Орындаған: Избасова Аяулым
Жаһандану туралы ұғым, оның көріністеріне мысал келтіру
Орындаған: Избасова Аяулым
Жаһандану туралы ұғым, оның көріністеріне мысал келтіру
Жаһандану, немесе Глобализация (ағылш.global — «әлемдік», «дүниежүзілік», «жалпы») — жаңа жалпыәлемдік саяси, экономикалық, мәдени және ақпараттық тұтастық құрылуының үрдісі. Терминді ғылыми айналымға алғаш рет 1983 жылы енгізген америкалық экономист Теодор Левитт. Жаһанданудың жаңа сатысының түрлі аспектілерін 20 ғасырдың ортасынан бастап Уолт Ростоу, Дэниел Белл, Алвин Тофлер, Питер Дракер, Джон Нейсбитт, Лестер Туроу зерделеді. Олар ғылымға “интеллектуалдық индустриялар экономикасы”, “ақпараттық қоғам”, “техникалық революция”, “ақпараттық жарылыс”, “ғаламдық ауыл” деген ұғымдарды енгізді.
Жаһандану туралы ұғым
“менталдық” немесе мәдени Жаһандану — дәстүрлердің, діндердің, мәдениеттер мен идеологиялардың “ұқсастануының” кешендік үрдісі. Қазіргі таңда бүкіл әлем, негізінен, 6 жаҺандық діни жүйеге (христиандық, ислам, иудаизм, индуизм, буддизм, конфуцийшілдік) бөлінеді. Адамзаттық мәдени құндылықтар ортақтығының күшею үрдісі “менталдық” Жаһанданудың бір көрінісі болып табылады.
Жаһанданудың төмендегідей негізгі құрамдас бөліктері бар:
Экономиканың негізін материалдық өндіріс саласы құрайды, ол өндірістік қызметтің барлық түрлерінің жиынтығы:
Шаруашылықтың территориялық құрылымы
Шаруашылық салалары белгілі бір экономикалық әлеуеті бар (халық және еңбекшілер саны, өнеркәсіптік және басқа да кәсіпорындардың қуаты, ғылыми-зерттеу мекемелері және т.б.) және көлік жүйелерімен қосылатын орталықтар мен тораптарда негізделеді.
Шаруашылықтың аумақтық құрылымы деп оны аумақтық таксондарға бөлу түсініледі. Әр түрлі деңгейдегі және типтегі аумақтық құрылымдардың бұл түрі (экономикалық аудандар, өндірістік орталықтар мен тораптар және т.б.) экономиканы аумақтық ұйымдастырудың нақты формалары болып табылады.
И. М. Маергойздың пікірінше, шаруашылықтың аумақтық құрылымы-келесі ажырамайтын нысандардан тұратын үштұғырлы құрылым:
Әлемдік экономиканың аумақтық құрылымы-бір-бірімен белсенді әрекеттесетін аумақтық элементтердің жиынтығы. Мұндай компоненттер: * ірі қалалық агломерациялар * өнеркәсіптік аудандар * рекреациялық аймақтар * экономикасы дамыған елдердегі негізгі көлік магистральдары экономиканың аумақтық құрылымы біртіндеп қалыптасты. Бүгінде ол белгілі бір жетілуімен ерекшеленеді. Яғни, олар өнеркәсіптік аймақтар мен дамыған орталықтардың, көлік инфрақұрылымының, ауыл шаруашылығы саласын қарқынды дамытатын аймақтардың, технологиялық парктердің болуымен сипатталады. Мұндай елдерде экономикалық аудандар жүйесі жұмыс істейді. Олар төрт түрге бөлінеді.
01
1. Жоғары дамыған аудандар. Өндірістік емес саланы және ғылымды дамыту үшін қолайлы жағдайлары бар қарқынды дамып келе жатқан аумақтар.
2. Ескі өнеркәсіптік аудандар. Олар негізінен елдің қалыптасуының алдыңғы кезеңдерінде өнеркәсіптің белсенді өсу кезеңінде құрылды. Әсіресе Батыс Еуропада мұндай жерлер көп. Онда сіз бүгінде жұмыс істемейтін ескі зауыттар мен зауыттарды көре аласыз, өйткені өнімдер өзектілігін жоғалтты.
3. Аграрлық аудандар. Бұл аймақтарға индустрияландыру әсер етпейді.
4. Жаңа даму аймақтары. Әдетте, перспективалардың болмауына байланысты бюджет қаражаты бөлінбейтін ең қиын жерлер. Бірақ ғылыми-техникалық прогрестің арқасында сіз оларды игере аласыз.
Әлемдік экономиканың аумақтық құрылымы
Дүниежүзілік шаруашылықтың салалық құрылымы
6
Дүниежүзілік шаруашылықтың өндіруші, өңдеуші және қызмет көрсетуші кешендері көптеген саланы қамтиды. Металлургия, энергетика, машина жасау, химия өнеркәсібі және тұтыну заттары мен өндірістік, өндірістік емес қызмет көрсету салалары бірлесе отырып шаруашылықты құрайды.
Металлургия өнеркәсіпті қажет шикізаттармен қамтамасыз етеді. Сонымен қатар өзіне қызмет көрсетуші салалармен қатар дамиды. Таралуы әлемде түрліше. Мысалы, Аустралия мен Гвинеяда – алюминий, АҚШ пен Ресейде тазартылған мыс, ал Чили мен Канадада тазартылмаған мыс концентраттарын өндіреді. Өндіріс салаларының орналасуы әртүрлі. Темір өндірісі көмірі көп (кокстелетін), алюминий өндірісі электр энергиясы арзан аудандарға орналасса, болат өндірісі негізінен экономикасы, технологиясы дамыған елдерде орналасады.
Энергетика
7
Энергетика шаруашылықтың басты қозғаушы күші. Өндіріс дамыған сайын қажеттілік те арта түседі. Соның ішінде жаңа баламалы көздердің үлесін арттыру өзекті мәлесе. Сондықтан да Нұр-Сұлтан (Астана) қаласында өткен әлемдік «ЭКСПО-2017» көрмесінің тақырыбы – «Болашақтың энергиясы» болды.
Машина жасау кешені
Машина жасау кешенінің шаруашылықта маңызы жоғары. Атап айтқанда еңбек өнімділігін арттырады, экономиканың алға басуын қамтамасыз етеді, ғылыми-техникалық мүмкіндіктерді арттырады. Машиналар – адамға түсетін жүктемені азайту үшін немесе оны толықтай алмастыру үшін белгілі бір жұмысты орындайтын техникалар. Машина жасау кешені өнімдерінің қолданылуына қарай бірнеше топтарға бөлінеді. Мысалы, құрылыс саласы – шынжыр табанды не доңғалақты крандар, бульдозерлер, ауыл шаруашылық – тракторлар, комбайндар жер жырту, тұқым себу техникалары, көлік – ауыр жүк тасымалдаушы көліктер, жеңіл автомобильдер және т.б.
Ауыл шаруашылығы
9
Ауыл шаруашылығы-халық шаруашылығының маңызды салаларының бірі, өйткені ол азық-түліктің негізгі өндірушісі болып табылады.
Ауыл шаруашылығы АӨК құрылымында ерекше орын алады. Бұл, біріншіден, азық-түлік өндірісі функционалдық рөлді атқарады. Екіншіден, ауыл шаруашылығы кәсіпорындары оның өнімдерін тұтынатын немесе ауыл шаруашылығы тұтынатын өнімді шығаратын ондаған саламен байланысты. Негізінде олардың көпшілігі үшін бұл сала өндірістік дамудың негізгі факторы болып табылады, сондықтан құрылымдағы кез келген өзгерістер көптеген салалар мен нарықтық саудадағы тиісті өзгерістерге алып келеді.
Мал шаруашылығы
Мал шаруашылығы- азық-түлік өнімдерін өсіруге және қамтамасыз етуге, сондай-ақ өнеркәсіп үшін шикізат алуға бағытталған.
Мал шаруашылығында келесідей бағыттарды қамтиды:
— Ірі қара мал шаруашылығы;
— Жылқы шаруашылығы;
— Қой шаруашылығы;
— Құс шаруашылығы;
— Шошқа шаруашылығы;
— Ара шаруашылығы (омарта) және тағы басқалар.
Химия өнеркәсібі
11
Химия өнеркәсібі — ауыр өнеркәсіптің жетекші салаларының бірі, еңбек
заттарын (шикізаттар мен материалдарды)
өңдеуге, негізінен химиялық әдістерді баса
қолданатын өндіріс салаларының кешені.
Жеңіл өнеркәсіп
Жеңіл өнеркәсіп — материалдан гөрі еңбекті көп қажет ететін , экологиялық жағынан таза және көбінесе әйелдер қызметінің саласы. Өнеркәсіптің өнімі және өңделген шикізатты тасымалдауға қолайлы, әрі ұзақ сақталады. Жеңіл өнеркәсіптегі басты сала — мата тоқу саласы.
Тамақ өнеркәсібі
Тамақ өнеркәсібі — халықтың тағамға деген сұранысын қанағаттандырады. Біздің елімізде тамақ өнеркәсібінің ет, ұн тарту, жарма, қант өнімдері,балық, кондитер, шарап жасау т.б.салалары дамыған. Ауыл шаруашылығы тамақ өнеркәсібінің негізгі шикізат көзі болып табылады.
Thank You