DNA en chromosomen deel 1

• newEditor
• Biologie
• Middelbare school
• havo, vwo
• Leerjaar 4

DNA en chromosomen deel 1

Leerdoel

Je kunt de bouw en de functie van het DNA beschrijven

je kunt beschrijven hoe het proces van DNA replicatie verloopt

Een celkern met DNA

Gedraaide touwladder/ dubbele helix

'Het touw' bestaat uit een fosfaatgroep (PO₄) afgewisseld met een suiker (desoxyribose)

DNA-

molecuul

'De treden' bestaan uit baseparen. Er zijn vier verschillende stikstofbasen: Adenine (A), Thymine (T), Cytosine (C), Guanine (G)

Combinaties A=T en C≡G 

DNA-

molecuul

Nucleotide: bouwsteen van DNA

Bestaat uit 1 fosfaatgroep, 1 suiker en 1 stikstofbase

DNA-

molecuul

De ene streng is complementair aan (een soort negatief van) de andere.

Als je de ene streng weet, weet je de andere ook.

DNA-

molecuul

Oriëntatie: Elke streng heeft een 3` kant en een 5` kant. De 3` kant is de kant waar de streng eindigt met de suiker, de 5` kant is de kant die eindigt met de fosfaatgroep

DNA-

molecuul

Oriëntatie: Beide strengen liggen andersom georiënteerd.

DNA-

molecuul

DNA-

molecuul

DNA-

molecuul

DNA in de kern

DNA (1 molecuul is bijna 2

meter lang) zit met eiwitten 

(histonen) opgekruld tot een

chromatinedraad.

Goed kijken naar tabel

70A.

DNA in de kern

Tijdens de mitose 

spiraliseert het 

chromatine verder tot

zichtbare chromo-

somen

Goed kijken naar tabel

70A.

Genoom = totale DNA 

• Buiten de kern heb je ook DNA in de mitochondriën = mtDNA. 

• Hierop staan genen voor eiwitten die betrokken zijn bij de dissimilatie (verbranding in mitochondria) en verschillende typen RNA die betrokken zijn bij de translatie.

• mtDNA erft via de moeder over.

Genoom

DNA bevat genen: coderend DNA.

Elk gen codeert voor 1 eiwit mbv de volgorde van ATC en G.

Daarnaast bevat DNA veel niet-coderend DNA.

Functie: template voor het maken van rRNA of tRNA, aan/ uitzetten van genen, uiteindes van een chromosoom

Samenvattend

Levenscyclus van een cel

S-fase: DNA verdubbeling

Mitose

BINAS 76B1

Tijdens de mitose wordt het verdubbelde DNA weer gesplitst en in twee verschillende cellen gestopt

DNA replicatie

Stap 1:  Enzym helicase verbreekt de waterstofbruggen tussen de baseparen. De twee strengen raken los van elkaar. Er ontstaan replicatievorken.

Helicase enzym

DNA replicatie

Stap 2: Er wordt een RNA primer aangebouwd door het enzym primase. De RNA primer bestaat uit een stukje RNA, complementair aan de DNA streng.

DNA replicatie

Stap 3: Het enzym DNA-polymerase bindt aan de primer en begint het DNA af te lezen. Dit kan alleen van de 3`kant naar de 5`kant.

DNA replicatie

Stap 3: Het enzym DNA-polymerase bouwt een nieuwe, complementaire streng met behulp van losse DNA bouwstenen. De nieuwe streng wordt gebouwd van 5` naar 3`.

DNA replicatie

De bouw van de leidende streng kan in één keer. Hier kan DNA-polymerase de hele streng van 3` naar 5` aflezen.

Leidende streng

DNA replicatie

De bouw van de volgende streng moet in kleine stukjes: Okazaki fragmenten.

Volgende streng

DNA replicatie

Stap 5: Het enzym ligase bindt de losse DNA fragmenten aan elkaar.

DNA replicatie

Stap 4: Een ander DNA-polymerase enzym verandert de RNA primers in DNA stukken.

DNA replicatie

DNA replicatie is semi-conservatief, dwz elk nieuw DNA molecuul bestaat uit een oude streng en een nieuwe streng.

Begrippen 

DNA-replicatie, helicase, replicatievork, primase, DNA-polymerase, leidende streng, volgende streng, Okazaki-fragmenten, ligase, semi-conservatief

Geef een omschrijving van de begrippen

Waar bevindt zich het DNA in de cel van de mens?

A

kern

B

cytoplasma

C

celmembraan

D

Hoeveel chromosomen zitten er bij een mens in een eicel en in een levercel?

A

eicel 23 levercel 46

B

eicel 46 levercel 46

C

eicel 23 levercel 23

D

eicel 46 levercel 23

Hoeveel verschillende nucleotiden kent het DNA

A

1

B

3

C

2

D

4

Wat is de juiste volgorde?

A

RNA-> DNA -> eiwit

B

DNA-> RNA -> eiwit

C

DNA -> eiwit -> RNA

D

Aan welk uiteinde zit de 3' kant en de 5 ' kant (2 antwoorden)

A

3' aan de fosfaat kant

B

3' aan de suikergroep kant

C

5' aan de fosfaat kant

D

5' aan de suikergroep kant

Wat is de reden dat DNA uit 2 complementaire strengen bestaat?

Begrippen van vandaag:

DNA, nucleotiden, stikstofbase, basenparen, complementair, 5`einde, 3`einde, histonen, nucleosoom, chromatinedraad, mtDNA, genoom, genen,  niet-coderend DNA, coderend DNA, r