Thema 3 Erfelijkheid en evolutie
3.1 Genotype en fenotype
3.2 Genen
3.3 Kruisingen
3.4 Stambomen
3.5 Variatie in genotypen
3.6 Evolutie
3.7 Verwantschap
3.8 DNA technieken
Thema 3 Erfelijkheid en evolutie
3.1 Genotype en fenotype
3.2 Genen
3.3 Kruisingen
3.4 Stambomen
3.5 Variatie in genotypen
3.6 Evolutie
3.7 Verwantschap
3.8 DNA technieken
Deze slide heeft geen instructies
Wat zijn erfelijke eigenschappen?
Eigenschappen zijn kenmerken.
Deze eigenschappen krijg je van ouders -> Erfelijke eigenschappen.
Ze liggen op de chromosomen in je cellen.
Deze slide heeft geen instructies
Chromosomen
Bevinden zich in de celkern
Ze bestaan o.a uit DNA = informatie erfelijke eigenschappen
Mensen hebben 46 chromosomen in bijna elke cel.
Ze komen in paren voor (mensen --> 23 paren)
Deze slide heeft geen instructies
Chromosomenkaart
Alle paren hebben een nummer
Paar 23: de geslachtschromosomen
XX = meisje
XY = jongen
Van elk paar heb je een chromosoom van je moeder en een chromosoom van je vader gekregen
Deze slide heeft geen instructies
Eigenschappen op chromosomen
Gen = een klein deel van een chromosoom
Een gen bevat informatie voor 1 erfelijke eigenschap
2 Genen voor één erfelijke eigenschap (want je hebt een paar chromosomen)
Een allel is een variatie op een gen.
Bijvoorbeeld: je hebt een gen voor haarstructuur en een allel voorkrullen haar of een allel voor stijl haar
Chromosomen van andere soorten
Hoeveel chromosomen bevat een eicel van een veldmuis?
Deze slide heeft geen instructies
Genotype
Het genotype is de informatie van alle erfelijke eigenschappen van het individu dat is geërfd van de ouders.
Wordt bepaald wanneer de eicel
wordt bevrucht door een zaadcel.
Genoom = alle chromosomen
met genen van een organisme. Het genotype blijft het hele leven hetzelfde.
Deze slide heeft geen instructies
Verschillende fenotypen bij honden
Erfelijke eigenschappen zien er bij iedereen anders uit.
Dit noem je fenotype.
Deze slide heeft geen instructies
Het fenotype kan veranderen
Je uiterlijk blijft niet het hele leven hetzelfde.
Fenotype kun je ook zelf veranderen. Denk maar eens aan haren verven, make-up en tatoeages.
Fenotype is niet alleen uiterlijk!
Deze slide heeft geen instructies
Aanleg
Van sommige eigenschappen weet je pas dat je ze hebt wanneer je ze gaat gebruiken. Je hebt dan aanleg geërfd.
Het fenotype is afhankelijk van de erfelijke eigenschappen en invloeden uit de omgeving.
Deze slide heeft geen instructies
Homozygoot en heterozygoot
Twee dezelfde genen/allelen voor een bepaalde eigenschap op de chromosomen van 1 paar:
HOMOZYGOOT
Twee verschillende genen/allelen voor een bepaalde eigenschap op de chromosomen van 1 paar:
HETEROZYGOOT
homo = hetzelfde hetero = anders
Deze slide heeft geen instructies
Homozygoot
Hetzelfde
De 2 genen/allelen voor één erfelijke eigenschap zijn hetzelfde.
Deze slide heeft geen instructies
Heterozygoot
Verschillend
De 2 genen/allelen voor één erfelijke eigenschap zijn verschillend.
Deze slide heeft geen instructies
Dominant en recessief
Bepaald de eigenschap die het kind krijgt.
Het gen waarvan het kind de eigenschap krijgt noemen we DOMINANT. (Dit gen 'wint')
Het gen dat heeft 'verloren' heet RECESSIEF.
Deze slide heeft geen instructies
Hoe schrijven we dit op?
Dominant gen --> HOOFDLETTER
Recessief gen --> kleine letter
Homozygoot dominant: AA = heeft de dominante eigenschap
Homozygoot recessief: aa = heeft de recessieve eigenschap
Heterozygoot: Aa = heeft dominante eigenschap --> A wint van a
Er zijn dus altijd 3 mogelijkheden
Deze slide heeft geen instructies
Homozygoot
Hetzelfde
De 2 genen/allelen voor één erfelijke eigenschap zijn hetzelfde
AA
aa
Deze slide heeft geen instructies
Heterozygoot
Verschillend
De 2 genen/allelen voor één erfelijke eigenschap zijn verschillend
Aa
Deze slide heeft geen instructies
Intermediair fenotype
Deze slide heeft geen instructies
Beide allelen zijn even sterk.
Intermediair: Beide fenotypen komen tot uiting bij een heterozygoot genotype
Intermediair fenotype
Deze slide heeft geen instructies
Herhalen en/of extra oefenen
Of oefenopgaves op papier.
Hoe leer je dit?
Denk aan wiskunde en talen:
Heel veel oefenen
Deze slide heeft geen instructies