Afweer
13.2 Aangeboren en verworven afweer
Afweer
13.2 Aangeboren en verworven afweer
Afweer
13.1 Bescherming
13.2 Aangeboren en verworven afweer
13.3 Immuniteit
13.4 Transplantatie en bloedtransfusie
Leerdoelen
Je kunt de vormen van aangeboren afweer beschrijven
Je kunt de vormen van verworven afweer beschrijven
= aangeboren afweer
= verworven afweer
Verworven afweer
1. Wordt ontwikkeld gedurende het leven van een individu
2. Specifiek: Deze afweer is gericht op één type ziekteverwekker.
3. Komt alleen voor bij gewervelde dieren.
Aangeboren afweer
1. Aspecifiek: gericht tegen verschillende ziekteverwekkers,
2. Komt voor bij alle planten en dieren
3. Dient als snelle eerste afweer tegen een infectie.
4. Is de basis voor verworven afweer.
Activatie afweersysteem
Een ziekteverwekker of lichaamsvreemde stof dringt het inwendig milieu binnen --> het afweersysteem wordt geactiveerd:
De tweede verdedigingslinie komt in actie (= aangeboren afweer, niet specifiek) --> snelle eerste afweer. Activeert de verworven afweer.
De derde verdedigingslinie komt in actie (= verworven afweer, specifiek) --> ontwikkelt gedurende je leven. Gericht tegen 1 type ziekteverwekker en tegen je eigen veranderende cellen. Alleen bij gewervelde dieren.
Ontstaan witte bloedcellen
Aanmaak van witte bloedcellen
Witte bloedcellen worden gemaakt in het rode beenmerg
Sommige witte bloedcellen ontwikkelen in de thymus.
Sommige witte bloedcellen worden opgeslagen in de milt en lymfeknopen.
Verdediging in 3 linies:
1e linie: huid, slijmvliezen maag
Doel: ziekteverwekker buiten houden
2e linie: aangeboren (aspecifieke) afweer - fagocyten
Doel: alles wat in het lichaam zit en lichaamsvreemd is moet dood
3e linie: verworven (specifieke) afweer - lymfocyten
Doel: aanval tegen een specifieke ziekteverwekker
Aangeboren afweer
Marcofagen zijn fagocyten
Ze maken geen onderscheid tussen ziekteverwekkers
Kunnen koorts veroorzaken
Fagocytose
Hoe maakt een macrofaag onderscheidt tussen een lichaamsvreemde cel en een lichaamseigen cel?
Hoe maakt een macrofaag onderscheidt tussen een lichaamsvreemde cel en een lichaamseigen cel?
De witte bloedcel herkent de ziekteverwekker aan de antigenen --> specifieke herkenningseiwitten op het celmembraan. Meestal zijn dit eiwitten.
Waarom krijg je koorts?
Koorts
= temperatuur hoger dan 38 °C
Macrofagen maken stofjes aan die de normwaarde van lichaamstemperatuur verhogen
Een hogere lichaamstemperatuur stimuleert eigen afweersysteem en vertraagt de pathogeen.
Je lichaam gaat opwarmen (je hebt het dan koud in eerste instantie). Daarna de normwaarde weer normaal, je moet weer afkoelen (hier zweet je zoveel).
Fagocyten
Granulocyten en macrofagen
Ook granulocyten fagocyteren
ziekteverwekkers.
Ze gaan hierbij meestal zelf
dood --> pus/etter ontstaat.
Mestcellen
Dit zijn witte bloedcellen die zich vooral bevinden
in weefsels van huid en slijmvliezen.
In contact met ziekteverwekkers of
lichaamsvreemde stoffen --> geven
histamine af --> verwijding en grotere
doorlaatbaarheid bloedvaten --> gunstig
voor andere witte bloedcellen.
Histamine --> zwelling, warmte, roodheid
Verdediging in 3 linies:
1e linie: huid, slijmvliezen maag
Doel: ziekteverwekker buiten houden
2e linie: aangeboren (aspecifieke) afweer - fagocyten
Doel: alles wat in het lichaam zit en lichaamsvreemd is moet dood
3e linie: verworven (specifieke) afweer - lymfocyten
Doel: aanval tegen een specifieke ziekteverwekker
Verworven afweer
Omdat virussen en bacteriën zich snel kunnen vermeerderen zijn er vaak niet voldoende fagocyten om ze te bestrijden. De verworven afweer komt in actie.
Bestaat uit lymfocyten: T-cellen en B-cellen
De meeste lymfocyten zit in de lymfeknopen en de milt
Telkens gericht op één type ziekteverwekker --> specifiek
Komt bij eerste infectie traag op gang
Antigeen
Specifieke afweer (verworven afweer) betekent dat er gereageerd wordt op een antigeen, bijvoorbeeld:
eiwit op de eiwitmantel van een virus,
eiwit in de celmembraan van een bacterie,
gif dat je binnenkrijgt door een slangenbeet.
eiwit op membraan van een parasiet
eiwit op een cel van een donororgaan
Antigenen
Iedere cel en virus heeft eiwitten zitten op zijn celmembraan of kapsel.
Aan de hand van deze eiwitten (antigenen) kunnen witte bloedcellen herkennen welke cellen lichaamseigen of lichaamsvreemd zijn
Jouw eigen antigenen verschillen van de antigenen van ziekteverwekkers of andere mensen.
Activatie van een lymfocyt
Wanneer een fagocyt (b.v. marcofaag) een ziekteverwekker fagocyteert (en verteert), wordt er een antigeen aan de buitenkant geplaatst.
De fagocyt verandert in een antigeen-presenterende cel (APC) = nu ook verworven afweer.
Ontstaan witte bloedcellen
Antigeen-presenterende cel
Zoekt in het lymfestelsel naar de juiste T- of B-cel.
De binding aan T-cel leidt tot een groot aantal identieke celdelingen.
B-cel gaat zich ook delen en produceert antistoffen.
T-cel
B-cel
T-lymfocyt
productie
beenmerg
rijping
thymus
B-lymfocyt
productie
beenmerg
rijping
beenmerg
T-cellen ruimen (geïnfecteerde) EIGEN lichaamscellen op
B-cellen maken antistoffen tegen ziekteverwekkers
Lymfocyten zijn 'antigeen specifiek'. Ze zijn getraind om maar slechts 1 specifiek antigeen te herkennen
T-cellen
De binding van de T-cel aan APC leidt tot een groot aantal celdelingen --> er ontstaan 2 type dochtercellen:
T-helpercellen
Cytotoxische T-cellen
T- Geheugencellen
De T-cellen bestrijden pathogenen die zich “verstoppen” in de cellen van de pathogeen, en dus onbereikbaar zijn voor de antistoffen van de B-cellen. Cytotoxische T-cellen vernietigen geïnfecteerde lichaamscellen, kankercellen of getransplanteerde cellen.
Cytotoxische T-cellen
De cytotoxische T-cel bindt met zijn receptor (celmembraan) aan de receptor van de geïnfecteerde lichaamscel (waar het antigeen van de ziekteverwekker op zit) en geeft stoffen af die de geïnfecteerde cel vernietigen.
De celresten worden
opgeruimd door
macrofagen.
B-cellen
Stoffen van de T-helpercellen
of de binding van de B-cel zelf aan APC of de ziekteverwekker leidt tot een groot aantal celdelingen van de B-cel -->
er ontstaan 2 type dochtercellen:
Plasmacellen
Geheugencellen
Antistoffen
Plasmacellen maken antistoffen.
Antistoffen zijn eiwitten die zich binden aan de antigenen van de ziekteverwekker --> maken de ziekteverwekker onschadelijk.
Binding antistof met antigeen wordt antigeen-antistofcomplex genoemd. (sleutel-slot principe)
De onschadelijk gemaakte ziekteverwekkers worden opgeruimd door macrofagen.
Geheugencellen
Sommige lymfocyten worden geheugencellen.
T-geheugencellen/B-geheugencellen: bij een volgende infectie herkennen ze de ziekteverwekker en activeren de T- en B cellen.
Meestal wordt je dan de tweede keer niet ziek = Immuun
Na de eerste infectie:
De plasmacellen verdwijnen, alleen de geheugencellen blijven achter.
Bij een nieuwe infectie: geheugencellen kunnen bij een volgende infectie antigeen meteen herkennen en een snelle reactie tot stand brengen.
Allergische reactie
Een allergische reactie is een onnodige afweer reactie op allergenen.
Allergenen = antigenen (eiwitten) die voorkomen op onschadelijke stoffen zoals stuifmeelkorrels of voedingsmiddelen.
Je immuunsysteem reageert dan op de stof waar je overgevoelig bent.
Je krijgt bijvoorbeeld een rode plek, huiduitslag, jeuk of ontstekingen.
BiNaS 84M
Mestcellen
Dit zijn witte bloedcellen die zich vooral bevinden
in weefsels van huid en slijmvliezen.
In contact met ziekteverwekkers of
lichaamsvreemde stoffen --> geven
histamine af --> verwijding en grotere
doorlaatbaarheid bloedvaten --> gunstig
voor andere witte bloedcellen.
Histamine --> zwelling, warmte, roodheid
Normale reactie & allergische reactie
Allergische reactie op een rijtje
Allergenen: antigenen (altijd eiwitten) die voorkomen op onschadelijke stoffen en allergische reacties kunnen veroorzaken.
Allergische reactie: onnodige immuunreactie die kan optreden na aanraking, gegeten of ingeademde stoffen.
Geactiveerde B-cellen maken antistoffen tegen allergeen.
Antistoffen hechten zich aan celmembraan van mestcellen, waardoor ze gesensibiliseerd worden.
Bij een volgend contact met het allergeen bindt dit aan de antistoffen in het celmembraan van de mestcellen.
De mestcellen worden geactiveerd en geven onder andere histamine af.
Deze stof veroorzaakt klachten als een loopneus, tranende ogen, jeuk, benauwdheid en diarree.
Aan het werk
Lezen 13.2
Maken opdracht 21 t/m 34