M4 - Tekstverbanden en signaalwoorden

Tekstverbanden en signaalwoorden

1 / 37
volgende
Slide 1: Slide
newEditorNederlandsMiddelbare schoolmavoLeerjaar 4

In deze les zitten 37 slides, met interactieve quizzen en tekstslides.

Dit is niet oké

Onderdelen in deze les

Tekstverbanden en signaalwoorden

Open met het idee dat losse zinnen nog geen duidelijke tekst vormen. De les draait om samenhang: hoe ziet een lezer welk verband er is tussen zinnen en alinea's?

Leerdoel

Ik kan tekstverbanden herkennen en signaalwoorden gebruiken om de samenhang in een tekst te begrijpen en zelf heldere verbanden in korte teksten aan te brengen.

Deze slide heeft geen instructies

Welke signaalwoorden ken jij al?

Gebruik de uitkomsten om voorkennis op te halen. Vraag bij een paar woorden welk tekstverband erbij hoort.

Wat is samenhang?

  • Een tekst heeft samenhang als zinnen logisch met elkaar verbonden zijn. De lezer begrijpt dan hoe ideeën bij elkaar horen;

  • Tekstverbanden laten zien welk soort verband er is. Signaalwoorden maken dat verband zichtbaar.

Benadruk het verschil tussen inhoud en structuur: tekstverbanden gaan niet over waar de tekst over gaat, maar over hoe de delen met elkaar verbonden zijn.

Waarom signaalwoorden helpen

  • Ze wijzen de lezer de weg;

  • Ze maken de opbouw duidelijk;

  • Ze laten zien wat de bedoeling van een zin is.


Zonder signaalwoorden moet de lezer meer raden.

Koppel dit aan leesvaardigheid én schrijfvaardigheid: signaalwoorden helpen niet alleen bij begrijpen, maar ook bij zelf helder schrijven.

Dezelfde tekst: met en zonder

Zonder signaalwoorden

Ik was te laat. De bus vertrok eerder. Ik moest wachten op de volgende bus.


Met signaalwoorden

Ik was te laat, doordat de bus eerder vertrok. Daarom moest ik wachten op de volgende bus.

Laat leerlingen horen dat de tweede versie vloeiender leest. Bespreek dat niet elk signaalwoord altijd past: het moet kloppen met het verband.

Soorten tekstverbanden

  • oorzaak-gevolg

  • vergelijking

  • opsomming

  • tijdsvolgorde

  • tegenstelling

  • voorbeeld

  • doel

  • tijd

Dit is het overzicht van de les. Werk steeds vanuit de vraag: wat wil de schrijver laten zien tussen deze zinnen?

Oorzaak-gevolg

Bij een oorzaak-gevolgverband zorgt het ene voor het andere.


  • doordat wijst vaak op een oorzaak.

  • daarom of daardoor wijzen vaak op een gevolg.

    Vraag om te herkennen: waardoor? of wat is het gevolg?

Gebruik eventueel extra voorbeeldzinnen mondeling. Let op dat leerlingen oorzaak en gevolg niet omdraaien.

Voorbeeld oorzaak-gevolg

  • Het regende hard, daardoor werd de wedstrijd afgelast.

  • Doordat hij goed oefende, haalde hij een hoog cijfer.

Wijs aan welk deel de oorzaak is en welk deel het gevolg. Laat zien dat het signaalwoord vaak helpt om dat snel te zien.

Welk signaalwoord wijst meestal op een gevolg?

A

doordat

B

daarom

C

maar

D

eerst

Controleer of leerlingen oorzaak en gevolg niet omdraaien.

Middel-doelverband

A

We hebben eerst een taart gebakken en daarna buiten gespeeld.

B

Om ervoor te zorgen dat iedereen erbij kan zijn, houden we het feest op zaterdag.

C

Gisteren was ik heel erg moe, daarom heb ik tot 12:00 uur uitgeslapen.

D

Deze kerstvakantie ben ik naar Duitsland geweest. We hebben veel gegeten en gewandeld. Kortom, het was de beste kerstvakantie ooit!

Deze slide heeft geen instructies

Hoe kan je een chronologisch tekstverband herkennen?

A

Door signaalwoorden te herkennen zoals 'eerst', 'toen', 'daarna'

B

Door te letten op de letterlijke betekenis van de tekst

C

Door te letten op de mening van de schrijver

D

Door te letten op de emoties van de hoofdpersoon

Deze slide heeft geen instructies

Lees de tekst en beantwoord daarna vragen

Deze slide heeft geen instructies

 Welke twee signaalwoorden zitten er in zin 2?

A

ze - aan

B

aan - met

C

toen - haal

D

eerst - toen

Deze slide heeft geen instructies

  Om welk tekstverband gaat het in zin 2?

A

volgorde in tijd

B

opsomming

C

reden

D

conclusie

Deze slide heeft geen instructies

Lees de tekst

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoord

Geen signaalwoord

 

   ook


   aan


  word


   zo


  door


  slecht

Deze slide heeft geen instructies

Tekstverband = uitleg

Tekstverband = opsomming

Tekstverband = tegenstelling

 

   ook


  bijvoorbeeld


    zo


    maar

Deze slide heeft geen instructies

Signaalwoorden 

van voorbeeld

Signaalwoorden 

van voorwaarde

Signaalwoorden van opsomming

Signaalwoorden van samenvatting

Signaalwoorden van oorzaak&gevolg

Signaalwoorden van tegenstelling

Signaalwoorden van tijd

Signaalwoorden van conclusie

dus

vervolgens

echter

omdat

kortom

ten tweede

mits

bijvoorbeeld

als

zoals

al met al

vervolgens

hierdoor

want

maar

daarentegen

ook

Deze slide heeft geen instructies

Opdracht

1. Schrijf een zin in je schrift met een opsommend tekstverband


2. Schrijf een zin in je schrift met een samenvattend tekstverband


3. Schrijf een zin in je schrift met een tegenstellend tekstverband


4. Schrijf een zin in je schrift met een chronologisch tekstverband


5. Schrijf een zin in je schrift met een toelichtend tekstverband


We bespreken de antwoorden na 10 minuten met onderling. 

10

minute

00

second

Deze slide heeft geen instructies

Vergelijking

Bij een vergelijking laat de schrijver zien dat twee dingen op elkaar lijken of naast elkaar gezet worden.


  • signaalwoorden: zoals, net als, evenals

  • Vraag om te herkennen: wat wordt met elkaar vergeleken?

De gebruiker noemde vooral voorbeeldsignaalwoorden; voeg hier alleen gangbare vergelijkingswoorden toe die functioneel zijn voor dit tekstverband.

Opsomming

Bij een opsomming noemt de schrijver meerdere punten achter elkaar.


  • signaalwoorden: bovendien, ook, verder, ten eerste

  • Een opsomming maakt informatie overzichtelijk

Maak duidelijk dat opsomming niet alleen in lijstjes voorkomt, maar ook in doorlopende tekst.

Voorbeeld opsomming

De sportdag was leuk. Bovendien scheen de zon. Ook waren er veel spellen en verder kreeg iedereen een prijs.

Laat zien dat de zinnen samen één reeks vormen. Zonder signaalwoorden voelt de tekst sneller als losse mededelingen.

Tegenstelling

Bij een tegenstelling verschillen twee dingen van elkaar.


  • signaalwoorden: maar, toch, echter, terwijl

  • Vraag om te herkennen: welke twee ideeën botsen of verschillen?

Leg uit dat 'terwijl' soms tijd aangeeft en soms tegenstelling. De betekenis hangt af van de zin.

Voorbeeld tegenstelling

  • Ik wilde mee, maar ik was ziek.

  • Sara leest graag, terwijl Tom liever sport.

Wijs erop dat in beide voorbeelden een verschil centraal staat, maar dat de zinnen anders zijn opgebouwd.

Voorbeeld

Met een voorbeeld maakt een schrijver iets duidelijker of concreter.


  • signaalwoorden: bijvoorbeeld, zoals

  • Een voorbeeld helpt de lezer om een idee beter te begrijpen

Bespreek kort dat 'zoals' zowel bij vergelijking als bij voorbeeld kan voorkomen. De functie in de zin bepaalt het tekstverband.

Welk tekstverband past bij het woord 'bovendien'?

A

vergelijking

B

opsomming

C

tegenstelling

D

voorbeeld

Laat leerlingen uitleggen waarom de andere opties niet passen.

In welke zin zie je een tegenstelling?

A

Ik leer om te slagen.

B

Eerst lees ik, daarna schrijf ik.

C

Gezond eten is belangrijk, bijvoorbeeld fruit.

D

Ik wilde mee, maar ik was ziek.

De afleiders komen uit doel, tijd en voorbeeld.

Welk signaalwoord past meestal bij een voorbeeld?

A

terwijl

B

bijvoorbeeld

C

daarom

D

verder

Deze slide heeft geen instructies

Doel

Een doelverband laat zien waarom iemand iets doet: wat wil iemand bereiken?


  • signaalwoorden: om te, zodat

  • Vraag om te herkennen: met welk doel gebeurt dit?

Maak onderscheid met oorzaak-gevolg: bij doel gaat het om een bedoeling, niet om een reden uit het verleden.

Tijd

Een tijdverband laat zien in welke volgorde iets gebeurt.


  • signaalwoorden: eerst, daarna, later, toen

  • De lezer ziet zo de volgorde van gebeurtenissen

Koppel dit aan instructies en verhalen: tijdsignalen zijn daar extra belangrijk voor de opbouw.

Zo herken je het juiste verband

  • Kijk naar de relatie tussen de zinnen

  • Vraag jezelf af: oorzaak, verschil, voorbeeld, volgorde?

  • Let op woorden als daarom, maar, bijvoorbeeld, bovendien, eerst

  • Kies pas daarna het tekstverband

Benadruk dat leerlingen niet alleen een woord moeten spotten, maar ook moeten controleren of het verband echt past bij de betekenis.

Signaalwoorden als schrijfhulp

Als je zelf schrijft, helpen signaalwoorden om je tekst helder te maken.


  • Ze verbinden zinnen;

  • Ze maken alinea's logischer;

  • Ze helpen de lezer jouw bedoeling te volgen.

Koppel terug naar het leerdoel: herkennen én gebruiken. Een goede schrijver kiest bewust een signaalwoord dat past bij het bedoelde verband.

Welk signaalwoord laat een doel zien?

A

om te

B

later

C

maar

D

ook

Benadruk het verschil tussen bedoeling (doel) en volgorde (tijd).

Waarom helpen signaalwoorden bij schrijven?

Goede antwoorden noemen dat signaalwoorden zinnen verbinden, de volgorde of het verband duidelijk maken en de lezer helpen de bedoeling te volgen.

Woordenlijst

tekstverband - het verband tussen zinnen of alinea's in een tekst

signaalwoord - woord dat laat zien welk verband er is

oorzaak - wat iets veroorzaakt

gevolg - wat daarna gebeurt door die oorzaak

vergelijking - verband waarin dingen met elkaar worden vergeleken

opsomming - reeks van punten of voorbeelden achter elkaar

tegenstelling - verband waarin twee ideeën van elkaar verschillen

Deze slide heeft geen instructies

Woordenlijst

voorbeeld - concreet geval dat iets duidelijk maakt

doel - wat iemand wil bereiken

tijdverband - verband dat de volgorde in de tijd laat zien

samenhang - duidelijke verbinding tussen delen van een tekst

alinea - stukje tekst dat over één deelonderwerp gaat

Deze slide heeft geen instructies