1.4 Nederland als parlementaire democratie

• newEditor
• Geschiedenis
• Middelbare school
• vmbo
• Leerjaar 4

§1.4 Nederland als parlementaire democratie

H1 Staatsinrichting van Nederland

Trias Politica (scheiding der machten)

§1.4 Nederland als parlementaire democratie

H1 Staatsinrichting van Nederland

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

Het vormen van een bestuur

Leerdoel:

Je kan beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.

Begrippen:

referendum

coalitie

oppositie

B

Rechten en taken van het parlement

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

C

Rechten in de democratie

Leerdoel:

Je kan drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.

Begrippen:

klassieke grondrechten

sociale grondrechten

rechtsstaat

 

recht van initiatief

recht van amendement

 

wetgevende macht

uitvoerende macht

rechterlijke macht

(!) Invloed uitoefenen op bestuur:

• (!) Directe verkiezingen
  - Gemeenteraad
  - Provinciale Staten
  - Tweede Kamer

• (!) Indirecte verkiezingen
  - Eerste Kamer

• (!) Referendum
  - stemmen over een wet of maatregel
  - uitslag is een advies voor de minister

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

(!) De Tweede Kamer:

• 150 zetels. De verkiezingen bepalen hoeveel zetels (stoelen) een partij krijgt
  

• Om beslissingen te nemen moet er een meerderheid voor een wetsvoorstel stemmen (de helft + 1)

• Daarom moeten partijen samenwerken: de coalitiepartijen
  (Zij leveren ministers voor de regering)

• De partijen die niet in de regering zitten zijn oppositiepartijen

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

(!) Regering = de ministers en de koning = uitvoerende macht

De ministers zijn het dagelijks bestuur: zij moeten problemen oplossen die tijdens hun bestuur ontstaan.

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Coalitie

Kabinet

Oppositie

Partijen die niet samenwerken in de regering.

Ministers en staatssecretarissen samen.

Partijen die met elkaar samenwerken in de regering.

Wat is het doel van de coalitie in de politiek?

A

Het voeren van oppositie

B

Het controleren van de regering

C

Streven naar politieke verandering

D

Samen regeren en beleid vormgeven

Wat is de oppositie?

A

De partijen die in de regering zitten

B

De partijen die niet in de regering zitten

C

D

Welke socialistische partij wilde een parlementaire democratie?

A

SDB

B

SDAP

C

D

Nederland is een parlementaire democratie sinds ...

A

1848

B

1917

C

1919

D

1964

Wie wordt gezien als de grondlegger van de Nederlandse parlementaire democratie?

A

Thorbecke

B

Willem 2

C

Karel V

D

Willem 1

A Het vormen van een bestuur

Maak opdrachten 1 t/m 4

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

Het vormen van een bestuur

Leerdoel:

Je kan beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.

Begrippen:

referendum

coalitie

oppositie

B

Rechten en taken van het parlement

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

C

Rechten in de democratie

Leerdoel:

Je kan drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.

Begrippen:

klassieke grondrechten

sociale grondrechten

rechtsstaat

 

recht van initiatief

recht van amendement

 

wetgevende macht

uitvoerende macht

rechterlijke macht

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Willem 1

Willem 2

Willem 3

Wilhelmina

Juliana

Beatrix

Willem-Alexander

Staatshoofden NL vanaf 1813

Wat: 1) Maken vraag ...... op blz. .....

          2) herhalen werkblad paragraaf 1

          3) oefenen met een examen

          4) ..............

Hoe: je mag samenwerken of alleen

Tijd: 20 minuten

Klaar: nakijken -> werken aan een ander vak/
            samenvatten

15

minute

00

second

add30s

§1.4 Nederland als parlementaire democratie

B: Rechten en taken van het parlement

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

Het vormen van een bestuur

Leerdoel:

Je kan beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.

Begrippen:

referendum

coalitie

oppositie

B

Rechten en taken van het parlement

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

C

Rechten in de democratie

Leerdoel:

Je kan drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.

Begrippen:

klassieke grondrechten

sociale grondrechten

rechtsstaat

 

recht van initiatief

recht van amendement

 

wetgevende macht

uitvoerende macht

rechterlijke macht

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Willem 1

Willem 2

Willem 3

Wilhelmina

Juliana

Beatrix

Willem-Alexander

Staatshoofden NL vanaf 1813

De rechten van de ministers (regering) en de Eerste en Tweede Kamer 

Rood = wetgevende bevoegdheden

Blauw = controlerende bevoegdheden (= ze controleren de regering)

Paars = een controlerende als een wetgevende bevoegdheid

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

(!) Rechten van het parlement:

(!) Controlerende bevoegdheid

• (!) Het recht van interpellatie: Het recht een minister te ondervragen over een besluit of uitspraak

• (!) Het recht van enquête: Het recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken (een onderzoek instellen)

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Rechten van het parlement:

(!) controlerende + wetgevende bevoegdheid

• (!) Het recht van budget: Het recht om de begroting te controleren en deze als wet goed- of af te keuren
  

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Rechten van het parlement:

(!) wetgevende bevoegdheid

• (!) Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

• (!) Het recht van amendement: wetsvoorstellen wijzigen
   

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Rechten van het parlement:

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

• Het recht van amendement: wetsvoorstellen wijzigen
   

• Het recht van budget: Het recht om de begroting te controleren en deze als wet goed- of af te keuren
   

• Het recht van interpellatie: Het recht een minister te ondervragen over een besluit of uitspraak

• Het recht van enquête: Het recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken (een onderzoek instellen)

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Alleen de
Tweede Kamer

Eerste - en
Tweede Kamer 

Rechten van het parlement:

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

• Het recht van amendement: wetsvoorstellen wijzigen
   

• Het recht van budget: Het recht om de begroting te controleren en deze als wet goed- of af te keuren
   

• Het recht van interpellatie: Het recht een minister te ondervragen over een besluit of uitspraak

• Het recht van enquête: Het recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken (een onderzoek instellen)

Samenvatting 

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Wetgevende bevoegdheid

Wetgevende en controlerende

bevoegdheid

Controlerende bevoegdheid

Website

https://www.tweedekamer.nl/kamerleden_en_commissies/commissies/peag

Rechten van ministers

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Wetgevende bevoegdheid

Rechten van ministers

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Wetgevende bevoegdheid

Hoe komt een wet tot stand?

1. Een minister of Tweede Kamerlid komt met een wetsvoorstel (recht van initiatief) ->

2. De Tweede Kamer stemt over het voorstel en/of kan veranderingen aanbrengen (recht van amendement) ->

3. De Eerste Kamer stemt over het voorstel ->

4. De minister en het Staatshoofd ondertekenen het voorstel ->

5. Na publicatie in het Staatsblad is het een wet.

Aantekeningen voor het examen

§1.4 Nederland als parlementaire democratie

B: Rechten en taken van het parlement

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

Het vormen van een bestuur

Leerdoel:

Je kan beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.

Begrippen:

referendum

coalitie

oppositie

B

Rechten en taken van het parlement

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

C

Rechten in de democratie

Leerdoel:

Je kan drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.

Begrippen:

klassieke grondrechten

sociale grondrechten

rechtsstaat

 

recht van initiatief

recht van amendement

 

wetgevende macht

uitvoerende macht

rechterlijke macht

Hoe komt een wet tot stand? 

§1.4 Nederland als parlementaire democratie

B: Rechten en taken van het parlement

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

Het vormen van een bestuur

Leerdoel:

Je kan beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.

Begrippen:

referendum

coalitie

oppositie

B

Rechten en taken van het parlement

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

C

Rechten in de democratie

Leerdoel:

Je kan drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.

Begrippen:

klassieke grondrechten

sociale grondrechten

rechtsstaat

 

recht van initiatief

recht van amendement

 

wetgevende macht

uitvoerende macht

rechterlijke macht

Rechten van het parlement:

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

• Het recht van amendement: wetsvoorstellen wijzigen
   

• Het recht van budget: Het recht om de begroting te controleren en deze als wet goed- of af te keuren
   

• Het recht van interpellatie: Het recht een minister te ondervragen over een besluit of uitspraak

• Het recht van enquête: Het recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken (een onderzoek instellen)

Samenvatting 

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Wetgevende bevoegdheid

Wetgevende en controlerende

bevoegdheid

Controlerende bevoegdheid

Rechten van het parlement:

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

• Het recht van amendement: wetsvoorstellen wijzigen
   

• Het recht van budget: Het recht om de begroting te controleren en deze als wet goed- of af te keuren
   

• Het recht van interpellatie: Het recht een minister te ondervragen over een besluit of uitspraak

• Het recht van enquête: Het recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken (een onderzoek instellen)

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Alleen de
Tweede Kamer

Eerste - en
Tweede Kamer 

B Rechten en taken van het parlement

Maak 1.4 leerdoel B

§1.4 Nederland als parlementaire democratie

C: Rechten in de democratie 

Schooltv

https://schooltv.nl/video-item/kenmerken-van-een-rechtsstaat-de-burger-wordt-beschermd

(!) Ook NL'se burgers hebben rechten.

De belangrijkste staan in grondwet: grondrechten.

Twee soorten:

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

(!) Klassieke grondrechten 
 (!) grondwet van 1848.

(!) -> NL democratisch en vrij:
 

(!) Vrijheid van... 

• godsdienst

• onderwijs

• meningsuiting

• drukpers: je mag je mening laten horen via internet, kranten of andere media

• vereniging en vergadering (bijv. eigen partij oprichten)

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

(!) De sociale grondrechten. In 1983 aan grondwet toegevoegd.  Beschermen burgers tegen slechte leefomstandigheden:

(!) Recht op...

• bestaanszekerheid

• onderwijs

• woongelegenheid

• werk

• medische zorg

• bewoonbaarheid van het land

• rechtsbijstand

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

§1.4 Nederland als parlementaire democratie

C: Rechten in de democratie 

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

A

Het vormen van een bestuur

Leerdoel:

Je kan beschrijven hoe na verkiezingen in Nederland een regering wordt gevormd.

Begrippen:

referendum

coalitie

oppositie

B

Rechten en taken van het parlement

Leerdoel:

Je kan uitleggen welke rechten en taken de Tweede Kamer en de Eerste Kamer hebben.

Begrippen:

recht van budget

recht van interpellatie

recht van enquete

C

Rechten in de democratie

Leerdoel:

Je kan drie manieren noemen waarop de Nederlandse burger wordt beschermd tegen machtsmisbruik door de overheid.

Begrippen:

klassieke grondrechten

sociale grondrechten

rechtsstaat

 

recht van initiatief

recht van amendement

 

wetgevende macht

uitvoerende macht

rechterlijke macht

(!) NL is een rechtsstaat:

• (!) alle burgers voorde wet gelijk

• bestuurders en rechters moeten zich ook aan de wet houden en krijgen dezelfde straffen

• (!) rechters zijn onafhankelijk. De overheid kan ze niet zomaar ontslaan.

• (!) Niemand mag zomaar opgepakt of veroordeeld worden.  

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

De verschillende machten in ons land zijn gescheiden:

• Wetgevende macht

• Uitvoerende macht

• Rechterlijke macht 

= trias politica / scheiding der machten
 

Hierdoor kan de macht niet bij één instantie liggen

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

• Wetgevende macht  - 1e en 2e kamer
  - Provinciale Staten
  - Gemeenteraad 

• Uitvoerende macht- Ministers (regering)

• Rechterlijke macht - Rechters 

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

• Bij klachten over de overheid: nationale ombudsman.

• aangesteld door parlement voor 6 jaar. 

• Taak: burgers beschermen tegen fouten overheid.

• Brengt advies uit (kan geen straffen uitdelen/ de overheid dwingen iets te doen)

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

Welke recht hoort bij de 'controlerende taak' van het parlement? Recht van ...

A

amendement

B

initiatief

C

budget

D

interpellatie

Het recht van budget betekent dat je als lid van het parlement de begroting van een ministerie kunt afkeuren

A

Waar

B

Niet Waar

C

D

Het recht om een wetsvoorstel aan te passen

Recht om de minster tot een debat te verplichten

Recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken

Recht om de staatsbegroting goed- of af te keuren

Recht van kamerleden om zelf een wetsvoorstel indienen

Recht van budget

Recht van enquête 

Recht van interpellatie

Recht van amendement 

Recht van initiatief 

Rechten van het parlement:

• Het recht van initiatief: wetsvoorstellen indienen

• Het recht van amendement: wetsvoorstellen wijzigen
   

• Het recht van budget: Het recht om de begroting te controleren en deze als wet goed- of af te keuren
   

• Het recht van interpellatie: Het recht een minister te ondervragen over een besluit of uitspraak

• Het recht van enquête: Het recht om een zaak tot op de bodem uit te zoeken (een onderzoek instellen)

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

B

DeBoze burgers

Het vormen van een bestuur

Alleen de
Tweede Kamer

Eerste - en
Tweede Kamer 

examenvraag 1

Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)

Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)

Stap 3: Klassikaal bespreken

antwoord 1 

Stap 1: Zelfstandig in stilte oplossen
(2 minuten)

Stap 2: In duo's bespreken en tot een conclusie komen
(3 minuten)

Stap 3: Klassikaal bespreken

Wetgevende macht:

• Dit is het recht om wetten te maken, te wijzigen en goed- of af te keuren.

• In NL ligt deze macht voor het grootste deel bij het parlement.

• Ministers mogen ook wetsvoorstellen indienen (recht van initiatief), maar dit moet wel goedgekeurd worden door het parlement.

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

Uitvoerende macht:

• Dit is het recht om aangenomen wetten uit te voeren. Dit recht ligt bij de ministers. Zij vormen samen met de koning de regering

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

Rechterlijke macht:

• Dit is het recht om te beslissen of iemand schuldig is en welke straf er wordt gegeven.

• Alleen rechters hebben in Nederland dit recht

§1.4

Nederland als parlementaire democratie

C

DeBoze burgers

Rechten in de democratie

Staatsinrichting:

De laatste loodjes

Maak in stilte de oefentoets opnieuw.
Klaar? Kom een nakijkvel ophalen en reken je nieuwe cijfer uit.

• Vergelijk het nieuwe cijfer met het oude cijfer. Welke onderdelen zijn nog lastig? Schrijf die op in je schrift, ga daar mee oefenen!

Klaar? Kies:

• Par. 6 - Examenopdrachten oefenen

• Samenvatten of tijdlijn maken

jouw punten : 29 x 9 +1

Aan de slag!

Maken Memo

• §1.4

Klaar? Oefenen!

• eindexamensite.nl

• Test Jezelf (memo)