrijheid van een ander schaadt.

Veel leerlingen zien vrijheid als 'doen wat je wilt'. Leg uit dat vrijheid in een democratie samenhangt met grenzen, regels en verantwoordelijkheid.

Gelijkheid

Gelijkheid betekent dat mensen gelijkwaardig zijn en eerlijk behandeld moeten worden.


Dat betekent niet altijd dat iedereen precies hetzelfde krijgt.

Soms is extra steun nodig om gelijke kansen mogelijk te maken.

Maak eventueel het verschil duidelijk tussen gelijke behandeling en gelijke kansen. Dat helpt straks bij dilemma's waarin beleid niet voor iedereen hetzelfde uitpakt.

Wat zijn voorzieningen?

We betalen belasting aan de overheid zodat we samen kunnen zorgen voor belangrijke dingen waar iedereen gebruik van maakt, zoals scholen, ziekenhuizen, wegen en de politie.


Dit geld wordt verdeeld tussen het land, de provincies, de gemeenten en de waterschappen om bijvoorbeeld ook het vuilnis op te halen en de dijken te onderhouden.

Deze slide heeft geen instructies

Solidariteit

Solidariteit betekent dat mensen zich verbonden voelen met elkaar en elkaar helpen.

Voorbeelden:

  • belasting betalen voor voorzieningen

  • hulp bieden rekening houden met elkaar

Leg uit dat solidariteit vaak gaat over meedenken met het belang van anderen, ook als je daar zelf niet direct voordeel van hebt.

Waarden kunnen botsen

Er is niet altijd één perfecte oplossing.


Een maatregel kan:

  • meer vrijheid zijn, maar minder gelijkheid opleveren

  • meer solidariteit geven, maar vrijheid beperken

  • meer gelijkheid nastreven, maar minder keuzevrijheid


Dus: lastig!!

Dit is de kernvoorbereiding op de game: leerlingen moeten zien dat democratische keuzes vaak afwegingen zijn en niet simpel goed of fout.

Welke omschrijving past het best bij solidariteit?

A

Zelf keuzes maken

B

Anderen steunen

C

Iedereen hetzelfde

D

Je mening geven

Toetst onderscheid tussen de drie kernwaarden. 'Iedereen hetzelfde' is een misvatting bij gelijkheid.

Maak de kernbegrippen compleet

In een democratie helpen waarden om samen te leven. Vrijheid gaat over eigen keuzes maken, gelijkheid over eerlijke behandeling en solidariteit over elkaar steunen.

waarden
Vrijheid
gelijkheid
solidariteit
regels
veiligheid
mening
discipline

Sluit aan op slides 2-6: definities herkennen en correct koppelen.

De virtuele stad Solensport

In de game maak je deel uit van het stadsbestuur van Solensport.


Je krijgt acht dilemma's (problemen) uit de stad.

Bij elk dilemma lees je argumenten (wat zij vinden) van inwoners.

Daarna maak je samen een keuze en weeg je de drie waarden mee.

Houd deze slide informatief: geen instructiestappen of activiteitstaal verder uitwerken. Het doel is de context van de komende keuzes duidelijk maken.

Kijken naar argumenten

Inwoners van Solensport kunnen verschillend denken over hetzelfde probleem.


Let daarom op:

  • welk belang iemand heeft (welk voordeel?)

  • welke waarde het zwaarst weegt (wat vind je belangrijk?)

  • wie voordeel heeft van een keuze

  • wie nadeel kan ervaren

Benadruk perspectief: niet elk argument is hetzelfde, omdat inwoners verschillende belangen en ervaringen hebben. Dat past bij mentorles en burgerschap.

Keuzes hebben gevolgen

Een beslissing van het stadsbestuur heeft vaak invloed op meerdere groepen tegelijk.


Keuze → gevolgen voor vrijheid, gelijkheid en solidariteit


Daarom is het belangrijk om niet alleen naar je eerste reactie te kijken, maar ook naar de gevolgen voor de hele stad.

Gebruik deze slide om leerlingen mentaal voor te bereiden op reflectie achteraf: een keuze is meer dan voorkeur, het is ook verantwoordelijkheid.

Klik op de link en ga naar 'Naar de game'


Dimos - democratische dilemma's | Anne Frank Stichting




Jullie maken opdracht 1 en 4 van het werkblad.

Deze slide heeft geen instructies

Exit-vraag: 3 basiswaarden in een democratie

In een democratie zijn er belangrijke waarden die helpen om prettig samen te leven. De eerste waarde is vrijheid. Dat betekent dat je je mening mag geven en keuzes mag maken, zolang je anderen geen schade doet. Een tweede waarde is gelijkwaardigheid. Iedereen is evenveel waard, ook als mensen verschillend denken, geloven of leven. De derde waarde is solidariteit. Dat betekent dat mensen elkaar steunen en rekening met elkaar houden.

vrijheid
gelijkwaardigheid
solidariteit
eerlijkheid
gezag
veiligheid

Deze slide heeft geen instructies

Vrijheid, gelijkheid en solidariteit les 2

Laptop opstarten & inloggen Lesson Up

Open de les met het idee dat democratische waarden richting geven aan keuzes in een samenleving. Kondig aan dat leerlingen straks dilemma's gaan bekijken alsof zij in een stadsbestuur zitten.

Leerdoel

Ik kan uitleggen wat vrijheid, gelijkheid en solidariteit betekenen en hoe deze waarden een rol spelen bij maatschappelijke problemen.


Ik kan uitleggen waarom bovenstaande waarden soms met elkaar botsen.

Deze slide heeft geen instructies

Programma

  1. Herhalen check-in

  2. We gaan verder met DIMOS

  3. Check: heb je de uitleg goed begrepen?

  4. Aan de slag met DIMOS

  5. Klassikaal nabespreken

  6. WVTK

  7. Exit

Deze slide heeft geen instructies

Waar let je bij een argument vooral op?

Een argument is een reden of bewijs waarmee je een standpunt of mening verdedigt of teniet doet

A

De populairste mening

B

Alleen je gevoel

C

Belang en gevolg

D

De snelste keuze

Gebaseerd op slides 8-9: kijk naar belangen, gevolgen, voordeel en nadeel voor groepen.

Wat lijkt jou het lastigst bij een dilemma (probleem)?

1

Waarden afwegen

2

Argumenten lezen

3

Gevolgen zien

4

Samen kiezen

Deze slide heeft geen instructies

Vul de stappen van afwegen aan

In Solensport lees je eerst de argumenten van inwoners. Daarna kijk je welk belang meespeelt. Tot slot denk je na over de gevolgen voor de hele stad.

argumenten
belang
gevolgen
stad
regels
stemmen
buurt
voorkeur

Bekrachtigt de aanpak uit slides 7-11 zonder nieuwe context toe te voegen.

Jullie gaan nu verder met DIMOS-werkblad.


Je maakt de overige opdrachten af, ook opdracht 5

1

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Democratische waarden in je eigen leven

Vrijheid, gelijkheid en solidariteit spelen niet alleen in een virtuele stad.


Je ziet ze ook terug:

  • op school

  • online

  • in de buurt

  • in regels van de overheid


Zo worden abstracte waarden zichtbaar in echte keuzes.

Gebruik herkenbare voorbeelden uit de leefwereld van TL/havo leerjaar 1, zoals groepsapps, schoolregels, hulp aan klasgenoten of gelijke kansen.

Terugkijken op je keuzes

Na de dilemma's kijk je terug op de keuzes die zijn gemaakt.


Je let daarbij op:

  • welke waarde vaak voorrang kreeg

  • of de uitkomst in balans was

  • wat die uitkomst zegt over jullie manier van afwegen

Deze slide verbindt de game aan de reflectie zonder in werkvormdetails te vervallen. Het laat zien waar de nabespreking inhoudelijk over gaat.

Wat zeggen de uitkomsten?

De einduitslag laat zien welke democratische waarden in jullie keuzes sterker of juist minder sterk naar voren kwamen.


Dat betekent niet automatisch goed of fout.


Waarschuw tegen het idee dat één waarde altijd de beste is. In een democratische samenleving gaat het vaak om het zoeken naar evenwicht.

Wat laat de einduitslag vooral zien?

A

Wie gelijk had

B

Welke afwegingen

C

Wie won

D

Welke regels gelden

Gebaseerd op slide 11: de uitkomst is geen goed/fout-oordeel, maar laat afwegingen zien.

Waar zie jij deze waarden in je eigen leven terug?

Reflectie op toepassing in eigen leefwereld. Goede antwoorden kunnen gaan over school, online gedrag, buurt, regels of hulp aan anderen.

Wat heb jij vandaag geleerd over democratische waarden?

Exit ticket zonder goed of fout. Laat leerlingen één inzicht benoemen uit uitleg, game of nabespreking.

Wat hielp jou het meest om de dilemma’s te begrijpen?

Metacognitieve reflectie. Antwoorden kunnen gaan over de uitleg, voorbeelden, discussies, dilemma’s of samenwerken.

WVTK

Wat betekent dit nu eigenlijk?

Deze slide heeft geen instructies

Vul het

exit-ticket in

Deze slide heeft geen instructies

Begrippenlijst

democratische waarden - ideeën die richting geven aan hoe mensen samenleven en keuzes maken

vrijheid - ruimte om eigen keuzes te maken, zolang je anderen niet schaadt

gelijkheid - het principe dat mensen gelijkwaardig zijn en eerlijk behandeld worden

solidariteit - bereidheid om anderen te steunen en rekening met hen te houden

dilemma - een lastige keuze waarbij meerdere belangen of waarden botsen

argument - een reden die iemand geeft om een standpunt te ondersteunen

stadsbestuur - de groep die besluiten neemt over wat er in een stad gebeurt

Deze slide heeft geen instructies