Megasteden in China (Aardrijkskunde vmbo), les 1: Uitleg

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Megasteden in China

Examenstof aardrijkskunde vmbo GL/TL

1 / 22
volgende
Slide 1: Slide
newEditorAardrijkskundeMiddelbare schoolvmbo g, tLeerjaar 3,4

In deze les zitten 22 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

time-iconLesduur is: 45 min
Dit is niet oké

Introductie

Uitleg over de megasteden Guangzhou en Shanghai: ligging, groei, gated communities en maatregelen (alleen GL/TL).

Onderdelen in deze les

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Megasteden in China

Examenstof aardrijkskunde vmbo GL/TL

Les 1 van 3: uitleg. Les 2 is de examentraining, les 3 de terugblik met quiz. Syllabus: AK/V/5, eindterm 26.1 tot en met 26.4 (alleen GL/TL). Image credit: Ermell / Wikimedia Commons, CC0

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Wat ga je kunnen?

Ik kan beschrijven en verklaren waar en waarom Guangzhou en Shanghai groeien, en maatregelen voor een betere leefomgeving beoordelen.

Deze slide heeft geen instructies

Waar denk je aan bij een enorme stad in China?

Verwachte woorden: wolkenkrabbers, Shanghai, veel mensen, drukte, smog, metro, hekken. Groepeer in ligging (waar), groei (waarom) en leefomgeving (gevolgen). Dat zijn de drie blokken. Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel).

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Wat is een megastad?

  • Een megastad is een zeer grote stedelijke agglomeratie: een stad met aangegroeide voorsteden en buurplaatsen.

  • Je rekent meestal vanaf ongeveer 10 miljoen inwoners.

  • In China liggen meerdere megasteden, vooral in het oosten en zuiden.

  • Een stedelijke zone is een groot aaneengesloten stedelijk gebied met steden die samenhangen.

Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel); BB en KB slaan het over. Syllabus 26.1: begrip megastad (stedelijke agglomeratie). Een stedelijke zone is een gebied waarin steden aan elkaar gegroeid zijn en samen functioneren. De grens van 10 miljoen is de gangbare VN-indeling; bij het examen gaat het om de omschrijving zeer grote stedelijke agglomeratie. Veelgemaakte fout: denken dat alleen de gemeente binnen de stadsgrens telt, terwijl een agglomeratie ook de aangegroeide omgeving omvat.

Satellietbeeld van Shanghai bij de monding van de Chang Jiang

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Ligging van Shanghai

  • Shanghai ligt in het oosten van China, aan de kust van de Oost-Chinese Zee.

  • De stad ligt bij de monding van de rivier de Chang Jiang (Yangtze).

  • Via de rivier en de zee is het een belangrijke havenstad.

  • Er wonen ongeveer 25 miljoen mensen.

Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel); BB en KB slaan het over. Syllabus 26.1: ligging van de stedelijke zone Shanghai. Verklaren: een riviermonding is gunstig voor scheepvaart en handel (rivier naar het achterland, zee naar de wereld) en een delta is vlak, dus er is veel ruimte om te bouwen. Inwonertal: ongeveer 25 miljoen volgens de volkstelling van 2020 (24,9 miljoen, stad in bestuurlijke grenzen). Veelgemaakte fout: Shanghai aan de Gele Rivier of aan de Parelrivier plaatsen. Image credit: ESA / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 IGO

Satellietbeeld van de Parelrivierdelta, 2014

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Ligging van Guangzhou

  • Guangzhou ligt in het zuiden van China, aan de Parelrivier (Zhu Jiang).

  • Die rivier mondt uit in de Zuid-Chinese Zee in een brede delta.

  • Dicht bij Guangzhou liggen Shenzhen, Hongkong en Macau.

  • Samen vormen ze één grote stedelijke zone in de Parelrivierdelta.

Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel); BB en KB slaan het over. Syllabus 26.1 en kaartbeeld (Shenzhen en Macau voor GL/TL). Guangzhou (vroeger Kanton) is de hoofdstad van de provincie Guangdong. De negen grootste steden van de Parelrivierdelta telden samen 86 miljoen inwoners in 2022 (Wikipedia, Pearl River Delta). Verklaren: kust, rivier en vlakke delta geven een goede ligging voor handel en industrie, en de nabijheid van Hongkong gaf contact met de wereldmarkt. Veelgemaakte fout: Guangzhou en Shanghai door elkaar halen. Image credit: Adam Voiland, NASA Earth Observatory / Wikimedia Commons, publiek domein

Aan welke rivier ligt Guangzhou?

A

De Chang Jiang

B

De Parelrivier

C

De Gele Rivier

D

De Mekong

De Parelrivier. De Chang Jiang is de rivier van Shanghai. De Gele Rivier stroomt door Noord-China.

Vul in

Een megastad is een zeer grote stedelijke agglomeratie. Shanghai ligt bij de monding van de Chang Jiang, in het oosten van China.

megastad
Chang Jiang
Parelrivier
stedelijke zone

Megastad en ligging Shanghai. Let op: Parelrivier hoort bij Guangzhou.

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Twee soorten bevolkingsgroei

  • Natuurlijke groei: er worden meer mensen geboren dan er sterven.

  • Sociale groei: er komen meer mensen bij door verhuizing dan er vertrekken.

  • Een stad groeit vaak door allebei: eerst komen migranten, daarna krijgen zij kinderen.

  • In Chinese megasteden komt veel groei door mensen die van elders komen.

Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel); BB en KB slaan het over. Syllabus 26.2: natuurlijke en sociale bevolkingsgroei. Natuurlijke groei is geboorte min sterfte. Sociale groei is een vestigingsoverschot (migratiesaldo). Voor Chinese megasteden is sociale groei groot, doordat migranten uit het binnenland werk zoeken (zie ook de les over bevolking en verstedelijking). Veelgemaakte fout: sociale groei zien als gezellig of sociaal. Het gaat om migratie.

Het centrum van Shenzhen vanaf Lianhuashan, Futian

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Guangzhou en Shenzhen groeien

  • In 1980 werd Shenzhen een speciale economische zone: buitenlandse bedrijven mochten er fabrieken bouwen.

  • Er kwamen banen, dus kwamen er veel migranten naar de delta (sociale groei).

  • Ook Guangzhou groeide mee, door fabrieken en handel.

  • Hongkong en Macau liggen er vlak naast en werken veel samen.

Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel); BB en KB slaan het over. Syllabus 26.2 en kaartbeeld Shenzhen en Macau (GL/TL). Shenzhen groeide in ongeveer 35 jaar van dorpen en vissersplaatsen tot een stad van tussen de 10 en 20 miljoen inwoners (VRT, 2019). Hongkongse bedrijven verplaatsten hun fabrieken naar de delta. Oorzaak-gevolg: speciale economische zone, banen, migratie, groei. Veelgemaakte fout: denken dat Shenzhen al een grote stad was voor 1980. Image credit: Huangdan2060 / Wikimedia Commons, CC BY 3.0

De skyline van Pudong in Shanghai, 2015

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Shanghai groeit door Pudong

  • Shanghai was al een grote havenstad en handelsstad.

  • Vanaf 1990 werd in Pudong op de oostoever van de Huangpu een nieuw zakendistrict gebouwd.

  • Buitenlandse bedrijven en banken kwamen, en met hen veel migranten.

  • Zo ontstond de skyline met hoge wolkenkrabbers.

Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel); BB en KB slaan het over. Syllabus 26.2: groei Shanghai. Vanaf 1990 stimuleerde de regering Pudong (Lujiazui) met nieuw geld uit het buitenland. Shanghai is volgens de volkstelling van 2020 de grootste stad van China (ongeveer 25 miljoen). Sociale groei: werkzoekenden uit andere provincies. Veelgemaakte fout: denken dat Pudong een oude wijk is. Het is nieuwbouw. Image credit: Ermell / Wikimedia Commons, CC0

Een stad groeit doordat veel migranten naartoe verhuizen. Welke groei is dat?

A

Natuurlijke bevolkingsgroei

B

Ontgroening van de bevolking

C

Sociale bevolkingsgroei

D

Vergrijzing van de bevolking

Migratie is sociale groei. Natuurlijke groei gaat over geboorte en sterfte.

Zet de groei van Shenzhen op volgorde, van eerst naar laatst

1

De stad groeit uit tot een megastad

2

Migranten verhuizen naar Shenzhen

3

Buitenlandse bedrijven bouwen fabrieken

4

Shenzhen wordt een speciale economische zone

5

Er ontstaan veel banen in de stad

Oorzaak en gevolg: speciale economische zone, fabrieken, banen, migratie, groei. Verwachte fout: migratie vóór de banen zetten.

Druk verkeer en smog op de Tweede Ringweg in Beijing, 2008

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Ruimtelijke kwaliteit onder druk

  • Ruimtelijke kwaliteit zegt hoe prettig, veilig en gezond een gebied is om te wonen en werken.

  • Door snelle groei ontstaan hoge bouw, drukte en smog.

  • Oude wijken, zoals hutongs, verdwijnen voor nieuwbouw.

  • Rijke en arme mensen gaan in aparte wijken wonen.

Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel); BB en KB slaan het over. Syllabus 26.3: gevolgen van snelle verstedelijking voor inrichting en ruimtelijke kwaliteit. Dimensies: natuurlijk (luchtkwaliteit, groen), sociaal-economisch (wonen, werk, ongelijkheid), cultureel (verlies van oude wijken). Veelgemaakte fout: ruimtelijke kwaliteit alleen als milieu zien. Image credit: Peter Dowley / Wikimedia Commons, CC BY 2.0

Flatgebouwen in Shenzhen, 2025

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Gated communities

  • Een gated community (beveiligde wijk) is een woonwijk met hek, poort en bewaking.

  • Rijkere inwoners en buitenlanders kiezen hier vaak voor, voor veiligheid en rust.

  • Binnen het hek is het rustig en groen, daarbuiten vaak veel drukker.

  • Nadeel: de stad valt uiteen in rijk en arm.

Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel); BB en KB slaan het over. Syllabus 26.3: gated communities (beveiligde wijken). In Chinese steden zijn er al vroeg villawijken voor welgestelden en buitenlandse werknemers, bijvoorbeeld bij Shanghai en Guangzhou (Wikipedia, Gated community). Gevolg: segregatie. Sommige hekken in Beijing omsluiten juist wijken van migranten, wat omstreden is. De foto toont dichte flatbouw: laat leerlingen bedenken hoe zo'n wijk met hekken omheind kan zijn. Veelgemaakte fout: denken dat gated communities alleen in de VS voorkomen. Image credit: Fumikas Sagisavas / Wikimedia Commons, CC0

Zhujiang New Town in Guangzhou, 's avonds

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Vergelijken en maatregelen

  • Overeenkomst: Guangzhou en Shanghai liggen allebei aan een riviermonding en groeiden door migranten.

  • Verschil: Guangzhou ligt in een zone met meer grote steden, Shanghai heeft één duidelijke kern.

  • Maatregelen: metro, parken en nieuwe stadsdelen verbeteren de ruimtelijke kwaliteit.

  • Elke maatregel heeft voor- en nadelen in verschillende dimensies.

Dit onderwerp is alleen voor GL/TL (verrijkingsdeel); BB en KB slaan het over. Syllabus 26.3 en 26.4: overeenkomsten en verschillen, maatregelen met voor- en nadelen. Voorbeeld metro: voordeel schonere lucht en minder files (natuurlijk), nadeel hoge kosten en wijken die moeten wijken (sociaal-economisch). Voorbeeld nieuw stadsdeel zoals Zhujiang New Town in Guangzhou: voordeel ruimte voor werk en wonen, nadeel verdwijnen van oude buurten. Veelgemaakte fout: alleen voordelen noemen. Image credit: Shujianyang / Wikimedia Commons, CC0

Wat is een gated community?

A

Een woonwijk met hek, poort en bewaking

B

Een oude wijk met smalle steegjes

C

Een buitenwijk met alleen sociale huurflats

D

Een zakendistrict met veel wolkenkrabbers

Beveiligde wijk. De afleiders zijn andere woonvormen (hutong, sociale huur, zakendistrict).

Noem een voordeel en een nadeel van een nieuwe metrolijn voor een megastad.

Goed: voordeel schonere lucht of minder files, nadeel hoge kosten of sloop van wijken. Verwachte fout: alleen een voordeel noemen.

Wat vond je het lastigst in deze les?

1

Ligging van de steden

2

Natuurlijke of sociale groei

3

Gated communities

4

Maatregelen beoordelen

Gebruik de uitkomst om te kiezen wat je herhaalt.

Wat zou jij in een megastad als eerste verbeteren, en waarom?

Laat leerlingen een maatregel en een dimensie (natuurlijk, sociaal-economisch, cultureel) noemen.

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Begrippen (1/2)

  • megastad: zeer grote stedelijke agglomeratie

  • stedelijke zone: groot aaneengesloten stedelijk gebied met steden die samenhangen

  • natuurlijke bevolkingsgroei: groei door meer geboorten dan sterfgevallen

  • sociale bevolkingsgroei: groei door meer mensen die komen dan vertrekken

  • gated community: beveiligde woonwijk met hek en poort

Deze slide heeft geen instructies

BEVOLKING EN RUIMTE · MEGASTEDEN

Begrippen (2/2)

  • ruimtelijke kwaliteit: hoe prettig, veilig en gezond een gebied is

  • Parelrivierdelta: delta in Zuid-China met Guangzhou, Shenzhen, Hongkong en Macau

  • speciale economische zone: gebied waar buitenlandse bedrijven extra mogen, zoals Shenzhen

Deze slide heeft geen instructies