Pegasus Novus 1 Hoofdstuk 3 Templum

• Latijn
• Middelbare school
• vwo
• Leerjaar 1

Pegasus 1 Hoofdstuk 3: Templum

Nieuwe stof: Genitief 

Lesdoelen: 

Je kunt uitleggen wat de genitief inhoudt. 

Je kunt de genitief herkennen. 

Je kunt de genitief vertalen. 

Over de genitief 

0. Wat zijn naamvallen ook alweer? 

1. Wat is de genitief? 

2. Hoe herken je de genitief? 

Over de genitief 

0. Wat zijn naamvallen ook alweer? 

Startopdracht: 

Maak de zinnen af: 

1. In het Latijn kennen we vijf naamvallen. Daarvan hebben we er al .... geleerd. 

2. De ... wordt gebruikt voor het onderwerp en naamwoordelijk deel. 

3. Voor het .... .... gebruikt met de accusatief. 

4. Je kunt aan .... ...... zien met welke naamval je te maken hebt. 

5. Dat betekent dus dat je heel goed ... ...... moet leren! 

Over de genitief 

0. Wat zijn naamvallen ook alweer? 

Startopdracht: 

Maak de zinnen af: 

1. In het Latijn kennen we vijf naamvallen. Daarvan hebben we er al twee geleerd. 

2. De ... wordt gebruikt voor het onderwerp en naamwoordelijk deel. 

3. Voor het .... .... gebruikt met de accusatief. 

4. Je kunt aan .... ...... zien met welke naamval je te maken hebt. 

5. Dat betekent dus dat je heel goed ... ...... moet leren! 

Over de genitief 

0. Wat zijn naamvallen ook alweer? 

Startopdracht: 

Maak de zinnen af: 

1. In het Latijn kennen we vijf naamvallen. Daarvan hebben we er al twee geleerd. 

2. De nom. wordt gebruikt voor het onderwerp en naamwoordelijk deel. 

3. Voor het .... .... gebruikt met de accusatief. 

4. Je kunt aan .... ...... zien met welke naamval je te maken hebt. 

5. Dat betekent dus dat je heel goed ... ...... moet leren! 

Over de genitief 

0. Wat zijn naamvallen ook alweer? 

Startopdracht: 

Maak de zinnen af: 

1. In het Latijn kennen we vijf naamvallen. Daarvan hebben we er al twee geleerd. 

2. De nom. wordt gebruikt voor het onderwerp en naamwoordelijk deel. 

3. Voor het lijd vwp gebruikt met de accusatief. 

4. Je kunt aan .... ...... zien met welke naamval je te maken hebt. 

5. Dat betekent dus dat je heel goed ... ...... moet leren! 

Over de genitief 

0. Wat zijn naamvallen ook alweer? 

Startopdracht: 

Maak de zinnen af: 

1. In het Latijn kennen we vijf naamvallen. Daarvan hebben we er al twee geleerd. 

2. De nom. wordt gebruikt voor het onderwerp en naamwoordelijk deel. 

3. Voor het lijd vwp gebruikt met de accusatief. 

4. Je kunt aan de uitgang zien met welke naamval je te maken hebt. 

5. Dat betekent dus dat je heel goed ... ...... moet leren! 

Over de genitief 

0. Wat zijn naamvallen ook alweer? 

Startopdracht: 

Maak de zinnen af: 

1. In het Latijn kennen we vijf naamvallen. Daarvan hebben we er al twee geleerd. 

2. De nom. wordt gebruikt voor het onderwerp en naamwoordelijk deel. 

3. Voor het lijd vwp gebruikt met de accusatief. 

4. Je kunt aan de uitgang zien met welke naamval je te maken hebt. 

5. Dat betekent dus dat je heel goed de rijtjes moet leren! 

Over de genitief 

1. Wat is de genitief? 

• de genitief kan een bijvoeglijke bepaling (BVB) aanduiden 
• een bijvoeglijke bepaling geeft meer informatie over het naamwoord waar het bij hoort (oftewel de kern) 
• een bijvoeglijke bepaling kán de vorm aannemen van een bijvoeglijk naamwoord (de slapende meester) 
• maar een BVB kan ook worden gevormd met het woordje 'van' 
• (het boek van de juf, 
• de godin van de jacht, 
• het meisje met/van uitzonderlijke schoonheid) 
• In het Latijn vertaal je de genitief dus met 'van' 

Over de genitief 

2. Hoe herken je de genitief? 

• Dit is dus de vorm die in de middenkolom staat in de woordenlijst 
• Je moet altijd letten op de uitgang 
• We gaan de juiste vormen van de accusatief en de genitief toevoegen aan jullie 'rijtjes'! (zie la voor uitgeknipte woordjes)

Planning

1. korte overhoring genitief 

2. oefenen met de genitief 

3. reflectie en afsluiting 

Lesdoelen: 

Je kunt uitleggen wat de genitief inhoudt.

Je kunt de genitief herkennen.

Je kunt de genitief vertalen. 

korte overhoring 

Schrijf op je kaartje alleen de genitieven over: 

fabulae, matris, noctem, servorum, vocum, senator

korte overhoring 

Schrijf op je kaartje alleen de genitieven over: 

fabulae, matris, noctem, servorum, vocum, senator

Over de genitief 

1. Wat is de genitief? 

• de genitief kan een bijvoeglijke bepaling (BVB) aanduiden 
• een bijvoeglijke bepaling geeft meer informatie over het naamwoord waar het bij hoort (oftewel de kern) 
• een bijvoeglijke bepaling kán de vorm aannemen van een bijvoeglijk naamwoord (de slapende meester) 
• maar een BVB kan ook worden gevormd met het woordje 'van' 
• (het boek van de juf, 
• de godin van de jacht, 
• het meisje met/van uitzonderlijke schoonheid) 
• In het Latijn vertaal je de genitief dus met 'van' 

Oefenen: 1 tm 5 

Planning

1. huiswerk bespreken

2. verder oefenen met de genitief 

3. reflectie en afsluiting 

Lesdoelen: 

Je kunt uitleggen wat de genitief inhoudt.

Je kunt de genitief herkennen.

Je kunt de genitief vertalen. 

Over de genitief 

Lesdoelen: 

Je kunt uitleggen wat de genitief inhoudt.

Je kunt de genitief herkennen.

Je kunt de genitief vertalen. 

Hoe vertaal je dus : dea amoris 

Planning

1. huiswerk bespreken

2. vertaaltekst Fur in Olympo 

3. reflectie en afsluiting 

Lesdoelen: 

Je kunt uitleggen wat de genitief inhoudt.

Je kunt de genitief herkennen.

Je kunt de genitief vertalen. 

‘Iuppiter, est fūr in Olympō qui omnia rapit et posteā fugit.

Prīmum Mārtis gladius, deinde tridēns Neptūnī raptus est. Dēnique arcus sagittaeque meae raptae sunt.Vulcāne, nōnne habēs omnia īnstrūmenta tua?’

• Jupiter, er is een dief op de Olympus die alles rooft en daarna vlucht. 
• Eerst is het zwaard van Mars, vervolgens de drietand van Neptunus geroofd. 
• Tenslotte zijn mijn boog en pijlen geroofd. 
•  Vulcanus, heb jij wel al jouw instrumenten?/Jij hebt toch wel al jouw instrumenten?

‘Omnia habeō, Apollō.‘

Tamen bene circumspice, amīce!‘

Forcipem magnum, edepol, nōn iam cōnspiciō!

‘Fūrem capere cupimus, pater!’

• Ik heb alles, Apollo. 

• Kijk toch goed rond, vriend! 

• (mijn/een/de)Grote tang, bij Pollux, bemerk ik niet meer. 

• Wij verlangen de dief te vangen, vader! 

‘Fūrem ignōtum nōn iam quaerite! Nōmen eius sciō. Fūr est ... 

Mercurius, fīlius meus nūper nātus! 

Puer parvus et laetus est, sed fūrācissimus quoque est!’

• Zoek de onbekende dief niet meer! Ik weet zijn naam. De dief is....
• Mercurius, mijn pasgeboren zoon! 
• Hij is een klein en blij jongetje, maar ook een echt diefje! 

‘Quōmodo infāns parvus aliquid malī in animō habēre potest?

‘Tamen ita est: auctor scelerum est fīlius meus! 

In incunabilīs eius omnia reperīre potestis. 

Etiam scēptrum meum iam abstulit, nam deōrum nūntius fierī cupit.

 Itaque etiam calceōs ālātōs habet.’

• Hoe kan een klein kind iets kwaads van plan zijn? 
• Toch is het zo: de aanstichter/dader van de misdaden is mijn zoon! 
• Jullie kunnen alles in zijn luier terugvinden. 
• Hij heeft zelfs mijn scepter al gestolen, want hij wil de bode van de goden worden. 
• Daarom heeft hij ook gevleugelde schoenen. 

‘Quālem infantem!’

‘Quālis pater, tālis fīlius! 

Et nunc, amīcī, prīmum omnia recipiāmus et deinde ūnā nectar bibā mus!’

• Wat een kind! 
• Zo vader, zo zoon! 
• En nu, laten wij eerst alles terughalen en daarna samen nectar drinken! 

2VgB: Welkom terug!

Pegasus 1 H 3.7

Nieuwe stof: Werkwoorden volgens capere 

Lesdoelen: 

☐amāre, monēre, audīre en capere vervoegen in de infinitief en indicatief praesens.

☐de vervoegde vormen van werkwoorden splitsen, determineren, vertalen en het model ervan bepalen.

Werkwoorden volgens capere 

1. Korte herhaling behandelde stof 

2. Overzicht nieuwe stof 

3. Kort zoekopdrachtje woordenlijst 

4. Oefening 1 

1. Vooraf: hoe zit het ook alweer met de vervoegingen?

Drie vervoegingsmodellen:

1. a-stam: am-o, ama-re

2. ē-stam: monē-o, monē-re

3. i-stam: audi-o, audi-re

De uitgangen 

• am-o
• ama-s
• ama-t
• ama-mus
• ama-tis
• ama-nt 

2. Nieuwe stof: wat komt erbij?

Een vierde vervoegingsmodel:

1. a-stam: am-o, ama-re

2. ē-stam: monē-o, monē-re

3. i-stam:  audi-o, audi-re

4. capere: capi-o, capĕre 

Wat is het verschil in stam en infinitief?

Vervoeging capere 

• capi-o
• capi-s
• capi-t
• capi-mus
• capi-tis
• capi-u-nt

3. Hoe vind je 'capere'-werkwoorden in de woordenlijst? 

• 1e persoon op -io
• inf op ĕre
• zoek nog een voorbeeld op p. 30

Voorbeelden op p. 19?

4.  Oefening 1 t/m 3. Klaar? Oef 6

Je kunt de werkwoorden splitsen in stam, bindklinker en uitgang 

Pegasus 1 H 3.7

Nieuwe stof: Werkwoorden volgens capere 

Lesdoelen: 

☐amāre, monēre, audīre en capere vervoegen in de infinitief en indicatief praesens.

☐de vervoegde vormen van werkwoorden splitsen, determineren, vertalen en het model ervan bepalen.

Pegasus 1 H 3.8

Nieuwe stof: Onregelmatige werkwoorden

Lesdoel: 

☐ Je kunt de vervoegde vormen van de onregelmatige werkwoorden īre en fierī determineren en vertalen.

Nieuwe stof: wat komt erbij?

Onregelmatige werkwoorden ire en fieri 

Vervoeging ire (=gaan)

• e-o
• i-s
• i-t
• i-mus
• i-tis
• e-u-nt  

Samenstellingen 

• ab-ire (weggaan)
  
• re-d-ire (terugkeren)
• ad-ire (gaan naar)
• praeter-ire (voorbijgaan)
• in-ire (binnengaan)
• ex-ire (buitengaan)

Vervoeging fieri (=worden, gebeuren, gemaakt worden)

• fi-o
• fi-s
• fi-t
• fi-mus
• fi-tis
• fi-u-nt 

Oefening 1 t/m 4 

Je kunt de vervoegde vormen van de onregelmatige werkwoorden īre en fierī determineren en vertalen.

Pegasus 1 H 3.8

Nieuwe stof: Onregelmatige werkwoorden

Lesdoel: 

☐ Je kunt de vervoegde vormen van de onregelmatige werkwoorden īre en fierī determineren en vertalen.

Pegasus 1 H 3.12 Ariadnae filum

Nieuwe stof: De draad van Ariadne 

Lesdoel: 

☐ Je kunt aantonen dat je de leestekst begrijpt. 

Hoe zat het ook alweer met deze figuren?

• Theseus
• Ariadne
• Minotaurus
• Koning Minos
• Koning Aigeus  

Ariadna Daedalum, labyrinthī architectum, adit. Quārē rēgis fīlia Daedalum adit?

‘Daedale,’ inquit, ‘tū labyrinthī architectus es. Nōnne tū viam per labyrinthum

mōnstrāre potes?’ Daedalus nōn respondet, sed longum fīlum gladiumque dat.

Ariadna in carcerem it et Daedalī dōna Thēseō dat.

• Ariadne gaat naar Daedalus, de architect van het labyrint. 
• Waarom gaat de dochter van de koning naar Daedalus? ‘
• Daedalus,’ zegt ze, ‘jij bent de architect van het labyrint. 
• Jij kunt toch wel de weg door het labyrint wijzen?’ 
• Daedalus antwoordt niet, maar geeft een lange draad en een zwaard.
• Ariadne gaat naar de gevangenis en geeft de geschenken van Daedalus aan Theseus.

Posterō diē rēgis mīlitēs timidōs iuvenēs timidāsque virginēs in labyrinthum dūcunt

ibique eōs inclūdunt. Itaque iuvenēs virginēsque maximē timent. Thēseus quoque

labyrinthum intrat et Ariadnae fīlum dēvolvit. Sīc semper exitum reperīre potest.

• De volgende dag leiden de soldaten van de koning de bange jongemannen en de bange meisjes naar het labyrint en sluiten hen daar op. 
• Daarom zijn de jongemannen en de meisjes heel bang. 
• Ook Theseus gaat binnen in het labyrint en wikkelt de draad van Ariadne af. 
• Zo kan hij altijd de uitgang vinden.

Tandem Thēseus in mediō labyrinthō Mīnōtaurum invenit. Statim Mīnōtaurī caput

corripit gladiōque eum necat. Deinde fīlum comprehendit et labyrinthī exitum reperit.

• Uiteindelijk vindt Theseus in het midden van het labyrint de Minotaurus. 
• Dadelijk grijpt hij het hoofd van de Minotaurus vast en doodt hem met zijn zwaard. 
• Daarna grijpt hij de draad en vindt de uitgang van het labyrint.

Thēseus et iuvenēs virginēsque ē labyrinthō exīre possunt. Tum Thēseus Ariadnam

vocat. Ariadna laetam vōcem Thēseī audit maximēque gaudet. Deinde Thēseus et

Ariadna ad nāvem fugiunt et Crētam relinquunt. Numquam iam Athēniensēs septem

iuvenēs septemque virginēs in Crētam mittere dēbent!

• Theseus en de jongemannen en de meisjes kunnen uit het labyrint weggaan. 
• Op dat moment roept Theseus Ariadne.
• Ariadne hoort de vrolijke stem van Theseus en ze is heel blij.
• Daarna vluchten Theseus en Ariadne naar het schip en ze verlaten Kreta. 
• Nooit meer moeten de Atheners zeven jongemannen en zeven meisjes naar Kreta zenden!

Pegasus 1 H 3.12 Ariadnae filum

Nieuwe stof: De draad van Ariadne 

Lesdoel: 

☐ Je kunt aantonen dat je de leestekst begrijpt.