Planning
Vandaag: Hofstelsel en horigheid
Maken samenvatting
Maken: vraag 9-11
Planning
Vandaag: Hofstelsel en horigheid
Maken samenvatting
Maken: vraag 9-11
Middeleeuwen
De Middeleeuwen
Donkere tijden?
H3 Monniken en ridders
3.2 Hofstelsel en horigheid
Leerdoelen
1. Waardoor ontstond er in West-Europa weer een landbouw samenleving?
2. Wat is horigheid?
3. Hoe zag het hofstelsel eruit?
KA
De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid
leerdoel
Je kan uitleggen waarom in West-Europa weer een landbouwsamenleving ontstond.
Tot 500 Romeinse tijd, agrarisch-urbane samenleving
500-1000 Vroege Middeleeuwen, agrarische samenleving
Hoe kan dit?
Ontwikkeling al ingezet tijdens het Romeinse rijk.
Instorting Romeinse bestuur (onveiligheid!
Germaanse invasies
Veel oorlogen onderling
Daling productie, minder belasting, minder ambtenaren en legers, minder bescherming.
Sinds 3de eeuw handel en nijverheid sterk afgenomen
Bevolking gekrompen
Autarkische samenleving
Dorpen verbouwden enkel voedsel voor zichzelf en dreven nauwelijks handel met de buitenwereld
Dit noemen we een zelfvoorzienende samenleving (autarkie)
geld werd schaars
leerdoel
Je kan uitleggen wat een horige is en waarom horigheid ontstond.
Veel plichten,
weinig rechten
In de vierde eeuw daalt de agrarische productie en daarom verbood de overheid boeren om hun land te verlaten
De boeren zoeken bescherming bij de grootgrondbezitters en ruil daarvoor gaan ze verplichtingen aan die erfelijk zijn
Zo ontstonden de halfvrije mensen: horigen
Ook ontstond er een groep met erfelijke voorrechten: de adel
Hofstelsel
Heren en Horigen
Plichten
Heren:
Bescherming van de horigen en het eigen land.
ontvangen van herendiensten
Belasting
Horigen:
Bewerken van het land
Uitvoeren van herendiensten (onbetaald werk voor een heer)
Belasting aan heer en kerk
Toestemming vragen om te trouwen of van het land af te gaan
leerdoel
Je kan het hofstelsel uitleggen
Hofstelsel (versimpeld)
Het grondgebied van een edelman werd een domein genoemd.
De heer, bijvoorbeeld een ridder, was de baas van een domein: alle grond was van hem.
Hij woonde soms in een soort kasteel en soms in een vroonhof (grote boerderij).
Hofstelsel (versimpeld)
In het hofstelsel was het domein in twee stukken verdeeld.
Het ene deel van de grond was verpacht aan horige boeren voor eigen opbrengst. Zij moesten een deel van opbrengst als pacht betalen.
De opbrengst van het andere deel was volledig van de heer + dit land werd bewerkt door de horigen. (herendiensten)
Nuances:
Veel verschillen tussen domeinen.
Koningen, kloosters of hoge edelen hadden soms meerdere domeinen, waar ze zaken lieten beheren door rentmeeesters.
Niet iedereen leefde als horige in een domein.
Er waren ook nog zelfstandige boeren.
Of soms leefden boeren in dorpjes van 15 boerderijen, waar ze geen herendiensten hoefden te doen. Ze betaalden dan met spullen of heel soms met geld.
Economisch systeem
Het hofstelsel met horige boeren op domeinen is het economische systeem in West-Europa van de vroege middeleeuwen
Maar hoe werkte het bestuur in de vroege middeleeuwen? (3.3)
Aan de slag - 10 minuten
M. 3.2: 1, 2, 3 en 6
Doornemen presentatie
antwoord vraag 1
Bijvoorbeeld:
a (1) De bevolking kromp.
(2) Er was minder bescherming en meer onveiligheid.
(3) Geld
werd schaars.
(4) Handel en nijverheid namen af.
b Er kwamen luxegoederen uit het Middellandse Zeegebied, er was regionale handel en er
ontstond handel met het Oostzeegebied.
vraag 2
Bijvoorbeeld:
a een tijd van chaos en verval
b Uit recente opgravingen was gebleken dat Nederlanders in de 5e, 6e en 7e eeuw gezond
en weldoorvoed waren en een vreedzaam leven leidden.
c Omstreeks 830 werd met schepen handel gedreven in Dorestad.
Vraag 3
Bijvoorbeeld:
a - Het verschijnsel van halfvrije boeren die wel rechten hadden maar hun land zonder
toestemming van hun heer niet mochten verlaten.
- (1) Door de daling van de agrarische productie verbood de Romeinse overheid boeren hun
land te verlaten.
(2) Daarnaast zochten boeren vanwege de toenemende onveiligheid
bescherming bij grootgrondbezitters.
b Leden van overwonnen volken werden tot slaaf gemaakt en in Zuid-Europa verkocht aan
kopers uit het Byzantijnse of Arabische rijk.
vraag 6
Bijvoorbeeld:
a Hij verleende bescherming en veiligheid aan zijn boeren.
b Zij moesten belasting betalen aan de heer.
c Horigen konden enig bezit hebben en dit nalaten aan hun erfgenamen, in tegenstelling tot
lijfeigenen (slaven) van wie het lichaam bezit was van de heer.
Wat hoort niet bij het hofstelsel? Bij het hofstelsel.....
geeft de heer bescherming aan de horige
moesten horigen herendiensten verrichten
geeft de horige een deel van de opbrengst van het land aan de heer
helpt de heer de horige op het land tijdens de oogsttijd
Wat zijn herendiensten?
De plicht van de heer om de horigen te beschermen.
De plicht van de horigen om te vechten voor de heer.
De plicht van horigen om allerlei klussen te doen voor de heer.
De plicht van de heer om belasting te betalen aan de koning.
Wat is een domein?
Kasteel van de leenheer
Land waar de leenmannen wonen, vlakbij het grote huis van de leenheer.
Al het gebied van Karel de Grote
Landgoed dat wordt bewerkt volgens het hofstelsel.
Het hofstelsel is een
Sociaal-economisch systeem.
politiek/bestuurlijk systeem.
KA
De vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid
Leerdoelen
1. Waardoor ontstond er in West-Europa weer een landbouw samenleving?
2. Wat is een horigheid?
3. Waardoor ontstond het hofstelsel?