Deze les
Voorkennis activeren
Introductie Evolutie
Volgende les:
Start Thema 4 bs. 1 Ontwikkeling van het leven
Neem boek 4B mee!
Deze les
Voorkennis activeren
Introductie Evolutie
Volgende les:
Start Thema 4 bs. 1 Ontwikkeling van het leven
Neem boek 4B mee!
Deze slide heeft geen instructies
Thema 4: Evolutie
Deze slide heeft geen instructies
Hoe zijn er zoveel verschillende soorten ontstaan?
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Thema 4: Evolutie
Deze slide heeft geen instructies
Deze les
Toets thema 1 t/m 3 inzien! (~20 min.)
Tijdlijn opdracht bs. 1 De ontwikkeling van het leven
Deze slide heeft geen instructies
Tijdlijn opdracht bs. 1
Doel: belangrijke gebeurtenissen in de ontwikkeling van het leven in de juist volgorde zetten en verklaren waarom dat zo plaatsvond.
Waarom: Samenwerken en biologisch redeneren oefenen.
Hoe: In groepje van 2-3
Opdracht: Knip de kaartjes uit en leg de gebeurtenissen in de juiste volgorde op de tijdlijn (tijdlijn van ontstaan aarde 4,6 MJG tot nu)
Deze slide heeft geen instructies
Toets th 1 -3 inzien!
Zelfstandig de toets inzien (~ 5 min.)
Antwoordmodel op het bord
Klassikaal bespreken: Onderdeel C en Onderdeel D vraag 1, 2, 4 en 8
Meer vragen? Stel ze!
m
s
Deze slide heeft geen instructies
Thema 4: Evolutie
Deze slide heeft geen instructies
Deze les
Uitleg bs. 1 Endosymbiose theorie
Opdracht bs. 2 Bacteriën, virussen en schimmels
Aan de slag!
Deze slide heeft geen instructies
Endosymbiose theorie
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen bs. 2
4.2.1 Je kunt kenmerken van bacteriën noemen.
4.2.2 Je kunt kenmerken van virussen noemen.
4.2.3 Je kunt kenmerken van schimmels noemen.
Deze slide heeft geen instructies
Doel opdracht bs. 2
Je maakt een overzicht van BS. 2 door zelf informatie op te zoeken in je boek.
Aan het eind begrijp je:
1. wat bacteriën, virussen en schimmels zijn
2. hoe ze zich voortplanten
3. hoe ze invloed hebben op mensen
4. hoe ze passen binnen evolutie
Je werkt alleen of in groepjes van 2–3.
Je maakt een overzicht van BS 2 door zelf informatie op te zoeken in je boek.
Aan het eind begrijp je:
wat bacteriën, virussen en schimmels zijn
hoe ze zich voortplanten
hoe ze invloed hebben op mensen
hoe ze passen binnen evolutie
Je werkt alleen of in groepjes van 2–3.
m
s
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag!
Basisstof 1. Ontwikkeling van het leven
Maken: Th4 bs1 opdr. 1-12
Bs. 2 werkblad af en nagekeken is genoeg!
Deze slide heeft geen instructies
Thema 4: Evolutie
Deze slide heeft geen instructies
Deze les
Uitleg bs. 3 De evolutietheorie
Oefenen
Aan de slag!
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen bs. 3
4.3.1 Je kunt uitleggen wat de neodarwinistische evolutietheorie inhoudt.
In de loop van miljarden jaren zijn levensvormen op aarde ontstaan, veranderd en verdwenen. De reizen van Charles Darwin op het schip de Beagle leidden tot een revolutie in de ideeën over de ontwikkelingsgeschiedenis van het leven.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Evolutie
De geleidelijke ontwikkeling van het leven op aarde, van simpele naar complexere organismen
Deze slide heeft geen instructies
Creationisme
Alle organismen zijn geschapen
Deze slide heeft geen instructies
Intelligent design
Combinatie van evolutie en schepping.
Complexe ontwikkelingen ontstaan door 'schepper'.
Deze slide heeft geen instructies
Evolutietheorie van Lamarck
Lamarckisme (Lamarck, 1744 - 1829)
Verworven eigenschappen tijdens het leven
worden doorgegeven aan de volgende
generatie.
Deze slide heeft geen instructies
Evolutietheorie van Darwin
Darwinisme evolutie door natuurlijke selectie (survival of the fittest).
De omgeving selecteert de individuen die kunnen overleven (die het best zijn aangepast).
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Neodarwinisme
De theorieën van Mendel (1822-1884)
de ontdekking van DNA door Franklin, Watson en Crick (1950)
brachten de verklaring voor de theorieën van Darwin.
Best aangepaste organismen meest succesvol in het
doorgeven van hun genen aan de volgende generatie
(natuurlijke selectie)
Deze slide heeft geen instructies
Lamarck
Na de evolutietheorie van Darwin (1 gemeenschappelijke voorouder) werd Lamarcks theorie niet meer serieus genomen. Het DNA zou geen invloed ondervinden van hoe het organisme leefde. Epigenetica is in die zin een bevestiging van de theorie van Lamarck. Het idee dat het DNA kan veranderen tijdens het leven van het organisme en deze eigenschappen doorgegeven kunnen worden aan de volgende generatie.
Deze slide heeft geen instructies
Neodarwinistische evolutietheorie
= Evolutietheorie (Darwin) gecombineerd met de kennis over erfelijkheid
DNA voor het eerst ontdekt in 1871 en de structuur pas ontdekt in 1953
Deze slide heeft geen instructies
Neodarwinistische evolutietheorie
Gaat uit van:
Diversiteit in genotype
Natuurlijke selectie
Soortvorming door reproductieve isolatie
Deze slide heeft geen instructies
Kenmerken van de evolutietheorie
Als er eigenschappen in populatie veranderen kan er sprake zijn van evolutie: aanpassing/adaptatie.
Een eigenschap levert voordeel op voor overleving of voortplanting: natuurlijke selectie.
Als populatie geïsoleerd is kan nieuwe soort ontstaan door reproductieve isolatie.
(bijv. darwinvinken)
Deze slide heeft geen instructies
1. Variatie in genotype
Mutaties: verandering in het DNA
Recombinatie: verdelen van de chromosomen bij meiose en bevruchting
Deze slide heeft geen instructies
2. Natuurlijke selectie
Individuen met een betere adaptatie (aanpassing) aan het milieu hebben een grotere overlevingskans (en dus meer kans op nakomelingen).
Voor- of nadelige eigenschappen worden dus bepaald door het milieu.
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Natuurlijke selectie
Erfelijke mutaties zijn vaak niet direct zichtbaar in het fenotype. Het duurt soms wel enkele generaties voor het effect van de mutaties merkbaar is.
Als de verandering door de mutatie positief is, is de kans dat de mutatie het overleeft groter dan wanneer de mutatie negatief is.
In de natuur zullen soorten die door een mutatie minder aangepast zijn eerder worden opgegeten of sneller dood gaan. Bij die organismen was dan minder sprake van adaptatie (aanpassing).
De soorten die 'sterker' worden door de mutaties blijven over. Een soort raakt door mutaties dus steeds beter aangepast aan de omgeving. Dit heet natuurlijke selectie. Natuurlijke selectie is een onderdeel van de evolutie.
Deze slide heeft geen instructies
Natuurlijke selectie
Deze slide heeft geen instructies
Natuurlijke selectie
Deze slide heeft geen instructies
Natuurlijke selectie
Deze slide heeft geen instructies
Survival of the fittest
De best aangepaste overleeft!
Individuen met een gunstig genotype overleven en hebben meer kans op het krijgen van nakomelingen.
Fitness:
Deze slide heeft geen instructies
Het ontstaan van nieuwe soorten volgens Darwin
Deze slide heeft geen instructies
3. Reproductieve isolatie
Deze slide heeft geen instructies
Het veranderen van een soort
Niet alle individuen van dezelfde soort zijn gelijk (genetische variatie).
Die het beste passen in de omstandigheden en in het gebied hebben op dat moment meer overlevingskans.
Ook meer kans op voortplanting, dus om hun genen door te geven aan nakomelingen.
Na vele jaren zie je deze variant van de soort (bijna) alleen nog maar en zijn andere varianten (bijna) verdwenen).
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Opdracht: Leg uit waarom deze situatie te maken heeft met natuurlijke selectie. Schrijf op!
Gebruik de begrippen:
- mutatie
- genetische variatie
- adaptatie
- fitness
- selectiedruk
Eerst alleen witte motten en een enkele keer een zwarte mot (er is wat genetische variatie). Toen kwamen er fabrieken die zorgde voor vervuiling toen na een aantal jaren meer zwarte motten in dit gebied dan witte motten.
In eerste instantie had je voornamelijk witte motten en enkele zwarte motten de zwarte motten zijn ontstaan door een mutatie. Vervolgens werden de bomen door vervuiling een stuk donkerde en hebben de zwarte motten een voordeel zijn beter aangepast op de omgeving (adaptatie) er ontstaat selectiedruk door de andere kleur van de bomen. Doordat de zwarte motten minder snel op worden gegeten hebben zij een betere fitness en krijgen zij meer nakomelingen. Hierdoor neemt de genetische variatie af).
Door veel variatie in genotypen zijn er ook meer verschillende fenotypen.
juist
onjuist
Deze slide heeft geen instructies
Bij een diersoort komen veel variaties in genotypen voor. Wat is waar?
De soort heeft een grotere overlevingskans
Dit is een probleem bij verandering in de milieuomstandigheden
Een individu heeft een grotere overlevingskans
De variatie komt door ongeslachtelijke voortplanting
Deze slide heeft geen instructies
Welk dier heeft hier de meeste overlevingskans?
Dier met bruine vacht
Dier met zwarte vacht
Dier met zwart/witte vacht
Dier met witte vacht
Deze slide heeft geen instructies
Welk van deze twee vliegen heeft de grootste overlevingskans
foto 1
foto 2
Deze slide heeft geen instructies
Fitness houdt in dat
mutanten blijven voortbestaan.
gedurende langere tijd geen voortplanting hoeft plaats te nemen.
er veel immigratie en emigratie optreedt.
individuen met een gunstig genotype meer nakomelingen hebben.
Deze slide heeft geen instructies
Charles Darwin ontwikkelde de evolutietheorie. Wat is GEEN uitgangspunt van de evolutietheorie?
Er ontstaan steeds nieuwe genotype
Er vind natuurlijke selectie plaats
Er onstaan geen nieuwe fenotype
Er ontstaan nieuwe soorten
Deze slide heeft geen instructies
Een ander woord voor adaptatie is
Aanpassing
Natuurlijke selectie
Selectiedruk
Drift
Deze slide heeft geen instructies
Dieren met de beste adaptatie hebben een lage / hoge fitness
Lage
Hoge
Deze slide heeft geen instructies
Wat is geen vorm van adaptatie?
Trekgedrag
Schutkleur
Mutatie die zorgt voor een efficiëntere stofwisseling
Concurrentie
Deze slide heeft geen instructies
Wat is een argument voor de evolutietheorie?
Mensen lijken op apen
Fossielen
Genotypes van verschillende soorten met veel overeenkomsten
Meneer Darwin was erbij toen evolutie plaats vond
Deze slide heeft geen instructies
Wie is het “fittest”?
Een jonge leeuw met 10 nakomelingen.
Een oude leeuw met 10 nakomelingen.
Een oude leeuw zonder nakomelingen die alle gevechten wint.
Een jonge leeuw zonder nakomelingen die alle gevechten wint.
Misvatting: Leerlingen vergeten vaak te denken aan voortplantingssucces bij het begrip van ‘fittest’
A GOED
B De kans is klein dat een oude leeuw nog meer nakomelingen krijgt dan een jongere leeuw. (Deze heeft nog wel een kans om meerdere nakomelingen te krijgen)
C Leerlingen denken dat “fittest” gaat over sterk zijn
D Leerlingen denken dat “fittest” gaat over sterk zijn
Wat veroorzaakt genetische variatie?
Mutaties
Mutaties in het DNA en geslachtelijke voortplanting
Geslachtelijke voortplanting
Natuurlijke selectie en adaptatie
Deze slide heeft geen instructies
Wat is natuurlijke selectie?
De sterkste overleven
De grootste overleven
De best aangepaste overleven
De snelste overleven
Deze slide heeft geen instructies
Wat is isolatie?
theorie die ervan uitgaat dat er steeds nieuwe genotypen ontstaan, er natuurlijke selectie plaatsvindt en er nieuwe soorten ontstaan
kans dat een organisme in leven blijft
verschillende vormen van een soort kunnen gescheiden raken van elkaar
ontwikkeling van het leven op aarde
Deze slide heeft geen instructies
Natuurlijke selectie
1) oorzaak: er is variatie in genotypen tussen individuën van een soort
2) die variatie is het gevolg van recombinatie en mutaties
3) organismen met het fenotype wat het beste past in het milieu hebben een grotere overlevingskans
4) deze organismen hebben een grotere kans om nakomelingen te maken en hun genen door te geven
5) gevolg: het leidt er toe dat erfelijke eigenschappen van populaties onder invloed van de omgeving kunnen veranderen
Deze slide heeft geen instructies
Voorwaarden voor evolutie
* genetische variatie door mutaties en recombinatie
* natuurlijke selectie / survival of the fittest
* veel generaties tijd
selectiedruk de invloed van milieufactoren op genetische variatie in een populatie
fitness de kans op nakomelingen
adaptatie aanpassing
Deze slide heeft geen instructies
Deze slide heeft geen instructies
Leg uit of Pokémons wel of niet evolueren.
Deze slide heeft geen instructies
Aan de slag!
Basisstof 3. De evolutietheorie
Maken: Th4 bs3 opdr. 29-39
Volgende les: bs. 4 Evolutie in populaties (deel 1)
Deze slide heeft geen instructies
Thema 4: Evolutie
Deze slide heeft geen instructies
Deze les
Uitleg bs. 4 Evolutie in populaties (in 2 delen)
Aan de slag!
Deze slide heeft geen instructies
Leerdoelen bs. 4
4.4.1 Je kunt uitleggen hoe allelen in een populatie overerven.
Volgens de evolutietheorie kunnen de erfelijke eigenschappen van soorten en populaties veranderen onder invloed van het milieu. Als dat zo is, moet die verandering in een populatie ook op microniveau zichtbaar zijn.
Deze slide heeft geen instructies